હવે હું તમને આ મહાન શાસ્ત્રકથાને સરળ અને ભાવસભર રીતે કહેતો છું, જેમ કે શ્લોકોમાં વર્ણવાયું છે. પ્રથમ, હંસ સ્વરૂપે, પ્રાણરૂપે, પછી સર્વવ્યાપી, શાશ્વત કપિલ સ્વરૂપે પરમાત્મા પ્રગટ થાય છે. માતા, પિતા અને મહાદેવ—આ બધું પણ, મારા સિવાય બીજું કશું નથી. જે આત્માને જાણે છે, તે અમરત્વ પામે છે. હવે, હું તમને સંક્ષિપ્તમાં પ્રાકૃતિક તત્વ વિશે કહું છું. સમયરૂપ અગ્નિ, બધું ભૂસ્માત કરવા માટે પ્રગટ થાય છે અને આખા બ્રહ્માંડને, દેવ, દાનવ અને માનવ સહીત સર્વને ભસ્મ કરી નાખે છે. એ ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરીને જગતનો વિનાશ કરે છે. સાત સાત સ્વરૂપ ધારણ કરીને એ સર્વ લોકને દહન કરે છે. એ સર્વગ્રાહી અગ્નિને દેવતાઓના દેહમાં પ્રવેશિત કરે છે. એકવેદમય શાસ્ત્ર, સાક્ષીરૂપે, શંભુ સાથે સ્થિત છે. આ પરમ શક્તિ અસંખ્ય સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય ગ્રહો વડે આકાશને વ્યાપી લે છે. સહસ્ર હાથ અને પગ, સહસ્ર કિરણો અને મહાબળવાન સ્વરૂપે, તે ત્રિશૂળ ધારણ કરે છે, વાઘચર્મ પહેરે છે અને યોગેશ્વર તરીકે સ્થાપિત છે. પરમેશ્વર, દેવીને નિહાળી, તાંડવ નૃત્ય કરે છે. યોગમાં સ્થિત થઈ, તે ત્રિશૂળધારીના દેહમાં પ્રવેશ કરે છે. પ્રકાશમય સ્વરૂપે, તે આ સમગ્ર બ્રહ્માંડને દહન કરે છે. પૃથ્વી તેના તમામ ગુણ સાથે પાણીમાં લય પામે છે. ત્યારબાદ આગ તેના ગુણ સાથે વાયુમાં વિલીન થાય છે અને ક્ષય પામે છે. એ જ રીતે, આકાશ પણ તેના ગુણ સાથે મૂળ તત્વમાં વિલીન થાય છે. શુદ્ધ સત્ત્વથી યુક્ત દેવતાઓ પણ વૈકારિક તત્વમાં લય પામે છે. ત્રણ પ્રકારના અહંકાર પણ મહત્તત્વમાં વિલીન થાય છે. અવ્યક્ત, જે જગતનું ગર્ભસ્થાન છે, તે સર્વને એક અવિનાશી તત્વમાં ખેંચી લે છે. એ સમયે, પ્રાકૃતિ અને પુરુષ એકબીજાથી અલગ થઈ જાય છે. વિનાશ સ્વયં થતો નથી; તે મહાદેવની ઈચ્છાથી જ થાય છે. પ્રાકૃતિ, જે જગતનું ગર્ભસ્થાન છે, એ અવિદ્યા અને અજ્ઞાનનું તત્વ છે. ઋષિઓ એ મહાન અને અનેકવિધ સાક્ષી, સર્વના પિતામહનું ગાન કરે છે. પ્રાકૃતિથી અંતિમ તત્વ સુધી, રૂદ્ર સર્વને દહન કરે છે—એવું શાસ્ત્ર કહે છે. અહીં, શંકર પરમ વિનાશ કરાવે છે. સ્થાપન અને મોહનારી શક्तિને નારાયણ કહે છે—શાસ્ત્રનો આ મત છે. એ પ્રાકૃતિમાંથી, પચ્ચીસ તત્વોથી, સર્વની રચના કરે છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશ—આ શક્તિઓ ભોગ અને મોક્ષના ફળ આપે છે. એક જ અવિનાશી તત્વ છે, જે આત્મા, પ્રકૃતિ અને ઈશ્વરનું સારરૂપ છે. અમર દેવતાઓ, ઈન્દ્ર, આદિત્ય વગેરે વિવિધ યજ્ઞોથી પૂજવામાં આવે છે. પોતાની મહિમાથી, એક જ શક્તિ ગુણાતીત કહેવાય છે. એ અનેક દેહોની રચના કરે છે અને પોતાની લીલા દ્વારા તેમને સંહાર પણ કરે છે. રૂદ્ર સર્વ ઇચ્છાઓનો દાતા છે—વેદ પણ આવું જ કહે છે. દેવતાઓ પરમાત્માના શ્રેષ્ઠ શક્તિરૂપે યાદ કરવામાં આવે છે. મહેશ્વર, ત્રિશૂળધારી, સર્વ શક્તિઓના સ્વરૂપે ગાન પામે છે. કેટલાક ઈન્દ્રને પરમ માને છે, કેટલાક વિષ્ણુને મહિમાવંત ગણે છે, અને કેટલાક બ્રહ્માનું સ્તવન કરે છે. પણ, રૂદ્રના અનેક સ્વરૂપોનું જ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ રીતે, શાસ્ત્રના આ પવિત્ર શ્લોકોમાં સર્વ તત્વનો ઉદ્ભવ, સ્થિતિ અને લય, અને રૂદ્રની પરમ મહિમા વર્ણવાઈ છે.