గరుడపురాణమ్

ఆత్మైవ యది నాత్మానమహీతేభ్యో నివారయేత్ । కోఽన్యో హితకరస్తస్మాదాత్మానం సుఖయిష్యతి ॥ ౨,౪౯.

తనకు తాను హాని నుండి కాపాడుకోకపోతే, ఇంకెవరు తనకు మేలు చేస్తారు? ఎవరు సుఖం ఇస్తారు?

ఇహైవ నరకవ్యాధేశ్చికిత్సాం న కరోతి యః । గత్వా నిరౌషధం దేశం వ్యాధిమ్థః కిం కరిష్యతి ॥ ౨,౪౯.

ఇక్కడే నరక వ్యాధికి చికిత్స చేయని వాడు, మందులు లేని లోకానికి వెళ్లాక వ్యాధితో బాధపడుతూ ఏం చేయగలడు?

వ్యాఘ్రీవాస్తే జరా చాయుర్యాతి భిన్నఘటామ్బువత్ । నిఘ్నన్తి రిపువద్రోగాస్తస్మాచ్ఛ్రేయః సమభ్యసేత ॥ ౨,౪౯.

పులిలా వృద్ధాప్యం వస్తుంది, బద్దగొట్టిన గిన్నెలో నీరు పోయినట్టు ఆయుష్షు పోతుంది, వ్యాధులు శత్రువుల్లా నశింపజేస్తాయి. అందుకే మేలు చేసే పనులను సాధించాలి.

యావన్నాశ్రయతే దుః ఖం యావన్నాయాన్తి చాపదః । యావన్నేన్ద్రియవైకల్యం తావచ్ఛ్రేయః సమభ్యసేత్ ॥ ౨,౪౯.

బాధలు రాకముందు, అపాయాలు ఎదురుకాకముందు, ఇంద్రియాలు బలహీనపడకముందే, మనిషి తనకు మేలు చేసే పనులను చేయాలి.

యావత్తిష్ఠతి దేహోఽయం తావత్తత్త్వం సమభ్యసేత్ । సన్దీప్తకోశభవనే కూపం ఖనతి దుర్మతిః ॥ ౨,౪౯.

ఈ శరీరం ఉన్నంతవరకూ, మనిషి సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. అజ్ఞాని, తన ఇంట్లో అగ్ని అంటుకున్న తర్వాతే బావిని తవ్వడం లాంటిది ఆలస్యంగా ప్రయత్నించడం.

కాలో న జ్ఞాయతే నానాకార్యైః సంసారసమ్భవైః । సుఖం దుఃఖం జనో హన్త న వేత్తి హితమాత్మనః ॥ ౨,౪౯.

ఈ లోకంలో ఎన్నో పనులతో కాలం ఎలా పోతుందో ఎవరికీ తెలియదు. సుఖంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా, మనిషి తనకు నిజంగా మేలు ఏదో తెలుసుకోడు.

జాతానార్తాన్మృతానాపద్భష్టాన్దృష్ట్వా చ దుః ఖితాన్ । లోకో మోహసురాం పీత్వా న బిభేతి కదాచన ॥ ౨,౪౯.

బాధలో పుట్టినవాళ్లను, చనిపోయినవాళ్లను, కష్టాల్లో పడినవాళ్లను, బాధపడుతున్నవాళ్లను చూస్తూ కూడా, మాయ మద్యం తాగినట్టు లోకజనం ఎప్పుడూ భయపడరు.

సమ్పదః స్వప్నసంకాశా యౌవనం కుసుమోపమమ్ । తడిచ్చపలమాయుష్యం కస్య స్యాజ్జానతో ధృతిః ॥ ౨,౪౯.

సంపద కలలాంటిది, యవ్వనం పువ్వులా చనిపోతుంది, ఆయువు మెరుపులా నిలకడలేనిది — ఇవన్నీ తెలిసినవాడు స్థిరంగా ఉండగలడా?

శతం జీవితమత్యల్పం నిద్రాలస్యైస్తదర్ధకమ్ । బాల్యరోగజరాదుః ఖైరల్పం తదపి నిష్ఫలమ్ ॥ ౨,౪౯.

మనిషి వందేళ్లు బ్రతికినా అది చాలా తక్కువే. అలసత్వం, నిద్ర ఎక్కువవాళ్లకు అది అర్థం మాత్రమే. మిగిలినది బాల్యం, వ్యాధి, వృద్ధాప్య బాధల్లో పోయి, చివరికి అది కూడా వృథా అవుతుంది.

ప్రారబ్ధవ్యే నిరుద్యోగీ జాగర్తవ్యే ప్రసుప్తకః । విశ్వస్తశ్చ భయస్థానే హా నరః కో న హన్యతే ॥ ౨,౪౯.

