કૂર્મપુરાણમ્

પછી, સર્વે જ જનોએ મહાન ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈને સપ્તર્ષિઓના આશ્રમ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. એ સમયે, જે દેવતાની મનુષ્ય ઇચ્છા કરે છે, એ જ તેની પોતાની દેવતા બને છે—પરંતુ, રાજાઓ, આ નિયમ હંમેશાં લાગુ પડતો નથી; ક્યારેક એ વિપરીત પણ હોય શકે છે. બ્રાહ્મણો માટે અગ્નિ, આદિત્ય, બ્રહ્મા તથા પિનાકધારી ભગવાનની પૂજા કરવી કહેવાઈ છે. તેવી જ રીતે, ગંધર્વો માટે સોમ અને યક્ષો માટે પણ સોમ દેવતા માનવામાં આવે છે. રાક્ષસો માટે શંકર અને રુદ્ર, તથા કિન્નરો માટે પાર્વતી દેવીને સ્વીકારવામાં આવ્યા છે. મનુઓ માટે ઉમા દેવી અને વિશ્નુ તથા સૂર્યની પૂજા કરવી કહેવાઈ છે. વૈખાનસ મુનિઓ માટે સૂર્ય દેવ અને તપસ્વીઓ માટે મહેશ્વર દેવને મુખ્ય માનવામાં આવ્યા છે. પરંતુ, સર્વ માટે ભગવાન બ્રહ્મા—દેવતાઓના દેવ, પ્રજાપતિ—મુખ્ય ગણાય છે. આથી, જેનું ધ્વજ વિજયનું છે, તે જ વિશ્નુની પૂજા માટે યોગ્ય ગણાય છે. જ્યારે તેમણે પોતાના તમામ શત્રુઓને યુદ્ધમાં પરાજિત કર્યા, ત્યારે તેઓએ ધરતી પર રાજ કર્યું. એ સમયે, એક ભયાનક પ્રાણી, જે સર્વ જીવો માટે આતંકજનક હતું, તેમની નગરીમાં આવી પહોંચ્યું. તે પ્રાણી તેજસ્વી ત્રિશૂલ લઈને, દસેય દિશાઓમાં ગર્જના કરતા ધ્વનિ પથરાવતો હતો. કેટલાક લોકોએ તો જીવ ત્યાગી દીધો, જ્યારે બીજા ભયથી ભાગી ગયા. દાનવો ભાલા, પર્વતશિખરો, તલવાર અને ગદા વડે લડવા લાગ્યા. પણ તે ભયાનક આત્માવાળા દૈત્યે તેમને રોકી દીધા, જાણે કલ્પના અંતે ભૈરવ પોતે ઉભા હોય. ત્યારે, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ, તેઓ નિર્દય દૈત્ય પર તૂટી પડ્યા. કૃષ્ણે પ્રજાપત્ય, વાયવ્ય તથા ધૃષ્ણ નામના શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કર્યો, પણ એ દૈત્યે પોતાના ત્રિશૂલ વડે એ શસ્ત્રોને ચૂરચૂર કરી નાખ્યા. મંત્ર અને બળ વડે એ શસ્ત્રો ફેંક્યા, પણ એ દૈત્યે કોઈ અવાજ પણ ન કર્યો. એ દૈત્યને હલાવી શક્યા નહીં—જાણે પૂર્ણિમાનો ચાંદ છે, એમ અડગ રહ્યો. ત્યારે, બુદ્ધિશાળી જયધ્વજે સર્વવિશ્વના સ્વામીનું સ્મરણ કર્યું. તેણે ભગવાન શ્રીના, પીળા વસ્ત્રધારી પ્રાચીન રક્ષકનું સ્મરણ કર્યું. વાસુદેવના આદેશથી, પોતાના ભક્ત પર કૃપા દર્શાવવા માટે, તેણે વિદેહને દૈત્યો સામે મોકલ્યો, જેમ હરિએ અગાઉ કર્યું હતું. વિદેહે એ પર્વતશિખર જેવું મસ્તક ધરતી પર ફટકારીને દૈત્યને સંહાર્યો. પછી તેઓ સૌ સુંદર નગરીમાં પ્રવેશ્યા અને પોતાના ભાઈનું પણ સન્માન કર્યું. એ સમયે મહાન ઋષિ વિશ્વામિત્ર કાર્તવીર્યના પુત્રને મળવા આવ્યા. તેમણે ઋષિને સુંદર આસન પર બેસાડી, ભક્તિપૂર્વક તેમનું પૂજન કર્યું. એ પછી કહ્યું, "યુદ્ધમાં મેં વિદેહ, દૈત્યોના રાજાને સંહાર્યો છે. તે મારા આશ્રયમાં આવ્યો હતો, તેથી મને શુભ આશિર્વાદ પ્રાપ્ત થયો." ત્યારબાદ તેણે પૂછ્યું, "હરિ ભગવાનની પૂજા કઈ રીતે અને કયા ઉપાયથી કરવી જોઈએ? કૃપા કરીને મને બધું કહો—મારે તેમાં મહાન જિજ્ઞાસા છે." ત્યારે કહેવામાં આવ્યું કે, વિશ્નુ સર્વ જીવોના આત્મા છે; જે તે શરણ આવે છે, તેને મુક્તિ મળે છે. તેને નિષ્કામ મનથી પૂજવું જોઈએ, અન્યથા નહિ. જ્યારે વિરો અને અન્યોએ તેની પૂજા કરી, ત્યારે તે પોતાના લોકમાં વિહાર કરવા ગયા. પછી તેમણે યજ્ઞ દ્વારા રુદ્રની પૂજા કરી—જે યજ્ઞથી પ્રાપ્ત થાય છે, અવિનાશી છે અને નિષ્કામ છે. ગૌતમ, અત્રિ અને અગસ્ત્ય—એ બધાએ રુદ્રને ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા. તેણે જનાર્દન, જે પ્રાચીન દેવ છે અને સર્વના મૂળ છે, તેના માટે યજ્ઞ કરાવ્યા. ત્યારે એ ધન્ય ભગવાન પ્રગટ થયા—એવું લાગ્યું જાણે કોઈ અજોડ ચમત્કાર જ પ્રગટ થયો હોય.