કૂર્મપુરાણમ્

આ મહાન કથા, જે શ્રીનારાયણ સ્વયં બોલ્યા છે, તેનો પાઠ કરવો જોઈએ. પુરાણોમાં પાંચ મુખ્ય લક્ષણો હોય છે અને તે વિવિધ વંશોનો પણ વર્ણન કરે છે. શૈવ, ભાગવત, ભવિષ્ય અને નારદ પુરાણો, તેમજ લૈંગ, વારાહ, સ્કાન્દ અને વામન પુરાણોનું પણ વર્ણન થાય છે. આ બધા પુરાણોમાં અઠારમું છે બ્રહ્માંડ પુરાણ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જ્યારે તમે આ અઠાર પુરાણો સંક્ષેપમાં સાંભળો છો, ત્યારે જાણો કે ત્રીજું પુરાણ, સ્કાન્દ પુરાણ, કુમાર દ્વારા બોલાયું છે. એક અદ્ભુત પુરાણ દુર્વાસા દ્વારા અને પછી નારદ દ્વારા કહેલું છે. બ્રહ્માંડ, વારુણ અને કાલિક નામના પુરાણો પણ છે. પારાશર, મરીચ અને ભર્ગવ દ્વારા કહેલા પુરાણો પણ વર્ણવાય છે. આ સર્વ પવિત્ર સંહિતાઓ ચાર ભાગોમાં વિભક્ત છે, જે ધર્મ, કામ અને મોક્ષ આપે છે. અહીં કુલ છ હજાર શ્લોકો છે. આ પુરાણમાં પરમ બ્રહ્મ, ભગવાનની મહિમા, વંશાવળીના વર્ણન અને દેવતાઓ તથા પવિત્ર ઉપાખ્યાન પણ સમાવિષ્ટ છે. હું હવે એ કથા કહીશ, જે પૂર્વે વ્યાસજી દ્વારા વર્ણવાઈ હતી. જ્યારે દેવતાઓએ મંદરાચલને મથાની દંડ બનાવી, દુધના સાગરને મથન કર્યું. ભગવાન વિષ્ણુએ દેવતાઓના કલ્યાણ માટે મંદરાચલને ધારણ કર્યો. ત્યારે તેઓએ વિષ્ણુને કચ્છપ રૂપે જોયા—અવિનાશી, સાક્ષાત્કારરૂપ. શ્રીમન્નારાયણે સ્વયં એ પર્વતને પકડી રાખ્યો. તે સમયે, ઇન્દ્ર સહિત બધાજ દેવતાઓ મોહમાં આવી ગયા અને શ્રી મહાલક્ષ્મી પાસે પૂછ્યું: "આ વિશાળ નેત્રવાળી દેવી કોણ છે? અમને સાચું કહો." ત્યારે નારદ અને અન્ય પાપરહિત ઋષિઓએ દેવીને જોઈને કહ્યું: "પ્રિયે, અનંત માયા, જેના દ્વારા આખું જગત મોહિત થાય છે, એ હું જ છું. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હું મોહમાં મૂકીશ, હું સર્વને ભક્ષીશ અને હું સર્જન પણ કરું છું." "જે આત્માને ઓળખે છે અને સમજશે, એ જ આ વિશાળ મોહને પાર કરી શકે છે. બ્રહ્મા, ઈશાન અને અન્ય દેવતાઓ—સર્વ શક્તિઓ મારી જ છે. અગાઉ પણ, પદ્માવાસિની, શ્રીલક્ષ્મી, શુભયુગમાં મારી પાસેથી પ્રગટ થઈ હતી. એ મોહિની, જે કરોડો સૂર્યોની જેમ તેજસ્વી છે, સર્વ જીવોને મોહમાં મૂકે છે." "આ માયાને જીતવી જોઈએ, અને પૃથ્વી પરના બધા શરીરધારી જીવોએ પણ આવું કરવું જોઈએ. પણ, દેવો દ્વારા રચાયેલી આ દુર્જય માયાને કોણ પાર કરી શકે?" "તેમાં એક પ્રસિદ્ધ દ્વિજ છે, જે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામે વિખ્યાત છે. તેણે મારી જ વાણીથી દિવ્ય સંહિતા પ્રાપ્ત કરી અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને માર્ગદર્શન આપ્યું. એ ઋષિઓને મારી શક્તિમાં સ્થિત જાણી, તેણે માત્ર મારી શરણ લીધી. એ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન તરીકે ઓળખાય છે; તું તારો ભૂતકાળ યાદ કર." "મારી જ્ઞાનપ્રાપ્તિ પછી, અંતે તું મારો સહવાસ પ્રાપ્ત કરશે. વૈવસ્વત મન્વંતર પૂર્ણ થયા પછી, તું મારા કાર્યો માટે મારી અંદર પ્રવેશીશ. સમયના નિયમ અનુસાર, તું મારા સાથે શ્વેતદ્વીપ પર રહેશે. મારા આજ્ઞાથી, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, તું ફરી બ્રાહ્મણકુળમાં જન્મ લીધો. જે બ્રહ્મ, પરમ છે, તે જ્ઞાન અને અજ્ઞાન રૂપે ગુપ્ત છે." આ રીતે, પુરાણની પવિત્ર કથા, દેવો, ઋષિઓ અને ભગવાનની મહિમા, તથા મહામાયાના રહસ્યો અહીં વર્ણવાયા.