કૂર્મપુરાણમ્

દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, જે યોગ્ય રીતે કરવું જોઈએ, એ પછી પ્રજાપત્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જરૂરી છે. આવું કરીને, તેજસ્વી ભગવાનને જોવું અને મનમાં શ્રીમદ્ પરમેશ્વરની સ્મૃતિ કરીને ધ્યાન કરવું જોઈએ. પણ એ વ્યક્તિ માટે—even સો વર્ષ સુધી—even પ્રાયશ્ચિત્તથી પાપ દૂર નથી થતું. પરંતુ જે પરમેશ્વરમાં શરણાગત થાય છે, એ પાપમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે. ચાંદ્રાયણ, કૃછ્ર અને અતિકૃછ્ર જેવી પ્રાયશ્ચિત્ત વિધિઓ નિયમ પ્રમાણે કરવાથી, દેવતાઓની પૂજા કરીને મનુષ્યના બધા પાપ નાશ પામે છે. બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી, બધા પાપોથી સંપૂર્ણ મુક્તિ મળે છે. બ્રાહ્મણોને શ્રેષ્ઠ માન આપવાથી પણ પાપો દૂર થાય છે. રાત્રિના પ્રથમ પ્રહરમાં ભગવાનના દર્શનથી બધાં દોષો દૂર થાય છે. યમ, ધર્મરાજા, મૃત્યુ અને અંતક—આ બધા માટે, પૂર્વાહ્નમાં નદીમાં સ્નાન કરવાથી બધાં દોષો દૂર થાય છે. શાંતિ અને મનનિયંત્રણથી આ વ્રત કરવું જોઈએ. ત્રણ બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવાથી પણ દોષો દૂર થાય છે. સાતમના દિવસે સૂર્યની પૂજા કરવાથી દોષો દૂર થાય છે. સાત જન્મોથી પ્રાપ્ત દાનથી પૂજા કરવાથી પણ પાપો દૂર થાય છે. શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી પર મોટા પાપો દૂર થાય છે. ગ્રહણ અને આવા પ્રસંગો પર પણ મહાપાપ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ. કઠોર નિયમ પાલન કરીને, જો કોઈ પોતાનું જીવન ત્યાગે તો તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. સ્ત્રી, જે પોતાના પતિ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરે છે, તે પતિને પણ મુક્ત કરે છે. જ્યારે બધા પાપો ઊભા થાય છે, ત્યારે અહીં કોઈ અચકાવવું જોઈએ નહીં. એ સ્ત્રીને—આ દુનિયામાં કે પરલોકમાં—કોઈ પાપ નથી. અહીં કોઈ પણ એનું પરાભવ લાવી શકતો નથી. દશરથના વંશજની પત્ની, દેવી, રાક્ષસોના સ્વામી પર વિજય પ્રાપ્ત કર્યો. સમયના પ્રેરણે, રાવણે વિશાળ આંખોવાળી સીતાને ઈચ્છી. કહેવાય છે કે તપસ્વીએ પ્રિય સ્ત્રીને પકડી લેવા સંકલ્પ કર્યો. પવિત્ર સ્મિતવાળી સીતાએ અગ્નિ, એ નિવાસસ્થાનમાં શરણાગતિ લીધી. હાથ જોડીને, રામની પત્ની, અનાશ્વર સ્વામી—એના પોતાના પતિ જેવા—ને નજીક ગઈ. એ અગ્નિ, સર્વ જીવોના સ્વામી, સમયરૂપે, એ પાસે ગઈ. તેજસ્વી શરીરવાળા, સર્વ જીવોના હૃદયમાં નિવાસ કરતા ભગવાન પાસે ગઈ. વનવાસી, વ્યાઘ્રચર્મ ધારણ કરનાર, શ્રેષ્ઠ આશ્રય, પરમ ધામ એવા ભગવાન પાસે ગઈ. યોગના મહાસ્વામી, અગ્નિ, સૂર્ય, પરમ પુરુષ—એના પાસે ગઈ. યોગીઓના સ્વામી, ભોગ અને મુક્તિના ફળ આપનાર, સમયના અગ્નિ પાસે ગઈ. અપરિમિત શક્તિ ધરાવતા, સુવર્ણ ઘરમાં રહેલા મહાન ભગવાન પાસે ગઈ. “હું ભગવાન, અગ્નિના સ્વામી, જે દેવ અને પિતૃઓને અર્પણીઓ પહોંચાડે છે, એમાં શરણું લઈ છું,” એમ સીતાએ કહ્યું. “હે અગ્નિ, અર્પણીઓના ધારક, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, જ્યોતીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મને રક્ષા કર,” એમ પ્રાર્થના કરી. પછી, સીતા ધ્યાનમાં લીન થઈ, આંખો રામ તરફ ખોલી. ત્યારે, રામનું સ્વરૂપ તેજથી પ્રગટ થયું, જાણે બધું જ પ્રકાશથી દહાઈ રહ્યું હોય. અગ્નિદેવે, સીતાને, જે ધર્મમાં અડગ હતી, લઈ લીધો અને અદૃશ્ય થઈ ગયા. સીતાને લઈને, અગ્નિદેવ સમુદ્રથી ઘેરાયેલી લંકામાં ગયા. સીતાને પ્રાપ્ત કરીને, રાવણના મનમાં શંકા અને ચિંતા ઊભી થઈ.