કૂર્મપુરાણમ્

આવી મહિમાવંતી દેવીની કથા છે, જે સંસારના પરિવર્તનરૂપે વિરાજે છે, શાસ્ત્રજ્ઞાની છે અને અનેક દેવતાઓ તથા ગંધર્વો દ્વારા સેવા પામે છે. એ મહાન રાત્રિ સ્વરૂપ છે, શિવને આનંદ આપનાર છે, શાચી છે અને દુષિત સ્વપ્નોનો નાશ કરતી છે. એ ગુપ્ત અંબિકા છે, ગુણોની મૂળ છે, મહાસિહાસન છે અને મારુતોની પુત્રી છે. દેવી સમગ્ર વિશ્વની યોનિ છે, જગતની માતા છે અને જન્મ, મૃત્યુ તથા વૃદ્ધાવસ્થાથી પર છે. એ શક્તિશાળી છે, ધ્યાનમાં સ્થિત છે, ત્રણ નેત્રવાળી છે અને સ્વર્ગમાં નિવાસ કરે છે. એ જ્ઞાનરૂપ છે, ભક્તોને સંસારસાગર પાર ઉતારનાર છે અને બ્રહ્મનિષ્ઠોની ચિંતાને વિલિન કરી દે છે. દેવી સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, મહારાત્રિ સ્વરૂપ છે, સંસારચક્રને ફેરવતી છે. એ જાગૃત કરનાર છે, સર્વ સહનશીલ છે અને સર્વ નિશ્ચયોનું સાક્ષીરૂપ છે. એ સર્વ જીવોને શુદ્ધિ આપનાર છે, શુદ્ધતાની સ્વયં મૂર્તિ છે અને ત્રણ માળા (મલ) નો નાશ કરે છે. દેવી આધારરહિત છે, નિર્વાહ વિનાની છે, અને શાખાવિહીન વનમાં પ્રગટે છે. એ ઉચ્ચ અને નીચની વ્યવસ્થા જાણે છે અને મહાપુરુષની પૂર્વજ છે. એ જ્ઞાનમય છે, હજારો નેત્રો ધરાવે છે અને હજારો મુખમાંથી જન્મી છે. એ ધોપનારી છે, સારરૂપ છે, સર્વવ્યાપી છે, તેજસ્વી છે અને કમળને જાગૃત કરે છે. એ આકાશની શ્રી છે, સિંહરથવાળી છે, વિવેકવંતી છે અને અસીમ તેજ ધરાવે છે. એ અનાહત છે, કુંડલિની છે, કમળરૂપ છે અને કમળમાં નિવાસ કરે છે. એ વાણીદેવી છે, બ્રહ્મનો અંશ છે, અંશાતીત છે અને અંશોની જ મૂળ છે. એ આકાશશક્તિ, ક્રિયાશક્તિ, જ્ઞાનશક્તિ અને પરમ માર્ગ છે. એ અખંડ અને ખંડ સ્વરૂપે છે, વાંસળી વગાડનાર અને વાંસળી હટાવનાર છે. દેવી ભગવાનની બહેન છે, ભગવાનની પત્ની છે, પૂર્ણ છે અને સમયની રચના કરતી છે. એ પ્રક્રિયા છે, યોગની માતા છે, ગંગા છે અને જગતના સ્વામીની સ્વામીની છે. એ ગુણવંતી છે, કમળસરોવર જેવી છે, ભોગવતી છે અને ઇન્દ્રપુરમાં શ્રેષ્ઠ છે. એ પાંચ બ્રહ્માનું મૂળ છે, પરમ અર્થની મૂર્તિ છે. મોહક છે, મનની રક્ષા કરતી છે, તપસ્વિ છે અને વેદરૂપ છે. એ માતા છે, યોગપતિઓની સ્વામીની છે, મહાશક્તિ છે અને મનમય છે. દેવી દૈવી કન્યા છે, પૂજનીય છે, સુરભિ છે, નંદિની છે અને નંદિના પ્રિય છે. એ સર્વ શસ્ત્રોથી સજ્જ છે, ઇચ્છનીય છે અને કામની પરમ સ્વામીની છે. એ કુશ્માંડી છે, ધન-રત્નોથી સમૃદ્ધ છે, સુગંધિત છે અને સુગંધ આપનાર છે. દેવી અત્યંત દુર્લભ છે, ખજાનાની રક્ષા કરતી છે, ભાગ્યશાળી છે અને પીળા નેત્રવાળી છે. એ પ્રાચીન છે, હૃદયના કમળમાંથી જન્મેલી છે, ગાયોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને યુદ્ધપ્રેમી છે. દેવી દુર્ગા છે, કાત્યાયની છે, ઉગ્ર ચંડિકા છે, ચર્ચિકા છે અને શાંત સ્વરૂપ ધરાવે છે. એ મંદર પર્વત પર નિવાસ કરતી છે, શારદા છે અને સોનાની માળાથી શોભાયમાન છે. એ કમળમુખી છે, કમળ જેવી છે, સદા સંતોષી છે અને અમૃતથી જન્મેલી છે. એ મહેન્દ્રની બહેન છે, પાત્ર છે, પસંદ કરવાની લાયક છે અને વરદાન આપનાર છે. એ સ્તુતિ કરવાની લાયક છે, વરદાનની સ્વામીની છે, પૂજનીય છે, અજેય છે અને અપરાજિત છે. દેવી ભદ્રકાળી છે, જગતની માતા છે અને ભક્તોને શુભફળ આપનાર છે. એ યશસ્વી છે, યશોદા છે અને છ માર્ગો પર વિહાર કરતી છે. ચૈત્ર માસની દેવી છે, વર્ષ પર આરૂઢ છે, ઇન્દ્રની પુત્રી છે અને સમગ્ર જગતને પૂરતી છે. એ પક્ષીધ્વજવાળી છે, પક્ષી પર આરૂઢ છે, પરમ મૂલ્યવાન છે અને શ્રેષ્ઠ માળાથી શોભાયમાન છે. એ વિજયી છે, હૃદયની ગુફામાં આનંદદાયિ છે, આંતરાળમાં નિવાસ કરતી છે અને ગણાોમાં શ્રેષ્ઠ છે. દેવી કલિયુગના દોષનો નાશ કરતી છે અને ગુપ્ત ઉપનિષદોમાં શ્રેષ્ઠ છે. આવી છે એ સર્વશક્તિમાન, સર્વગુણસંપન્ન, સર્વજગતની માતા – દેવી.