કૂર્મપુરાણમ્

રાજાને ઉર્વશી પ્રત્યે મમતા જાગી આવી હતી. તેણે કહ્યું, "મારે એક વર્ષ અહીં વધુ રોકાવું પડશે." ત્યારબાદ ઉર્વશી પાસે વિનંતી કરી, "હું ફરીથી અહીં આવીશ, તમે મને એ માટે અનુમતિ આપો." અને ઉર્વશીએ શરત મૂકી, "ત્યાં સુધીમાં, તમે બીજી કોઈ અપ્સરા સાથે સંભોગ ન કરો." પછી રાજા પોતાની પત્નીને મળવા ગયા, પણ ત્યાં પહોંચીને તેઓમાં ભય જાગ્યો. તેની પત્નીએ, જે સુંદર અને દયાળુ હતી, તેને સૌમ્ય વાણીમાં પૂછ્યું, "મને સાચું કહો, હું રાજાઓને કશુ પણ કહિશ નહિ." છતાં રાજાએ કંઈ બોલ્યા નહીં અને જ્ઞાનદ્રષ્ટિથી પણ તેને ઓળખી શક્યા નહીં. પત્નીએ કહ્યું, "મહાન રાજા, જો તમે ડરી જશો તો તમારું રાજ્ય નાશ પામશે." પછી રાજા કણ્વ ઋષિના પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા અને મહાન ઋષિનું દર્શન કર્યું. ત્યાંથી તેઓ હિમાલયની ઢાળીઓ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. આકાશમાં દિવ્ય તેજથી તેજસ્વી અને સુંદર માળા ધારણ કરીને, રાજાએ ઉર્વશીનું સ્મરણ કર્યું—'માત્ર એ જ આ માટે યોગ્ય છે.' ત્યારબાદ તેમણે તે માળા મેળવવા માટે મહાન યુદ્ધ કર્યું. પછી રાજા આતુરતાથી કલિન્દી નામની અપ્સરાનું દર્શન કરવા ગયા. તેમણે આખી ધરતી અને સાતેય દ્વીપો ફર્યા. અંતે હેમકૂટ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે અદ્ભુત માળાથી અલંકૃત થઈ, પ્રબળ કામના સાથે આનંદ માણ્યો. કામવશ થઈને, તેઓ પર્વતોના શિખરો પણ જોઈ શક્યા નહીં. પછી દિવ્ય શક્તિથી, તેઓ દેવલોક—મહાન મેરુ પર ગયા. પોતાના બળ પર વિશ્વાસ રાખી, પર્વતોને પાર કરી તેમણે તેને પ્રાપ્ત કર્યું. ત્યાં તેમણે નિર્દોષ રૂપાવતી ઉર્વશીને જોયા અને ફરી તેને માળા અર્પણ કરી. રાજા સંતોષ પામી, લાંબા સમય સુધી તેના સંગમાં આનંદ માણ્યો. પછી કોઈએ રાજાને પૂછ્યું, "હે રાજા, અગાઉ શહેર જઈને શું હાંસલ કર્યું?"—કણ્વનું દર્શન અને માળા મેળવવું. પણ, કણ્વ તમને શાપ આપશે અને તમારી પ્રિય પણ છીનવી લેવામાં આવશે. તેમ છતાં, તમે તેની બાજુ છોડ્યા નહીં અને મનથી અડગ રહ્યા. રાજા સતત સુરોમાશા અપ્સરાનું દર્શન કરતા, જેના નેત્ર તાંબડા અને વાળ કાંસા જેવા હતા. પછી રાજાએ 'હાય! હું શું કરી બેઠો' એમ વિચારી, તપ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. પુન: બાર વર્ષ સુધી માત્ર વાયુ પર જીવતાં રહ્યા. તેઓ અપ્સરાની સંગતમાં, સર્વોચ્ચ તપ અને યોગમાં તત્પર રહ્યા. પછી, અનાહાર વ્રત લેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી, તેણે અપ્સરાને દુ:ખી કરી દીધા. ત્યાં મહાદેવ મહેશ્વર વસે છે, જે જગતને મુક્તિ આપે છે. ભગવાનનું લિંગરૂપે દર્શન કરવાથી તમે સર્વ પાપોથી મુક્ત થશો. વારાણસીમાં હરનું દર્શન કરીને રાજા પોતાના પાપોથી મુક્ત થયા. કણ્વ ઋષિએ કરુણા પૂર્વક વિનંતી સ્વીકારી અને તેમના માટે યજ્ઞ કરાવ્યો. જ્યારે રાજા જન્મ્યા, ત્યારે બધા અપ્સરાઓ અને ગંધર્વપ્રિય દ્વિજાઓએ તેમને સંભાળ્યા. હવે તમે ક્રોશ્ટુના વંશનું વર્ણન પણ સાંભળો, જે મનુષ્યના પાપો દૂર કરે છે. ક્રોશ્ટુના પુત્ર મહાન સ્વાતિ હતા; તેમના પુત્ર ઉષદગુ થયા. પછી, ચૈત્રરથિ નામે શશબિંદુ જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયા.