કૂર્મપુરાણમ્

દક્ષના ક્રોધથી આંખો લાલ થઈ ગઈ અને તેણે નારદને શાપ આપ્યો. તેના કારણે દક્ષના તમામ સંતાન નાશ પામ્યા અને તે સંતાનવિહિન બની ગયો. પછી, શક્તિથી શ્રીમંત પરાશર જન્મ્યા, જે સર્વજ્ઞાની અને મહાન તપસ્વી હતા. પરાશરે અદ્વિતીય પુત્ર કૃષ્ણ દ્વૈપાયનનો પ્રાપ્તિ કરી, જેમણે પોતાનું અંશ ધારણ કરીને પૃથ્વી પર અવતરણ કર્યું અને અંતે પરમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. કીર્તિમતી, જે વ્રતપારાયણ હતી, તે યોગની માતા બની. આ પછી, કશ્યપના વંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા રાજવંશ વિશે સાંભળો. સંજ્ઞા રાણી, પ્રભા અને છાયા—આ ત્રણેયના સંતાનો વિષે જાણો. સંજ્ઞાએ યમ, યમુના અને રૈવતને જન્મ આપ્યો. ત્યારબાદ ક્રમશઃ શનિ, તપતી અને વિષ્ટિ પણ જન્મ્યા. પછી ઇક્ષ્વાકુ, નભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ, તેમજ તેજસ્વી પૃષધ્રા—આ નવેયે ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી હતા. પછી, રાણી બુધના નિવાસસ્થાને ગઈ અને સોમપુત્ર બુધ સાથે સંયુક્ત થઈ. કહેવાય છે કે બુધ પિતૃઓને તૃપ્ત કરનાર છે. ઇલાએ ત્રણ પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા અને ફરી સ્ત્રીત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. આ બધા, જે અપ્રતિમ નામે પ્રસિદ્ધ થયા, કમલજના પાસે પહોંચ્યા. તેના સો પુત્રોમાંથી સૌથી મોટો અને પછી દસ તથા પાંચ પુત્રો તેના વંશજ હતા. સુયોધનથી પ્રસિદ્ધ પૃથુ જન્મ્યો અને પૃથુથી વિશ્વક થયો. શક્તિશાળી યુવનાશ્વ ગોકર્ણ પહોંચ્યા અને પૂછ્યું કે ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય? ઉત્તર મળ્યો કે જે આરંભ અને અંત વિનાના દેવની ભક્તિ કરે છે, તેને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે. જે પ્રાચીન કૃષ્ણ ભગવાનની પૂજા કરે છે, તેને ગુણવાન પુત્ર મળે છે. હૃષીકેશની આરાધના કરીને પણ ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે. મહાયોગી, શાશ્વત વાસુદેવની ભક્તિથી—જેણે ગૌડદેશમાં શ્રાવસ્તી નગરી સ્થાપી—યુવનાશ્વે ધુંધુ નામના મહાદાનવને સંહાર કરીને ધુંધુમારની ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી. પછી દૃઢાશ્વ, દંડાશ્વ અને કપિલાશ્વ જન્મ્યા. હર્યશ્વનો પુત્ર નિકુંભ હતો અને નિકુંભથી સંહતાશ્વક થયો. યુવનાશ્વ, રણાશ્વનો પુત્ર, યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન શક્તિશાળી હતો. માંધાતૃ, મહાન જ્ઞાની અને સર્વોત્કૃષ્ટ ધનુર્ધર હતા. મુચુકુંદ પણ ધર્મનિષ્ઠ અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન હતા. યુવનાશ્વનો પુત્ર હરિત હતો અને હરિતથી હારિત જન્મ્યો. નર્મદા નદીમાં સંભૂતિ જન્મ્યા, જે હારિતના પુત્ર હતા. અનરણ્યનો પુત્ર બૃહદશ્વ હતો અને બૃહદશ્વથી હર્યશ્વ જન્મ્યો. ભગવાનની કૃપાથી તેને સૂર્યભક્ત ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થયો. તેણે અપ્રતિમ પુત્ર ત્રિધન્વન પ્રાપ્ત કર્યો, જે દુશ્મનોને દમન કરનાર હતો. તે અધ્યયનપ્રિય, દાનમાં ઉદાર, ક્ષમાશીલ અને ધર્મનિષ્ઠ હતો. વસિષ્ઠ, કશ્યપ તથા અન્ય દેવતાઓએ, ઇન્દ્રના નેતૃત્વમાં, યથાવિધી યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો અને વસિષ્ઠ તથા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું સન્માન કર્યું. હવે, હે સર્વજ્ઞ, કહો—યજ્ઞ, તપ અથવા સંન્યાસ, તેમાં સર્વોચ્ચ શું છે?