કૂર્મપુરાણમ્

પુરાણસંહિતાં પુણ્યાં પપ્રચ્છૂ રોમહર્ષણમ્

પુણ્યમય પુરાણ સંહિતાની પૂછપરછ ઋષિઓએ રોમહર્ષણ પાસેથી કરી હતી.

ઇતિહાસપુરાણાર્થં વ્યાસઃ સમ્યગુપાસિતઃ

વ્યાસજીની યોગ્ય રીતે પૂજા કર્યા પછી, તેમણે ઇતિહાસ અને પુરાણનો અર્થ સમજાવ્યો.

દ્વૈપાયનસ્ય ભગવાંસ્તતો વૈ રોમહર્ષણઃ

પછી દ્વૈપાયનના venerable શિષ્ય રોમહર્ષણે એ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.

મુનીનાં સંહિતાં વક્તું વ્યાસઃ પૌરાણિકીં પુરા

પહેલાં વ્યાસજીએ ઋષિઓ માટે પુરાણોની સંહિતા રચી હતી.

સંભૂતઃ સંહિતાં વક્તું સ્વાંશેન પુરુષોત્તમઃ

પુરૂષોત્તમ ભગવાને પોતાનો અંશ લઈને એ સંહિતા કહેવા માટે અવતાર લીધો હતો.

વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં પુરાણાર્થવિશારદ

હું માનું છું કે તમે પુરાણના અર્થમાં નિપુણ છો, તેથી અમને તમે એ કહો.

પ્રણમ્ય મનસા પ્રાહ ગુરું સત્યવતીસુતમ્

મનથી વંદન કરીને, તેણે પોતાના ગુરુ સત્યવતીપુત્રને સંબોધન કર્યું.

વક્ષ્યે પૌરાણિકીં દિવ્યાં કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્

હું હવે એ દિવ્ય પુરાણકથા કહું છું, જે પાપનો નાશ કરે છે.

ન નાસ્તિકે કથાં પુણ્યામિમાં બ્રૂયાત્ કદાચન

આ પવિત્ર કથા ક્યારેય નાસ્તિકને કહેવી નહીં.

ઇમાં કથામનુબ્રૂયાત્ સાક્ષાન્નારાયણેરિતામ્

આ કથા એ છે, જે શ્રીનારાયણે સીધી કહી છે, એનું પઠન કરવું જોઈએ.

વંશાનુચરિતં ચૈવ પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

આ પુરાણમાં પાંચ લક્ષણો છે અને વંશાવળીઓનું વર્ણન પણ છે.

શૈવં ભાગવતં ચૈવ ભવિષ્યં નારદીયકમ્

શૈવ, ભાગવત, ભવિષ્ય અને નારદીય પુરાણો છે,

લૈઙ્ગં તથા ચ વારાહં સ્કાન્દં વામનમેવ ચ

લૈંગ, વારાહ, સ્કાંદ અને વામન પુરાણ પણ છે.

અષ્ટાદશં સમુદ્દિષ્ટં બ્રહ્મણ્ડમિતિ સંજ્ઞિતમ્

અઢારમું પુરાણ બ્રહ્માંડ નામે ઓળખાય છે.

અષ્ટાદશપુરાણાનિ શ્રુત્વા સંક્ષેપતો દ્વિજાઃ

હે દ્વિજો, સંક્ષિપ્તમાં આ અઢાર પુરાણો સાંભળ્યા પછી,

તૃતીયં સ્કાન્દમુદ્દિષ્ટં કુમારેણ તુ ભાષિતમ્

ત્રીજું સ્કાંદ પુરાણ કહેવાય છે, જે કુમારે કહ્યું હતું.

દુર્વાસસોક્તમાશ્ચર્યં નારદોક્તમતઃ પરમ્

દુર્વાસાએ જે અદ્ભુત પુરાણ કહ્યું અને પછી નારદે કહ્યું તે પણ છે.

બ્રહ્માણ્ડં વારુણં ચાથ કાલિકાહ્વયમેવ ચ

બ્રહ્માંડ, વારુણ અને કાળિકા નામની પણ એક છે.

પરાશરોક્તમપરં મારીચં ભાર્ગવાહ્વયમ્

પરસર દ્વારા કહેલી, મારિચ અને ભાર્ગવ નામની પણ એક-એક છે.

ચતુર્ધા સંસ્થિતં પુણ્યં સંહિતાનાં પ્રભેદતઃ

આ પવિત્ર સંહિતાઓ ચાર ભાગમાં વહેંચાયેલી છે.

ચતસ્ત્રઃ સંહિતાઃ પુણ્યા ધર્મકામાર્થમોક્ષદાઃ

આ ચાર પવિત્ર સંહિતાઓ ધર્મ, કામ અને મોક્ષ આપે છે.

ભવન્તિ ષટ્સહસ્ત્રાણિ શ્લોકાનામત્ર સંખ્યયા

અહીં કુલ છ હજાર શ્લોકો છે.

માહાત્મ્યમખિલં બ્રહ્મ જ્ઞાયતે પરમેશ્વરઃ

આમાં સર્વે બ્રહ્માનું મહાત્મ્ય, પરમેશ્વર જાણાય છે.

વંશાનુચરિતં દિવ્યાઃ પુણ્યાઃ પ્રાસઙ્ગિકીઃ કથાઃ

વંશોની કથાઓ, દિવ્ય અને પવિત્ર પ્રસંગો અહીં આવે છે.

તામહં વર્તયિષ્યામિ વ્યાસેન કથિતાં પુરા

હું એ બધું કહિશ, જે વ્યાસે પહેલાં કહેલું છે.

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા મમન્થુઃ ક્ષીરસાગરમ્

મંદર પર્વતને મથાની દંડ બનાવી, તેમણે ક્ષીરસાગર ઉથલાવ્યો.

બભાર મન્દરં દેવો દેવાનાં હિતકામ્યયા

દેવોના હિત માટે દેવે મંદર પર્વતને ધારણ કર્યો.

કૂર્મરૂપધરં દૃષ્ટ્વા સાક્ષિણં વિષ્ણુમવ્યયમ્

કૂર્મ સ્વરૂપે, અવિનાશી વિષ્ણુને સાક્ષી રૂપે જોયા.

જગ્રાહ ભગવાન્ વિષ્ણુસ્તામેવ પુરુષોત્તમઃ

ભગવાન વિષ્ણુ, પુરુષોત્તમ, એ પર્વતને પકડી લીધો.