કૂર્મપુરાણમ્

કશ્યપે સંતાનની ઈચ્છા રાખી મહાન તપ કર્યો. તેના ફળરૂપે, બ્રહ્મવિદ્યાના પ્રખર પ્રચારક વત્સર અને આસિતાનો જન્મ થયો. રૈભ્યમાંથી રૈભ્યના પુત્રો ઉત્પન્ન થયા, જે મહાન અને પ્રસિદ્ધ વંશમાં શ્રેષ્ઠ હતા. સુમેધાએ કુન્ડપાયિન નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો. તેમાં દેવલ નામે એક પુત્ર થયો, જે યોગ અને તપમાં પારંગત હતા. પાર્વતીપતિની કૃપાથી દેવલએ સર્વોચ્ચ યોગનો પ્રાપ્ત કર્યો. હવે, બ્રાહ્મણો, હું તમને પુલસ્ત્યના માનવ સ્વરૂપ વંશજો વિશે કહું છું. રાજર્ષિએ પોતાની પુત્રી પુલસ્ત્યને આપી. પુલસ્ત્યની ચાર સુંદર અને આકર્ષક પત્નીઓ હતી, જેમણે પૌલસ્ત્ય વંશને વધાર્યો. કૈકસીમાંથી રાવણ જન્મ્યો, જે રાક્ષસોના સ્વામી બન્યા. પુષ્પોત્કટાએ વિશ્રવાસને મહાન પુત્રો આપ્યા. કુંભિનાશી અને રાકાની સંતાન વિશે પણ સાંભળો. આ બધા તપના બળથી મહાન, રુદ્રભક્ત અને અત્યંત ભયાનક હતા. તેમાં ભૂત, પ્રેત, નાગ, વનદુક્કર અને હાથીઓ પણ હતા. મરીચિના પુત્ર કશ્યપ પોતે પણ પ્રજાપતિ બન્યા. તેઓ અધ્યયન, યોગ અને હરાભક્તિમાં નિષ્ઠાવાન અને તેજસ્વી હતા. કૃશાશ્વની પત્ની ઘૃતાચી હતી, એમ મેં સાંભળ્યું છે. તેઓ વેદ અને તેના અંગોમાં નિષ્ઠાવાન હતા અને તપ દ્વારા પોતાના પાપોનો નાશ કર્યો હતો. ત્યાં મહર્ષિ નારદે, દક્ષના શ્રાપથી, ઉર્ધ્વરેતાસ્વરૂપ ધારણ કર્યું. દક્ષે ક્રોધથી આંખ લાલ કરી નારદને શ્રાપ આપ્યો કે તેના વંશજ નાશ પામશે અને તે સંતાનહીન રહેશે. શક્તિમાંથી શ્રીમંત પરાશર મહર્ષિ જન્મ્યા, જે સર્વજ્ઞ અને શ્રેષ્ઠ તપસ્વી હતા. તેમને અપૂર્વ પુત્ર મળ્યો—ભગવાન કૃષ્ણ દ્વૈપાયન. પોતાનાં અંશથી પૃથ્વી પર અવતર્યા બાદ તેમણે પરમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. તેમની પુત્રી કીર્તિમતી, પ્રતિજ્ઞામાં અડગ રહી, યોગની માતા બની. હવે કશ્યપથી ઉત્પન્ન રાજવંશ વિશે સાંભળો. સંજ્ઞા રાણી, પ્રભા અને છાયા—આ ત્રણેયના સંતાનો વિષે જાણો. સંજ્ઞાએ યમ અને યમુના તથા રૈવતને જન્મ આપ્યો. પછી શનિ, તપતી અને વિષ્ટિ પણ જન્મ્યા. ઇક્ષ્વાકુ, નભાગ, ધૃષ્ટ, શ્રયાતિ અને પ્રશધ્ર—આ નવેય ઈન્દ્ર સમાન પરાક્રમી હતા. પછી સંજ્ઞાએ બુધના નિવાસસ્થાને જઈને ચંદ્રપુત્ર બુધ સાથે મિલન કર્યું. બુધને પિતૃઓને સંતોષ આપનાર કહેવામાં આવે છે. ઇલાએ ત્રણ પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા અને ફરી સ્ત્રીત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. આ બધા અનન્ય ખ્યાતિવાળા હતા અને કમલજને આશ્રય માટે ગયા. સો પુત્રોમાંથી જેઠ અને દસ તથા પાંચ તેમના વંશજ હતા. સુયોધનથી પ્રતિ અને પ્રતિથી વિશ્વકાનો જન્મ થયો. મહાન યુવનાશ્વ ગોકર્ણ પહોંચ્યા અને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે કયા કર્મ કરવું તે પૂછ્યું.