పని మొదలుపెట్టాల్సినప్పుడు అలసత్వంగా ఉంటాడు, మేలుకోవాల్సినప్పుడు నిద్రపోతాడు, ప్రమాదంలోనూ నమ్మకంగా ఉంటాడు — అలాంటి మనిషి నాశనం కాకుండా ఉంటాడా?

తోయఫేనసమే దేహే జీవేనాక్రమ్య సంస్థితే । అనిత్యాప్రయసవాసే కథ తిష్ఠతి నిర్భయః ॥ ౨,౪౯.

నీటి నురుగు లాంటి శరీరంలో జీవం కొంతకాలం ఉంటే, ఇంత స్థిరతలేని లోకంలో ఎవరు భయపడకుండా ఉండగలరు?

అహితే హితసంజ్ఞః స్యాదధ్రువే ధ్రువసంజ్ఞకః । అనర్థే చార్థవిజ్ఞానః స్వమర్థం యో న వేత్తి సః ॥ ౨,౪౯.

హానికరం మేలు అని, నిలకడలేనిది నిలకడగా అని, వృథా విషయాల్లో విలువ ఉందని భావించేవాడు తన నిజమైన మేలు ఏమిటో తెలుసుకోడు.

పశ్యన్నపి ప్రస్ఖలతి శృణ్వన్నపి న బుధ్యతి । పఠన్నపి న జానాతి దేవమాయావిమోహితః ॥ ౨,౪౯.

చూస్తూ కూడా తడబడతాడు, వింటూ కూడా అర్థం చేసుకోడు, చదువుతూ కూడా తెలుసుకోడు — ఇవన్నీ దేవుడి మాయ వల్లే.

తన్నిమజ్జజ్జగదిదం గమ్భీరే కాలసాగరే । మృత్యురోగజరాగ్రాహైర్న కశ్చిదపి బుధ్యతే ॥ ౨,౪౯.

ఈ లోకం అంతా కాలమనే లోతైన సముద్రంలో మునిగిపోతుంది. మరణం, వ్యాధి, వృద్ధాప్యం అనే మొసళ్లు పట్టుకున్నా, ఎవ్వరూ దీనిని గ్రహించరు.

ప్రతిక్షణభయం కాలః క్షీయమాణో న లక్ష్యతే । ఆమకుంభ ఇవాంభః స్థో విశీర్ణో న విభావ్యతే ॥ ౨,౪౯.

ప్రతి క్షణం భయం కలిగించే కాలం, క్రమంగా తగ్గిపోతుంటుంది. అయినా అది ఎవరికీ కనిపించదు — చిలికిన మట్టికుండలో నీరు ఎలా పోతుందో ఎవరికీ తెలియదు.

యుజ్యతే వేష్టనం వాయోరాకాశస్య చ ఖణ్డనమ్ । గ్రథనఞ్చ తరఙ్గాణామాస్థా నాయుషి యుజ్యతే ॥ ౨,౪౯.

గాలిని కట్టేయడం, ఆకాశాన్ని పగలగొట్టడం, అలలను కలిపి కట్టడం సాధ్యమైనా, ఆయుష్సు మీద ఆధారం పెట్టడం మాత్రం శ్రేయస్కరం కాదు.

పృథివీ దహ్యతే యేన మేరుశ్చాపి విశీర్యతే । శుష్యతే సాగరజలం శరీరస్య చ కా కథా ॥ ౨,౪౯.

ఈ భూమిని కాల్చగలది, మెరుపు పర్వతాన్ని కూడా పగలగొట్టగలదు, సముద్రాన్ని ఎండబెట్టగలదు — అలాంటప్పుడు శరీరం గురించి చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు.

అపత్యం మే కలత్రం మే ధనం మే బాన్ధవాశ్చ మే । జల్పన్తమితి మర్త్యాజం హన్తి కాలవృకో బలాత్ ॥ ౨,౪౯.

నా పిల్ల, నా భార్య, నా ధనం, నా బంధువులు అని మానవుడు మాట్లాడుతుండగానే, కాలమనే నక్క అతన్ని బలవంతంగా పట్టుకుంటుంది.

ఇదం కృతమిదం కార్యమిదమన్యత్కృతాకృతమ్ । ఏవమీహాసమాయుక్తం కృతాన్తః కురుతే వశమ్ ॥ ౨,౪౯.

ఇది చేశాను, ఇది చేయాలి, ఇంకొకటి మిగిలింది, చేసిందీ, చేయనిదీ అని పనుల్లో మునిగిపోయినపుడు, మరణం అతన్ని తన వశంలోకి తీసుకుంటుంది.

