કૂર્મપુરાણમ્

શ્રી અને ઇન્દ્રસહીત તમામ દેવતાઓ મોહમાં આવી ગયા અને તેમણે શ્રી દેવીને પ્રશ્ન કર્યો: "આ વિશાળ નેત્રોવાળી દેવી કોણ છે? અમને સાચું કહો." ત્યારે પાપરહિત નારદજી અને અન્ય મહર્ષિઓએ દેવીને નિહાળી અને કહ્યુ: "પ્રિયે, આ અનંત માયા છે, જેના દ્વારા સમગ્ર જગત મોહમાં પડે છે." દેવી સ્વયં કહેછે: "હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોઃ, હું મોહ પેદા કરું છું, સંહાર અને સર્જન પણ હું જ કરું છું. જે આત્માનું જ્ઞાન અને વિવેક પ્રાપ્ત કરે છે, તે આ વિશાળ મોહને પાર કરી જાય છે. બ્રહ્મા, ઈશાન અને અન્ય દેવતાઓની શક્તિઓ પણ મારી પાસે છે. પૂર્વે શુભ યુગમાં પણ મારા પાસેથી પદ્માવાસિની, શ્રીલક્ષ્મી પ્રગટ થઈ હતી. મોહિની રૂપે તે કરોડો સૂર્યો જેવી તેજસ્વી બની, અને સર્વ જીવોને મોહિત કરી નાખ્યા." "આ માયાને જીતવી જરૂરી છે, અને પૃથ્વી પરના અન્ય સર્વ જીવોએ પણ માયાને પાર કરવી જ પડે. દેવતાઓ દ્વારા રચાયેલી આ દુર્જય માયાને કોણ જીતે? એક વિખ્યાત દ્વિજ છે, તેનું નામ છે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન. તેણે મારા મુખથી દિવ્ય સંહિતા પ્રાપ્ત કરી અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓનું નેતૃત્વ કર્યું. તે ઋષિઓને પોતાની શક્તિમાં સ્થિત જાણી, તેણે માત્ર મારો આશ્રય લીધો. તે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન તરીકે ઓળખાય છે; તું પણ તારો ભૂતકાળ યાદ કર." "મારા જ્ઞાનને પ્રાપ્ત કરીને, અંતે તું મામાં લીન થઈ જશે. વૈવસ્વત મનોંતર પછી, તું મારા કાર્ય માટે ફરી મામાં પ્રવેશીશ. કાળના નિયમ અનુસાર, તું મારા સાથે શ્વેતદ્વીપ પર રહેશે. મારા આદેશથી, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, તું ફરી બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ લીધો. જે બ્રહ્મ, પરમ છે, તે જ્ઞાન અને અજ્ઞાન રૂપે છુપાયેલું છે." "વ્રત, ઉપવાસ, તપ, સોનાની દાન અને બ્રાહ્મણોને ભોજન દ્વારા તેણે મહાદેવની ઉપાસના કરી, જે યોગીઓના હૃદયમાં નિવાસ કરે છે. મહાદેવે પોતાનું દિવ્ય રૂપ દર્શાવ્યું, જે વિષ્ણુમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું છે. ઋષિએ વિવિધ સ્તોત્રો દ્વારા મહાદેવની સ્તુતિ કરી અને હાથ જોડીને પુછ્યું: 'હવે, સત્ય શું છે, એ મને કહો.'" દેવી સ્મિત સાથે, વિષ્ણુને સ્મરણ કરીને, પ્રિય બ્રાહ્મણને કહ્યુ: "હું એક પરમ માયા છું, જેનો સ્વરૂપ નારાયણ છે. મારાથી જ પરમ બ્રહ્મ પ્રગટ થાય છે; વિષ્ણુ પરમેશ્વર છે. જ્ઞાન કે કર્મયોગથી મને પ્રાપ્ત કરી શકાતી નથી. અનંતનું જ્ઞાનપૂર્વક પૂજન કરીને જ મુક્તિ મળે છે." બ્રાહ્મણે નમ્રતાપૂર્વક માથું નમાવ્યું અને પુછ્યું: "હે દેવી, ખરેખર એ જાણી શકાય છે? કૃપા કરીને કહો." દેવીએ કહ્યું: "નારાયણ સ્વયં તને જ્ઞાન આપશે." વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને, પરમ પરમાત્મા, દેવી તુરંત અદૃશ્ય થઈ ગઈ. પછી ઋષિએ હૃષીકેશ, શરણાગતોના દુઃખ દુર કરતા, વિષ્ણુની ઉપાસના કરી. મહાયોગી, પીળા વસ્ત્રધારી, સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં વ્યાપ્ત, પ્રગટ થયા. ઋષિ જમીન પર ઘૂંટણે પડી, ગરુડધ્વજ ધારી ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા: "હે કૃષ્ણ, હે વિષ્ણુ, હે હૃષીકેશ, તમને નમન. સર્જન, પાલન અને સંહારના કારણ, અનંત શક્તિ ધરાવનારા, તમને નમન. હે પુરુષ, જગતરૂપ ધરાવનારા, તમને નમન.