કૂર્મપુરાણમ્

યુધિષ્ઠિરને, જે પાવન અને સર્વ પાપોનો નાશ કરતી છે, એવી નર્મદા વિશે મહાત્મ્ય વર્ણવવામાં આવે છે. પ્રયાગ અને તેના વિવિધ તીર્થોની મહાનતા પણ અહીં ઉલ્લેખિત છે. હવે, હે મહાનુભાવ, તું નર્મદાની મહાનતા સાંભળ. નર્મદા, સ્થાવર અને જંગમ દરેક જીવને મુક્તિ આપે છે. હવે હું તેનું પાવન કથા વર્ણવું છું, તેથી તું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. ગામ કે જંગલ, નર્મદા સર્વત્ર પાવન છે. ગંગા જન્મેલા મનુષ્યને માત્ર નર્મદાના દર્શનથી જ તત્કાલ શુદ્ધિ મળે છે. ત્રણેય લોકમાં નર્મદા પાવન, આનંદદાયી અને મનોહર છે. રાજા, ઘણા ધર્મશાસ્ત્રો અનુસરીને અનેક લોકોએ સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. માત્ર એક રાત્રિનું ઉપવાસ કરીને, કોઈ વ્યક્તિ પોતાના સો કુટુંબોને મુક્તિ આપે છે. રાજા, નર્મદા બે યોજન જેટલી વિશાળ છે. અમરકંટક પર્વતની આસપાસ અનેક તીર્થો સ્થિત છે. જે મનુષ્ય સર્વ હાનિથી દૂર રહીને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં આનંદ પામે છે, તેની મહાનતા અને ફળ તું ધ્યાનથી સાંભળ. તે સ્વર્ગમાં દેવયાનીઓ અને દિવ્ય સ્ત્રીઓની વચ્ચે આનંદથી વિહાર કરે છે. દેવતાઓ સાથે આનંદ કરે છે. તેને વિવિધ રત્નોથી શોભિત નિવાસ મળે છે. સુંદર રંગીન વાહનો, અને પુરૂષ-સ્ત્રી દાસ-દાસીઓથી સેવા મળે છે. તે ત્યાં સો વર્ષથી વધારે આનંદપૂર્વક રહે છે. તેની ગતિ પુનઃપ્રાપ્ત થતી નથી, જેમ કે આકાશમાં પવન. ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ જલેશ્વર નામનું સરોવર છે. ત્યાં, દસ વર્ષ સુધી, તેના પિતૃઓ સંતોષ પામે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. તે સરોવર નજીક, સરાળા અને અર્જુન વૃક્ષોની છાયામાં સ્થિત છે. હે યુધિષ્ઠિર, ત્યાં એક કરોડથી વધુ પાવન તીર્થો છે. નર્મદાના જળ સ્પર્શથી સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થાય છે. ત્યાં, પાવન સ્થળે, મનુષ્ય સ્નાન કરીને તત્કાલ સર્વ ઘાવથી મુક્ત થાય છે. આ મહાત્મ્ય ભગવાને સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે પૂર્વે જાહેર કર્યું હતું. પાપથી શુદ્ધ મન સાથે, તે મનુષ્ય રુદ્રના લોકમાં જાય છે. નર્મદાની ઉત્તર કાંઠે વસતા લોકો રુદ્રલોકમાં નિવાસ કરે છે. ત્યાં સ્નાન અને દાન બંને સમાન છે, શંકરે મને એમ કહ્યું છે. રુદ્રલોકમાં એક કરોડ વર્ષ સુધી માન-સન્માન મળે છે. તીર્થને શિર પર ધરીને, સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. એક દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને, બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપથી મુક્તિ મળે છે. નિયમપૂર્વક ત્યાં જઈને, મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે. અશ્વમેધ યજ્ઞ કરતાં દસ ગણી વધુ પુણ્ય મળે છે. નર્મદા તીર્થ વિવિધ વૃક્ષો, લતાઓ અને ફૂલો દ્વારા શોભિત છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને વિધ્યાધરોની ટોળીઓ પણ ત્યાં હાજર છે. મનુષ્ય પૌંડરિકા યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. નર્મદાના સંગમ પર, રુદ્રલોકમાં માન-સન્માન મળે છે. આ બધું પૂર્વે ઋષિઓ અને સ્વયંભૂ ભગવાને કહ્યું છે. આ રીતે, નર્મદા તીર્થનું મહાત્મ્ય અને તેના પાવન ફળોની પાવન કથા વર્ણવવામાં આવે છે.