శ్వః కార్యమద్య కుర్వీత పూర్వాహ్నే చాపరాహ్నికమ్ । న హి మృత్యుః ప్రతీక్షేత కృతం వాప్యథ వాకృతమ్ ॥ ౨,౪౯.

రేపు చేయాల్సిన పనిని ఈరోజే చేయాలి, ఉదయానికి చేయాల్సినదాన్ని మధ్యాహ్నానికే చేయాలి. ఎందుకంటే మరణం పనులు అయ్యాయా లేదా అని ఎదురు చూసేది కాదు.

జరాదర్శితపన్థానం ప్రచణ్డవ్యాధిసైనికమ్ । అధిష్ఠితో మృత్యుశత్రుం త్రాతారం కిం న పశ్యతి ॥ ౨,౪౯.

వృద్ధాప్యం చూపించే మార్గాన్ని, భయంకరమైన వ్యాధుల సైన్యాన్ని ముందు చూపిస్తూ, మరణమనే శత్రువు ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు, మనిషి రక్షకుడిని ఎందుకు చూడడు?

తృష్ణాసూచీవినిర్భిన్నం సిక్తం విషయసర్పిషా । రాగద్వేషానలే పక్వం మృత్యురశ్రాతి మానవమ్ ॥ ౨,౪౯.

తృష్ణ అనే సూచి గుచ్చినట్టు, విషయాల అనే నెయ్యితో తడిపి, రాగద్వేషాల అనే అగ్నిలో ఉడికిన మనిషిని మరణం తినేస్తుంది.

బాలాంశ్చ యౌవనస్థాంశ్చ వృద్ధాన గర్భగతానపి । సర్వానావిశతే మృత్యురేవమ్భూమిదం జగత్ ॥ ౨,౪౯.

పిల్లలను, యవ్వనంలో ఉన్నవారిని, వృద్ధులను, గర్భంలో ఉన్నవారిని కూడా మరణం తాకుతుంది. ఈ లోకం అంతా ఇలాగే ఉంది.

స్వదేహమపి జీవోఽయం ముక్త్వా యాతి యమాలయమ్ । స్త్రీమాతృపితృపుత్త్రాదిసమ్బన్ధః కేన హేతునా ॥ ౨,౪౯.

ఈ జీవుడు తన శరీరాన్ని కూడా వదిలేసి యమలోకానికి వెళ్తాడు. అయితే భార్య, తల్లి, తండ్రి, కుమారుడు మొదలైనవారితో అనురాగం ఎందుకు కలుగుతుంది?

దుః ఖమూలం హి సంసారః స యస్యాస్తి స దుః ఖితః । తస్య త్యాగః కృతో యేన స సుఖీ నాపరః క్వచిత్ ॥ ౨,౪౯.

సంసారం ఉన్నవాడికి బాధలు తప్పవు. దాన్ని వదిలినవాడే సుఖంగా ఉంటాడు, మరెవ్వరూ కాదు.

ప్రభవం సర్వదుః ఖానామాలయం సకలాపదామ్ । ఆశ్రయం సర్వపాపానాం సంసారం వర్జయేత్క్షణాత్ ॥ ౨,౪౯.

అన్ని బాధలకు మూలమైన, అన్ని అపాయాల నివాసమైన, అన్ని పాపాలకు ఆశ్రయమైన సంసారాన్ని వెంటనే వదిలేయాలి.

లోహదారుమయైః పాశైః పుమాన్బద్ధో విముచ్యతే । పుత్త్రదారమయైః పాశైర్ముచ్యతే న కదాచన ॥ ౨,౪౯.

ఇనుపు లేదా కలప గొలుసులతో బంధించబడినవాడు విడిపోవచ్చు. కాని కుమారుడు, భార్య అనే బంధనాలనుండి మాత్రం ఎప్పుడూ విడిపోలేడు.

యావతః కురుతే జన్తుః సమ్బన్ధాన్మనసః ప్రియాన్ । తావన్తోఽస్య నిఖన్యన్తే హృదయే శోకశఙ్కవః ॥ ౨,౪౯.

ప్రతి మనిషి మనసులో ఎంత మంది ప్రియమైన వారిని కలుపుకుంటాడో, అంతగా అతని హృదయంలో శోక బాణాలు గుచ్చుకుంటాయి.

వఞ్చితాశేషవిత్తైస్తైర్నిత్యం లోకో వినాశితః । హా హన్త విషయాహారైర్దేహస్థోన్ద్రియతస్కరైః ॥ ౨,౪౯.

అన్ని ధనాలను మోసం చేసి, శరీరంలో ఉన్న ఇంద్రియాలనే దొంగలతో విషయాలను ఆస్వాదిస్తూ, ఈ లోకం నిత్యం నాశనం అవుతోంది.