એક સમયે, સંન્યાસી જીવનના માર્ગ પર ચાલનાર સાધક માટે શાસ્ત્રોમાં વિશેષ નિયમો કહેવામાં આવ્યા છે. આવો સાધક પોતે તૈયાર કરેલું મીઠું અને યજ્ઞ પછી બચેલો અન્ન ગ્રહણ કરે છે. તેના ઉપયોજન માટે તેને જમીન, ઘાસ, શીંગડા અને શ્લેષ્માતક વૃક્ષના ફળો ઉપયોગમાં લેવા કહેવાયું છે. ગામડાંમાં ઉગેલા ફૂલ કે ફળ—even દુઃખી હોય તો પણ—તેણે ક્યારેય લેવાનું નથી. સાધક કોઈપણ જીવોને હાનિ પહોંચાડતો નથી, અને તે દ્વંદ્વ અને ભયથી મુક્ત રહે છે. તે સદા બ્રહ્મચારી રહે છે, પત્નીના સમીપ પણ નથી જતો. જો તે આ પ્રતિજ્ઞા તોડી નાખે, તો તેનું વર્તન ભંગ થાય છે અને દ્વિજોએ પ્રાયશ્ચિત કરવું પડે છે. આવો સાધક અને તેના વંશજોને વેદાધ્યયન કરવાનો અધિકાર નથી. તે દરેક જીવો માટે આશ્રયરૂપ બને છે અને દાનમાં સદા તત્પર રહે છે. તે એક જ અગ્નિ રાખે છે, કોઈ સ્થિર નિવાસ નથી રાખતો અને શુદ્ધ ભૂમિ પર રહે છે. તેનું મન સ્થિર રાખીને પથ્થર કે કાંકર પર સુવે છે. તે છ મહિના કે એક વર્ષ માટે સાધનો એકત્ર કરી શકે છે. જૂના વસ્ત્રો, પાંદડા, મૂળ અને ફળ તેનો ઉપયોગ બને છે. તે પિસવા માટે પથ્થર લઈ શકે છે અથવા કુદરતી રીતે પકેલા ફળ જ ખાય છે. ક્યારેક તે ચોથા પ્રહર, ક્યારેક આઠમા પ્રહરે જ ભોજન કરે છે. પંદર દિવસમાં એક વાર જાવ (યવ) ની ખીચડી ઉકાળી ખાય છે. વૈખાનસ રીત પ્રમાણે, જે કુદરતી રીતે જમીન પર પડે છે, તે જ ગ્રહણ કરે છે. ચાલે કે બેસે, પણ ક્યારેય ધૈર્ય છોડતો નથી. શિયાળામાં ભીંજાયેલા વસ્ત્રો પહેરે છે અને ધીરે ધીરે તપ વધારતો જાય છે. ક્યારેક એક પગ પર ઊભો રહે છે, ક્યારેક સૂર્યકિરણો પર જ નિર્ભર રહે છે. પડેલા પાંદડા ખાય છે અથવા કઠિન તપમાં જ જીવન વિતાવે છે. તે આતર્વશિરસ ઉપનિષદનો અભ્યાસ કરે છે અને વેદાંતના અનુષ્ઠાનમાં તત્પર રહે છે. કાળી કૃષ્ણમૃગ ચામડી અને ઉપરથી વસ્ત્ર ધારણ કરે છે, અને સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરે છે. તે અગ્નિ વિના અને સ્થિર નિવાસ વિના મુક્તિ માટે તત્પર મુની બની જાય છે. ગૃહસ્થ, અન્ય દ્વિજ અને વનવાસી—આ બધાની વચ્ચે તે હાથની ખોખલી અથવા માટીના ટુકડા વડે ભિક્ષા ગ્રહણ કરે છે. તે વિશેષ શાસ્ત્રો, સાંવિત્રી મંત્ર અને રુદ્ર પાઠનો અભ્યાસ કરે છે. ક્યારેક તે અગ્નિમાં પ્રવેશી જાય છે અથવા બ્રહ્મને અર્પણ કરવાના વિધિમાં સ્થિર રહે છે. આવો સાધક એ સ્થાને પહોંચે છે, જ્યાં સમગ્ર જગતનું લય થાય છે. આ જીવનના ચોથા ભાગમાં, યોગ્ય ક્રમ મુજબ સંન્યાસ લેવું જોઈએ. તે યોગાભ્યાસમાં તત્પર, શાંત અને બ્રહ્મજ્ઞાનમાં નિષ્ઠાવાન રહે છે. એ સમયે તેને સંન્યાસની ઇચ્છા રાખવી જોઈએ; અન્યથા વર્તે તો પતન પામે છે. આત્મનિગ્રહ અને પરિપક્વ ઇન્દ્રિયોથી તે બ્રહ્મના આશ્રમમાં શરણ લે છે. કેટલાંક સંન્યાસી કર્મનો ત્યાગ કરે છે, તેઓ ત્રણ પ્રકારના કહેવાય છે. જે માત્ર પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર રહે છે, તે જ્ઞાનતિયાગી કહેવાય છે. જે મુક્તિ ઇચ્છે છે અને ઇન્દ્રિય જીતે છે, તે વેદતિયાગી કહેવાય છે. જે મહાયજ્ઞોમાં તત્પર છે, તે કર્મતિયાગી કહેવાય છે. આવા જ્ઞાની માટે કોઈ નિર્ધારિત કર્મ કે બાહ્ય ચિહ્ન નથી. તે જૂના કોપીન પહેરી શકે છે અથવા નિર્વસ્ત્ર રહી ધ્યાનમાં તત્પર રહે છે. તેનું મન આત્મામાં સ્થિર રહે છે, તે નિર્લિપ્ત અને વાસનાઓથી મુક્ત હોય છે. આવો સાધક મૃત્યુને આવકારતો નથી, ન તો જીવનની ઇચ્છા રાખે છે. આ રીતે, સંન્યાસી જીવનના આ ઉન્નત માર્ગ પર ચાલે છે—શાસ્ત્રોક્ત નિયમો અનુસાર, આત્મજ્ઞાન અને મુક્તિ તરફ સતત પ્રયાણ કરે છે.