કૂર્મપુરાણમ્

અનંત આત્મા, જે સર્વશક્તિમાન છે, તે જ સર્વનું નિયંત્રણ કરે છે—યજ્ઞ અને ધર્મના જે નિયમો છે, તેવા વેદના આદેશથી સર્વ વ્યવહાર ચાલે છે. દેવોના દેવ, ભગવાનની મહિમાથી આ આખું જગત ચાલે છે; એ મહિમા માત્ર શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી જ માનવોને સમજાય છે. જગતના મહાન ઋષિઓ પણ, જે સર્વના સાક્ષી છે એવા મને, સહેજે ઓળખી શકતા નથી. આ આત્મા—સર્જનહાર, નિયંત્રણકર્તા, કાળ, અગ્નિ—દરેક દિશામાં વ્યાપી છે. બ્રહ્મા, મનુ, ઇન્દ્ર અને બીજા અનેક શક્તિશાળી દેવતાઓ, બ્રાહ્મણો વિવિધ યજ્ઞો દ્વારા અગ્નિની પૂજા કરે છે. યોગીઓ સર્વજીવોના સ્વામી, પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરે છે. એ આત્મા સર્વ દેવતાઓના શરીર બની, સર્વમાં નિવાસ કરે છે; સર્વનું મૂળ છે. જે લોકો ભક્તિપૂર્વક મારી ઉપાસના કરે છે, તેમા હું હંમેશા નજીક રહું છું. એમને હું પરમ આનંદ—મોક્ષની અવસ્થા—પ્રદાન કરું છું. આવા ભક્તો, કાળમાં પણ, મારે સાથે એકરૂપ થઈ મુક્તિ પામે છે. આ શરૂઆતથી જ ઘોષિત છે: મારો ભક્ત ક્યારેય વિનાશ પામતો નથી. જે કોઈ ભક્તિથી તેની આરાધના કરે છે, એ ખરેખર મારી જ આરાધના કરે છે. જે નિયમિત રીતે મને અર્પણ કરે છે, એ મારા માટે અત્યંત પ્રિય ભક્ત ગણાય છે. સર્વ વેદો, જે આત્મામાંથી ઉત્પન્ન થયા છે, તે સ્થાપિત કરીને અને આપીને, હું સજ્જનોનો રક્ષક અને વેદદ્વેષીઓનો નાશકર્તા છું. જગતના સર્જનનું મૂળ કારણ હું જ છું, છતાં જગતના બંધનોથી અસ્પૃશ્ય છું. મારી અનન્ય શક્તિ માયા છે—જે સમગ્ર જગતને મોહિત કરે છે. યોગીઓના હૃદયમાં નિવાસ કરીને, હું એ માયા દ્વારા મોહનો નાશ કરું છું. હું સર્વનો આધાર અને અમરત્વનો ભંડાર છું. મારા જ સ્વરૂપથી બનેલા બ્રહ્મા થઈને, મારા જ અંશરૂપે સ્થિર રહી, હું નારાયણ બની, સર્વ જગતમાં વ્યાપ્ત છું. મારી તામસ શક્તિ કાળરૂપે, રુદ્રના સ્વરૂપે ઓળખાય છે. કેટલાક ભક્તિયોગથી, કેટલાક કર્મયોગથી મને પ્રાપ્ત કરે છે. પણ જે જ્ઞાનપૂર્વક, સતત મારી ઉપાસના કરે છે, તે પણ મને પ્રાપ્ત કરે છે અને ફરી જન્મમરણમાં નથી આવતાં. આ આખું બ્રહ્માંડ માત્ર મારામાં જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે; મારાથી જ જગતનું ચળવળ થાય છે. હું જ સમગ્ર જગતને ચલાવું છું; જે આ જાણે છે, તે અમર થઈ જાય છે. કાળ સ્વયં ભગવાન છે, મહાન યોગેશ્વર—તે સ્વયં કાર્ય કરે છે. એ ભગવાન યોગના સ્વામી, મહાદેવ, સર્વશક્તિમાન છે. ભગવાન બ્રહ્મા પણ મહાન છે, બ્રહ્મમય અને નિર્મળ છે. યોગમાં અવિચલિત રહીને એ ભગવાન સાથે એકરૂપ છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. યોગી જે હંમેશા મામાં સ્થિત રહે છે—એ જાણે છે, એ સાચો જ્ઞાની છે. શાંત ચિત્તથી, જે અગ્નિ જળાવનાર ધર્મનિષ્ઠને દાન આપે, તે શ્રેષ્ઠ છે. આ રીતે, એક સમયે મહાદેવે પરમ દૈવી અવસ્થાનું દર્શન કરાવતાં નૃત્ય કર્યું. મહાદેવને વિશ્નુએ નિર્મળ આકાશમાં નૃત્ય કરતાં જોયા. ખરેખર, તેમણે સર્વજીવોના સ્વામી ભગવાનને આકાશમાં દેખ્યા. ઋષિઓએ પણ જગતના સ્વામી ભગવાનને નૃત્ય કરતાં જોયા. અંતે, સર્વજીવોના એ સ્વામી ભગવાને પોતાનું નૃત્ય રોક્યું—અને સર્વે એ દિવ્ય દર્શનથી ધન્ય થયા.