કૂર્મપુરાણમ્

જ્ઞાનીઓ જાણે છે કે ગુણોમાં જે વિવિધતા દેખાય છે, તેનું મૂળ કારણ સમજણમાં રહેલા ભેદ છે. કર્મો જ્યારે ભગવાનને અર્પિત થાય છે, ત્યારે તે કર્મો ક્યારેક બંધન તરફ અને ક્યારેક મુક્તિ તરફ લઈ જાય છે. એ બંધનો, જેને પાપરૂપ બાંધણીઓ કહેવામાં આવે છે, આત્માને બંધનમાં રાખે છે. આ સર્વનું મૂળ, જે અપ્રકટ છે, એ મારી અંદર રહેલી શક્તિ છે. જે મહત્તત્વથી શરૂ થતા તત્ત્વો છે, તે સર્વ શાશ્વત દેવોના ભગવાનને સંબંધિત છે. એ ભગવાનને સર્વોચ્ચ, પ્રાચીન પુરુષ કહેવામાં આવે છે. એ પુરુષ દ્વારા જ જીવાત્મા આ ભયાનક સંસારના મહાસાગરને પાર કરે છે. એ ભગવાન એકમાત્ર, કલ્યાણમય અને સર્વોચ્ચ સ્વામી કહેવાય છે. જે મૂળ છે, તેને માયા કહેવામાં આવે છે, અને એમાંથી જ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું છે. એમાંથી જ સૂક્ષ્મ તત્ત્વો, મહાભૂત તત્ત્વો અને ઇન્દ્રિયો જન્મી છે. એ જ માયામાંથી મહા બ્રહ્મા જન્મ્યા, અને તેઓ મારી શક્તિથી સશક્ત થયેલા છે. મારી માયાથી મોહિત થઈને, એ સર્વે મારા, પોતાના પિતા રૂપે, દર્શન કરી શકતા નથી. તેમ છતાં, એ બધામાં માયા મુખ્ય કારણ છે અને તેઓ મને જ પિતા રૂપે ઓળખે છે. જે મનુષ્ય સ્થિર ચિત્તવાળો છે, તે બધા લોકોમાં ક્યારેય મોહમાં પડતો નથી. હું જ ભગવાન છું, ઓમકાર, બ્રહ્મા અને પ્રજાપતિ સ્વરૂપે પ્રગટ છું. જેઓ નાશવંતમાં અવિનાશીને જુએ છે, તે સાચા દર્શનવાળા છે. એવો મનુષ્ય પોતાને પોતે નુકસાન થવા દેતો નથી અને તેથી પરમ પદ પ્રાપ્ત કરે છે. જે પ્રધાનના કાર્યને ઓળખે છે, તે પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. મહાન ભગવાનના છ અંગો જણાવવામાં આવ્યા છે. બંધન અને તેનું ઉપયોગ પણ તેમના દ્વારા વર્ણવાયું છે. મહાન ભગવાન પુરુષ છે, સત્ય સ્વરૂપ છે. એ જ બીજ છે, એ જ વિશ્વ છે, એ જ એક ભગવાન છે. જેઓ વેદોને જાણે છે, તેઓ તેમને મહાદેવ કહે છે. એ જ્ઞાની છે અને જ્ઞાનો પર પણ સ્થાન ધરાવે છે. ત્યારે શિષ્યો પૂછે છે: "હે મહાદેવ! તમે સર્વરૂપ કેવી રીતે છો, તે અમને કહો." અહીં કારણ માયા છે, અને તે આત્મા પર આધાર રાખે છે. એ કારણથી જ આ પ્રપંચ અપ્રકટમાંથી પ્રકટ થયો છે. હું જ પરમ બ્રહ્મ છું; મારી સિવાય બીજું કંઈ નથી. આ એકતા અને વિવિધતાનું ઉદાહરણ કહેવામાં આવ્યું છે. હે દ્વિજ, તેને કારણરહિત માનવામાં આવ્યું છે અને આત્મામાં કોઈ દોષ નથી. એ સ્વર્ગમાં, અપ્રકટ, શાશ્વત અને એકમાત્ર પ્રકાશમાન છે. મારી સાથે એકરૂપ થઈને જ કોઈ શાશ્વત, અનાદિ અને અનંત અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. એ અવસ્થા, જેની શરૂઆત કે મધ્ય નથી, તે અજ્ઞાનથી જોડાયેલી હોય છે. એ અવિનાશી, સર્વોચ્ચ પ્રકાશ, એ જ વિષ્ણુનું પરમ ધામ છે. એ જ સમગ્ર જગત છે; જે તેને ઓળખે છે, તે મુક્તિ પામે છે. બ્રહ્મસુખને જાણીને જ્ઞાનીને કશુંય ડર રહેતું નથી. જે બ્રહ્મ સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે, તે સદા આનંદમાં રહે છે. એવો મનુષ્ય પોતાના આત્મામાં આનંદ માનતો રહે છે. ત્યાં પહોંચી ગયા પછી, ફરી પાછા આવવું પડતું નથી. એ તેજસ્વી, શુદ્ધ અને આકાશ સમાન ધામ છે...