કૂર્મપુરાણમ્

એક વખત પવિત્ર શ્રાદ્ધવિધિ દરમિયાન, વિધિવત રીતે વિવિધ અનાજ અને તલ તથા વિવિધ પ્રકારની ખાંડ એકત્રિત કરવામાં આવી. ફળો અને મૂળીઓ ઉપરાંત પીણાંઓ પણ તૈયાર કરવામાં આવ્યા. આ બધું જ્ઞાનપૂર્વક અને શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવતું હતું. પિતૃઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલ આ ભોજનને પગથી સ્પર્શ કરવો કે તેને હલાવવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, જો ભોજન તૈયાર કરતી વખતે વાતચીત કરવામાં આવે તો યાતુધાન નામના દૈત્યો એ ભોજન ચોરી લે છે. એ સમયે પિતૃદેવતાઓ સ્વયં ભૂખ્યા અવતરે છે. તેથી શ્રદ્ધાપૂર્વક અને મૌનપૂર્વક ભોજન તૈયાર કરવું જોઈએ. ભોજન લોખંડની વાસણમાં ન રાખવું અને શ્રદ્ધા વિના પણ અર્પણ ન કરવું. જે અર્પણ શ્રદ્ધાથી કરવામાં આવે છે, તે ક્યારેય ક્ષય પામતું નથી—વિશેષ કરીને જ્યારે તલવાર સાથે અર્પણ કરવામાં આવે. જો કોઈ યજમાન અથવા પૂજારી એ પવિત્ર ભોજન પોતે ખાય છે, તો બંને ભયાનક નરકમાં જાય છે. ભિક્ષા માંગનાર, ભોજન આપનાર અને અપાવનાર—ત્રણે પણ ભયાનક નરકોને પામે છે. પિતૃઓ માત્ર ત્યાં સુધી જ ભોજન ગ્રહણ કરે છે, જ્યાં સુધી અર્પણના ગુણોનું વર્ણન કરવામાં ન આવે. જે અજ્ઞાન વ્યક્તિ સૌની સામે પંક્તિમાં બેઠા બેઠા ભોજન લઈ લે છે, તે પાપનો ભાગીદારી બને છે. કોઈએ પણ માંસાહારને રોકવું કે બીજાના ભોજન તરફ લાલચથી જોવું નહીં. આવું કરનાર મૃત્યુ પછી એકાવીસ વાર પ્રાણીનું શરીર પ્રાપ્ત કરે છે. આ વિધિ દરમ્યાન પુરાણો, ઇતિહાસો અને પિતૃકાર્યના શુભ વિધિનું પાલન કરવું જરૂરી છે. પછી યજમાન પિતૃઓને પૂછે છે: “શું તમે તૃપ્ત થયા?” જે સંતોષ પામે છે, તેને પુનઃ ભોજન અર્પણ કરે છે. ત્યારબાદ બ્રાહ્મણો કહે છે: “આ અર્પણ તમારું થાઓ.” જે રીતે બ્રાહ્મણો કહે છે, એ પ્રમાણે જ યજમાનને તેમની અનુમતિથી કાર્ય કરવું જોઈએ. પછી યજમાન કહે છે: “કાર્ય પૂર્ણ થયું” અથવા “દૈવી કૃપા પ્રાપ્ત થાય.” દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને શ્રેષ્ઠ પિતૃઓ માટે શુભેચ્છા વ્યક્ત કરવી. પ્રાર્થના કરવી કે “અમારી શ્રદ્ધા ક્યારેય ઓછી ન થાય અને અમારું અર્પણ સદાય પુષ્કળ રહે.” જે સ્ત્રી પુત્રની ઇચ્છા રાખે છે, તેણે અર્પણના મધ્ય ભાગનું ભોજન કરવું જોઈએ. પછી યજમાન પોતે તથા તેની પત્નીઓ બાકી રહેલું ભોજન ગ્રહણ કરે છે. એ રાત્રે પતિ-પત્ની બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરે છે. જો કોઈ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે, તો તે મહાન નરકમાં જઈને ફરીથી જીવાતનું રૂપ ધારણ કરે છે. એ દિવસે પાઠ, પ્રવાસ, યજમાન તરીકે કાર્ય કરવું કે ભોજન ગ્રહણ કરવું—આ બધું ટાળવું જોઈએ. આવા કર્મોથી ભયાનક નરકો પ્રાપ્ત થાય છે, જે મહાપાપીઓ માટે નિર્ધારિત છે. જેને તત્વજ્ઞાન છે, તે હંમેશા વિરક્તિથી આચરણ કરે. પછી અર્પણ અગ્નિમાં કરી, પિંડો યોગ્ય રીતે સ્થપિત કરે. યોગીઓ માટે સર્વદોષરહિત અવસ્થા હંમેશા પ્રાપ્ત રહે છે. આવું કરવાથી શાશ્વત ભગવાનની યોગ્ય રીતે પૂજા થાય છે. અથવા, એકાગ્રતાપૂર્વક સ્નાન કર્યા પછી, તલ સાથે પાણી પિતૃઓને અર્પણ કરવું જોઈએ. કેટલાક કહે છે કે પિતૃઓના પિતા એ તેમના માટે અર્પણ કરે. જેનું મૃત્યુ થયું હોય, તેને જ અર્પણ કરવું, બીજાને નહીં. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જીવિત વ્યક્તિને અવગણીને બીજાને અર્પણ ન કરવું. જો કોઈ નિયુક્ત પુત્ર છે, તો તેને વૈદિક ભાગમાંથી અડધો હિસ્સો મળવો જોઈએ. પિંડ દાતા એ જન્મદાતા માટે અર્પણ કરે, ન હોય તો ખેતી ધરાવનાર માટે કરે. એક સમયે જન્મદાતા અને પછી ખેતી ધરાવનારનું નામ લેવું. જો કોઈ અશુદ્ધ, ક્ષીણ અથવા ઇચ્છા હોય, તો તે ફરીથી વિધિ કરી શકે છે. દરેક કાર્ય દેવતાઓ માટે જે રીતે કરવું, એ રીતે જ કરવું. તલવિધિમાં જૌનો પણ ઉપયોગ કરવો. અંતે પ્રાર્થના કરવી: “શુભમુખવાળા પિતૃઓ પ્રસન્ન થાઓ.