કૂર્મપુરાણમ્

નારદજીના આગમન અને ગરુડના પ્રવાસની કથા અહીં વર્ણવાઈ છે. વાસુદેવજી દ્વારા લિંગનું રોજિંદું પૂજન તથા લિંગની આરાધનાનો મહિમા પણ અહીં સમાવાયેલ છે. લિંગપૂજન અને લિંગધારી ભગવાનની આરાધનાનું કારણ પણ સ્પષ્ટ રીતે જણાવાયું છે. મહર્ષિ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે જે વાતો પ્રગટાય છે, તે પણ અહીં વર્ણવામાં આવી છે. દેવાધિદેવની સ્તુતિ અને પરમેશ્વર કૃપાનું વર્ણન પણ અહીં છે. અનિરુદ્ધના ઉત્પત્તિની કથા પણ અહીં સંકલિત છે, અને મહાત્મા કૃષ્ણે વિનંતી પછી જે વરદાન આપ્યું તેનું પણ વર્ણન છે. કૃષ્ણ દ્વૈપાયન દ્વારા યુગોના શાશ્વત ધર્મોનું જે નિર્માણ થયું છે, તેનું પણ વર્ણન છે. મહર્ષિ પરાશરપુત્ર વ્યાસજીના અદ્ભુત કાર્યો, તેમના નિષ્કાસન અને તેમને મળેલા વરદાનની વાત પણ અહીં છે. મહાન ફળની પ્રાપ્તિ, માર્કંડેયના વિદાયની ગાથા, વર્ષોની ગણના અને નદીઓના નિર્ધારણનું પણ વર્ણન છે. ખંડોનું વિભાજન અને શ્વેતદ્વીપનું વર્ણન પણ અહીં આપવામાં આવ્યું છે. મન્વંતરોની વાર્તા અને વિષ્ણુના મહિમાનું પણ વિશદ વર્ણન છે. વેદ અને અવૈદિક ગ્રંથોની વાતો પણ મહર્ષિઓને સમજાવવામાં આવી છે. ભગવાનના વિવિધ ગુપ્ત ગીતો પણ અહીં પ્રગટાવવામાં આવ્યા છે. રુદ્રના કપરધારી રૂપ અને તેમની ભિક્ષાટન યાત્રાની કથા પણ અહીં છે. મંકણકના દમનનું વર્ણન, શંભુનું દેવદારુવનમાં પ્રવેશ અને માધવનું પણ આવું જ વર્ણન છે. ભગવાને નંદીને જે વરદાન આપ્યું તેનું પણ અહીં ઉલ્લેખ છે. સ્વાભાવિક પ્રલય અને બીજરૂપ યોગની વાત પણ અહીં છે. પાપમુક્ત થયેલા વ્યક્તિને બ્રહ્મલોકમાં સન્માન મળે છે. કચ્છપરૂપ ત્યાગીને પોતાનાં સ્થાન પર જાય છે. પછી, પુરુષોત્તમ વિષ્ણુને નમન કરીને અને અમૃત ગ્રહણ કરીને બ્રાહ્મણોનું કલ્યાણ થાય છે. આદિદેવ વિષ્ણુ દ્વારા સીધું જ પાપમુક્તિ અને બ્રહ્મલોકમાં સન્માન મળે છે. અત્યારે, તમે જાણો કે જે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને દાન આપવામાં આવે છે, તેનું શું ફળ છે. સ્વર્ગમાં દિવ્ય અને વૈભવી સુખો ભોગવ્યા પછી, પૂર્વજન્મના સંસ્કારના મહિમાથી બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. જે આ અર્થનું મનન કરે છે, તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે. આ કથા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સાંભળવી જોઈએ, કારણ કે તે મહાપાપને પણ નષ્ટ કરે છે. જો આ બધું એક જગ્યાએ એકત્ર થાય, તો તે સર્વોત્તમ બની જાય છે. આ પુરાણ સિવાય બીજું કોઈ શ્રેષ્ઠ સાધન નથી. અહીં જે રીતે વિષ્ણુનું વર્ણન થયું છે, એ રીતે બીજાં ગ્રંથોમાં નથી. અહીં પરમ બ્રહ્મનું સાચું સ્વરૂપ પ્રગટાવવામાં આવ્યું છે. સર્વ જ્ઞાનમાં આ શ્રેષ્ઠ છે; સર્વ વ્રતોમાં આ શ્રેષ્ઠ વ્રત છે. જો કોઈ ભ્રમિત મનથી તેનો અભ્યાસ કરે, તો તેને અનેક નરકમાં જવું પડે છે. વિશેષ કરીને યજ્ઞના અંતે, આ કથા સર્વ દોષોનું શોધન કરે છે. તેને શ્રવણ અને મનનમાં લેવું જોઈએ, કારણ કે તે વેદોના અર્થને વિસ્તૃત કરે છે. આ કથા પાપમુક્તિ આપે છે અને બ્રહ્મસાયક્ય પ્રાપ્ત કરાવે છે.