કૂર્મપુરાણમ્

મુનિઓએ વિનંતી કરી: “કયું સેવા કરવું અને કયું નહીં કરવું, કૃપા કરીને અમને બધું કહી આપો.” ત્યારે ઉત્તર મળ્યો કે આ તો પ્રાચીનકાલે મહર્ષિઓએ બ્રહ્માજીને પણ સમજાવ્યું હતું. સંખ્ય તથા યોગનો સંયુક્ત માર્ગ મનુષ્યને મુક્તિ આપે છે, પરંતુ નિર્મળ જ્ઞાનથી જ સાચી રીતે પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. જે લોકો શુદ્ધ સંખ્યનો ત્યાગ કરીને અન્ય પ્રયાસ કરે છે, તેઓનો પ્રયાસ નિષ્ફળ જાય છે. હું અહીં આવીને મોહના મૂળને સમજાવવા આવ્યો છું. તેને પુરુષાર્થપૂર્વક જાણવું જોઈએ, સાંભળવું જોઈએ અને અનુભવવું જોઈએ. સંખ્યનું આ દર્શન હંમેશા આનંદમય અને શુદ્ધ છે. આ જ નિર્મળ મુક્તિ છે, અને બ્રહ્મની અવસ્થા પણ આવી રીતે વર્ણવાઈ છે. મહાન આત્માઓ, તપસ્વીઓ, મને જ જગતના સ્વામી રૂપે જુએ છે. કારણ કે હું જ જાણવાનો વિષય છું, હું ભગવાન છું, મારું સ્વરૂપ કલ્યાણકારી છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે લોકો મને સમર્પિત છે, તેમનું જ્ઞાન શ્રેષ્ઠ છે. જે લોકો હંમેશા મારા પર મન એકાગ્ર કરે છે, હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે, ભસ્મથી ઢંકાયેલા છે—તેમના માટે હું સંસારના ભયાનક સાગરને ઝડપથી નાશ કરી દઉં છું. જે બ્રહ્મચારી છે, દિગંબર છે, અને પાશુપત વ્રતનું પાલન કરે છે, તેમને માટે આ સૌથી ગુપ્ત અને સૂક્ષ્મ રહસ્ય છે—વેદનું સાર છે અને મુક્તિ માટે છે. જે વિદ્વાન વેદાધ્યયન કરે છે, તેને પાશુપતિ, શિવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. જાણીતું છે કે જે હંમેશા ભસ્મથી ઢંકાયેલા અને નિરાશ્રય છે, તેઓ આવા છે. આ યોગથી ઘણા લોકો પવિત્ર થયા છે અને મારી અવસ્થામાં સ્થિત થયા છે. મેં માત્ર એ જ વાતો કહી છે, જે વેદના ઉપદેશને વિરુદ્ધ નથી. જેનું અનુસરણ કરવું નહીં, તે વેદ બહારની અને અન્ય વસ્તુઓ છે. મારું સત્ય સ્વરૂપ તો શાશ્વત વેદથી જ જાણી શકાય છે. નિશ્ચય છે કે દિવ્ય જ્ઞાન વહેલું પ્રગટ થશે. હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, માત્ર ધ્યાનથી જ હું પોતે દર્શન આપીશ. જે બ્રહ્મચારી, શાંત અને જ્ઞાનયોગમાં તત્પર છે—તેમણે આત્મજ્ઞાન આધારિત અનેક સિદ્ધાંતો સ્થાપ્યા છે. બધાં જીવનો કોઈ કારણ હોય શકે છે, અને એ કારણ ભગવાન છે. પછી મહાદેવી, પર્વતપુત્રી દેવી પ્રગટ થઈ. પોતાના નિર્મળ અને તેજસ્વી સ્વરૂપોથી આકાશ ભરી દીધું. જેઓ તેને પરમ બીજરૂપે ઓળખે છે. ત્યારબાદ તે ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોએ—મહાન, પ્રાચીન પુરુષરુપે રુદ્ર—જન્મ અને વિનાશના કારણ રૂપે પ્રગટ થયા. તેઓ આકાશમાં તેજપૂર્વક ‘વ્યોમ’ તરીકે પ્રકાશિત થયા. માયા પર આરૂઢ થઈને એ દેવતાઓના સ્વામી પ્રગટ થયા. જે આ જાણે છે, તેઓ નિશ્ચયે અમરત્વ પ્રાપ્ત કરે છે. વનવાસી મુનિઓ ફરીથી રુદ્રની ઉપાસના કરે છે—પ્રાચીન દેવદારુ વનમાં, જેમ મેં અગાઉ સાંભળ્યું હતું. અથવા જો કોઈ એ શાંતિપ્રિય દ્વિજોને સંભળાવે, તો તે પણ પરમ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. આ પછી કહેવામાં આવ્યું કે નર્મદા, જે જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે, તે પવિત્ર નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.