કૂર્મપુરાણમ્

એક વિધ્યાર્થી માટે જીવનમાં શિસ્ત અને શુદ્ધતા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તે સૌથી પહેલા એવા લોકો પાસેથી ભિક્ષા માંગવી જોઈએ, જે તેને અપમાન ન કરે. ભિક્ષા માંગવાની પ્રથા તો નિમ્ન અને પતિત લોકો સિવાય બધાં માટે જ સ્વીકાર્ય છે. વિધ્યાર્થીએ રોજે રોજ, પ્રયત્ન અને પવિત્રતાપૂર્વક, ઘરોમાંથી ભિક્ષા એકત્રિત કરવી જોઈએ. જો ક્યારેક ભિક્ષા મળતી ન હોય, તો તે અગાઉ જઈ ચૂકેલા ઘરોને ફરીથી ટાળવી જોઈએ. ભિક્ષા લેતી વખતે, પોતાના વચનને નિયંત્રિત રાખવું, અને ચારે બાજુ નજર ન કરવી જરૂરી છે. ભોજન પણ એ જ રીતે, પ્રયત્નપૂર્વક, નિયંત્રિત વચન અને અવિભક્ત મનથી કરવું જોઈએ. આ રીતે નિયમનપૂર્વક ભિક્ષા દ્વારા જીવન નિર્વાહ કરનારની જીવનશૈલી ઉપવાસ જેટલી જ પવિત્ર ગણાય છે. ભિક્ષા મળતી વખતે, જો કોઈ આપે, તો આનંદથી, પ્રસન્નતાપૂર્વક અને સ્વીકૃતિ દર્શાવવી જોઈએ. તેથી, અનૈતિક અને લોકદ્વેષી વસ્તુઓથી સાવચેતી રાખવી જોઈએ. કાયમ ઉત્તર દિશામાં મોઢું કરીને ભોજન ન કરવું; આ એક શાશ્વત નિયમ છે. સ્વચ્છ જગ્યાએ બેઠા રહી, ભોજન પછી મોઢું બે વાર ધોવું જોઈએ. મોઢાં અને હોઠને સ્પર્શ કર્યા પછી, નવી વસ્ત્ર પહેર્યા પછી, અભ્યાસ શરૂ કરતા પહેલાં, થૂંક્યા પછી, ખાંસી કે ભારે શ્વાસ લીધા પછી, અને બંને સંધ્યાઓએ—even rinse already done—પુનઃ મોઢું ધોવું જોઈએ. આ રીતે, આંખમાં પાણી આવ્યું હોય, લોહી આવ્યું હોય, સૂઈ ગયા હોય, સ્ત્રી કે પોતાને સ્પર્શ કર્યો હોય, નીચેનું વસ્ત્ર પહેર્યું હોય, પોતાના વાળને સ્પર્શ કર્યો હોય, અજાંતિ વસ્ત્ર પહેર્યા હોય—આ બધાં પ્રસંગોએ, શુદ્ધતા ઈચ્છતા, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં બેઠા રહી, મોઢું ધોવું જોઈએ. પગ ધો્યા વિના—even after rinsing—અશુદ્ધતા રહે છે. વરસાદનું પાણી, ઊભા રહી, ઉંચેથી ઉપાડેલું પાણી, ચપ્પલ કે બેઠક પર બેઠા, ઘૂંટણ બહાર, અશુદ્ધ પાણી, બીજાની નજરે જોયેલું પાણી, બરાબર enclosure બહાર, Vaiśyas, સ્ત્રીઓ, કે Shudras દ્વારા પીએલેલું—even touch—પાણી, આ બધાંથી મોઢું ધોવું યોગ્ય નથી. આ ઉપરાંત, મોઢું ધોતાં, હાથમાં ઊંચાપટ, મન વિખરાયેલું, અંગૂઠા-આંગળીથી અવાજ કરવો, અથવા enclosure બહાર, પણ ટાળવું જોઈએ. પિતૃઓ માટે અંગૂઠા અને આંગળી વચ્ચેનું પાણી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; આંગળીઓના ટોચેનું પાણી દૈવી અને ઋષિગણના માટે છે. જે આ જાણે છે, તે મોહમાં ફસાતો નથી; આ જ પવિત્ર સ્થાન છે. દ્વિજાતી માટે, શરીર, ભાગ્ય, કે પિતૃઓના માર્ગે—મોઢું ધોવું અને અંગૂઠાની જડથી મોઢાને સ્પર્શ કરવી જોઈએ. અંગૂઠા અને તर्जનીના સંયોજનથી, નાકના બંને બાજુ સ્પર્શ કરવી. અથવા, અંગૂઠાથી માથા સ્પર્શ કરવું, બંને બાજુ સ્પર્શ કરવું. એવું કહેવાય છે કે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર એ રીતે હાજર થાય છે. જ્યારે બંને આંખો સ્પર્શ થાય, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્ય પ્રસન્ન થાય છે. બંને કાન સ્પર્શ કરવાથી, પવન અને અગ્નિ પ્રસન્ન થાય છે. માથાની ચોટી સ્પર્શ કરવાથી, વ્યક્તિ વિશેષ પ્રસન્ન થાય છે. જો જીભ દાંત અથવા દાંત પર રહેલા વસ્તુને સ્પર્શ કરે, તો અશુદ્ધતા થાય છે. જમીન પર રહેલી વસ્તુઓને ધરતી સમાન ગણવી; યોગ્ય સંકલ્પ વિના ઉપયોગ ન કરવો. મનુ કહે છે કે ફળ, મૂળ અને શેરડીમાં કોઈ દોષ નથી. આ રીતે, વિધ્યાર્થીએ જીવનમાં નિયમ, શુદ્ધતા અને શિસ્તપૂર્વક દરેક કાર્ય કરવું જોઈએ.