આવી રીતે કુર્મ પુરાણના આ શ્લોકોમાં એક અદભૂત દૃશ્ય વર્ણવાયું છે: અનંત આકાશમાં અસંખ્ય સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય ગ્રહો ભરીને, એક શક્તિશાળી દેવતા, હજારો હાથ અને પગ ધરાવનાર, હજારો કિરણોથી તેજસ્વી, પોતાના ત્રિશૂળ પકડી, વાઘના ચામડે વિભૂષિત, યોગેશ્વર તરીકે સ્થિર થયેલા દેખાય છે. આ પરમેશ્વર, દેવીની સામે તાંડવ નૃત્ય કરે છે. યોગમાં પ્રવેશી, ત્રિશૂળધારીના શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. તે પ્રકાશમય સ્વરૂપ ધરાવનાર, સમગ્ર બ્રહ્માંડને દહન કરી નાખે છે. પછી, પૃથ્વી પોતાના ગુણો સાથે પાણીમાં વિલય પામે છે; ત્યારબાદ, અગ્નિ પોતાના ગુણો સાથે વાયુમાં જઈને શાંત થાય છે; અને અંતે, આકાશ પણ મૂળ તત્વમાં પોતાના ગુણો સાથે વિલય પામે છે. શুদ্ধ સત્વગુણથી ભરેલા દેવતાઓ પણ વૈકારિક તત્વમાં વિલય પામે છે. ત્રણ પ્રકારના અહંકાર પણ મહત તત્વમાં વિલય પામે છે, કારણ કે પ્રલયના સમયે બધું એકમાં સમાઈ જાય છે. અપ્રકટ, જે જગતનું ગર્ભ છે, તે બધું એક અવિનાશી તત્વમાં સંકોચી લે છે. અને તે મૂળ પ્રકૃતિ અને પરમ પુરુષને એકબીજા થી અલગ કરે છે. પ્રલય સ્વયંથી થતો નથી, પણ મહાન પરમેશ્વરની ઈચ્છાથી જ થાય છે. મૂળ પ્રકૃતિ, જગતનું ગર્ભ, માયાનું તત્વ છે અને અજ્ઞાનરૂપ છે. મુનિઓ આ મહાન, અનેકવિધ સાક્ષી, સર્વના પિતામહની સ્તુતિ કરે છે. શાસ્ત્ર કહે છે કે, રુદ્ર મૂળ પ્રકૃતિથી અંતિમ તત્વ સુધી બધું દહન કરી નાખે છે. અહીં શંકર પરમ પ્રલયનું કારણ બને છે. સ્થાપન અને મોહ કરવાની શક્તિ 'નારાયણ' તરીકે ઓળખાય છે, એવું શાસ્ત્ર કહે છે. તે મૂળ પ્રકૃતિમાંથી, પચ્ચીસ તત્વો વડે, સર્વનું સર્જન કરે છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશ—આ શક્તિઓ ભોગ અને મુક્તિના ફળ આપે છે. એક જ અવિનાશી તત્વ છે, જે આત્મા, પ્રકૃતિ અને પરમેશ્વરનો સાર છે. અમર દેવતાઓ—ઇન્દ્ર, આદિત્ય વગેરે—વિવિધ યજ્ઞોથી પૂજાય છે. પણ, તેની મહાનતા કારણે, એક જ શક્તિ ગુણાતીત કહેવાય છે. એ શક્તિ વિવિધ શરીરોનું સર્જન કરે છે અને પોતાની લીલાથી તેમને ગ્રસ પણ કરે છે. રુદ્ર સર્વ ઇચ્છાઓના દાતા છે—આ વેદનો ઉપદેશ છે. દેવતાઓ પરમાત્માના શ્રેષ્ઠ શક્તિરૂપે સ્મરણાય છે. મહેશ્વર, ત્રિશૂળધારી, સર્વ શક્તિઓના સ્વરૂપે ગાય છે. કેટલાક ઇન્દ્રને પરમ માનવે છે, કેટલાક વિષ્ણુને, અને કેટલાક બ્રહ્માને શ્રેષ્ઠ ગણાવે છે. પણ, રુદ્રના વિવિધ સ્વરૂપો જ વર્ણવાયા છે. શિવ એ બધા સ્વરૂપ ધારણ કરી, અનુરૂપ ફળ આપે છે. જે મહાદેવની પૂજા કરે છે, તે પરમ અવસ્થાને પામે છે. ગિરિશની, ગુણસહીત કે ગુણાતીત, બંને રીતે પૂજા કરવી જોઈએ. જે ઉન્નતિ ઇચ્છે છે, તે ગુણસહિત પરમેશ્વરની પૂજા કરે. વૈદિક પરંપરા તેને કમળના સિંહાસન પર, સોનાની જેમ તેજસ્વી, સ્થિત હોવાનું ધ્યાન કરે છે. વિરુપક્ષ, જે આરંભ, મધ્ય અને અંતમાં સ્થિત છે, તેની પૂજા કરવી જોઈએ. એવા સ્વરૂપ ધારણ કરીને, શિવની નજીકતા મળે છે. વિધિવત ક્રિયા કરીને, દિવ્ય અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે. પછી, વાયુ, અગ્નિ, શક્ર અને અન્ય દેવતાઓની ભક્તિથી પૂજા કરવી જોઈએ. અને યોગ પણ બીજ રહિત અને બીજ ધરાવતો, બંને રીતે વર્ણવાયો છે. આ રીતે, કુર્મ પુરાણના આ શ્લોકોમાં, બ્રહ્માંડના સર્જન, સંહાર અને પરમેશ્વરની મહિમાનું સુંદર વર્ણન મળે છે.