హా భ్రాతః పుత్ర తాతేతి ప్రలపన్తి ముహుర్ముహుః । విచరన్తి నిమజ్జన్తి గ్లానిం గచ్ఛన్తి జన్తవః ॥ ౨,౪౭.
తమ్ముడా! కుమారుడా! తండ్రీ! అని మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తారు. ఆ ప్రాణులు తిరుగుతూ, మునిగి, అలసటతో కూలిపోతారు.
చతుర్విధైః ప్రాణిగణైర్దృష్టా వ్యాప్తా మహానదీ । తరన్తి గోప్రదానేన త్వన్యథా చ పతన్తి తే ॥ ౨,౪౭.
ఆ మహానది నాలుగు రకాల ప్రాణులతో నిండిపోతుంది. ఆ నదిని గోవు దానం చేసినవారు దాటి పోతారు, లేనివారు పడిపోతారు.
మాం నరా యేఽవమన్యన్తే చాచార్యం గురుమేవ చ । వృద్ధానన్యాంశ్చాపి మూఢాస్తేషాం వాసస్తు తత్ర వై ॥ ౨,౪౭.
తమ గురువులను, ఉపాధ్యాయులను, వృద్ధులను అవమానించే మూర్ఖులు, వారి నివాసం అక్కడే అవుతుంది.
పతివ్రతాం సాధుశీలామూఢాం ధర్మేషు నిశ్చలామ్ । పరిత్యజన్తి యే మూఢాస్తేషాం వాసస్తు సన్తతమ్ ॥ ౨,౪౭.
పతివ్రత, మంచి స్వభావం కలిగి, ధర్మంలో నిలకడగా ఉన్న భార్యను వదిలేసే మూర్ఖులకు ఎప్పుడూ అక్కడే నివాసం ఉంటుంది.
విశ్వాసప్రతిపన్నానాం స్వామిమిత్రతపస్వినామ్ । స్త్రీబాలవికలాదీనాం వధం కృత్వా పతన్తి హి । పచ్యన్తే తత్ర మధ్యే తు క్రన్దమానాస్తు పాపినః ॥ ౨,౪౭.
నమ్మకాన్ని ద్రోహించి, యజమాని, మిత్రుడు, తపస్వి, స్త్రీ, బాలుడు, దుర్బలుడు, బాధితులను హత్య చేసే వారు అక్కడే పడిపోతారు. ఆ నదిలో పాపులు అరుస్తూ కాలిపోతారు.
శాన్తం బుభుక్షితం విప్రంయో విఘ్నాయోపసర్పతి । క్రిమిభిర్భక్ష్యతే తత్ర యావదాభూతసంప్లవమ్ ॥ ౨,౪౭.
శాంతంగా, ఆకలితో ఉన్న బ్రాహ్మణుడిని అడ్డుకునేందుకు వెళ్ళినవారు, ఆ నదిలో యుగాంతం వరకు పురుగుల చేతిలో తినబడతారు.
బ్రాహ్మణాయ ప్రతీశ్రుత్య యమార్థం న దదాతి తమ్ । ఆహూయ నాస్తి యో బ్రూయాత్తస్య వాసస్తు తత్ర వై ॥ ౨,౪౭.
బ్రాహ్మణుడికి ఏదైనా ఇవ్వమని మాటిచ్చి, ఆ తరువాత ఇవ్వకుండా, పిలిచినప్పుడు 'నాకు లేదు' అని చెప్పినవాడు అక్కడే నివసించాల్సి వస్తుంది.
అగ్నిదో గరదశ్చైవ కూటసాక్షీ చ మద్యపః । యజ్ఞవిధ్వంసకశ్చైవ రాజ్ఞీగామీ చ పైశునః ॥ ౨,౪౭.
ఇల్లు కాల్చేవాడు, విషం పెట్టేవాడు, అబద్ధ సాక్ష్యం చెప్పేవాడు, మద్యం తాగేవాడు, యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసేవాడు, రాజు భార్యలను ఆశించేవాడు, అపవాదం చేసే వాడు—
కథాభఙ్గకరశ్చైవ స్వయన్దత్తా పహారకః । క్షేత్రసేతువిభేదీ చ పరదారప్రధర్షకః ॥ ౨,౪౭.
మాటల మధ్యలో అడ్డంకి కలిగించేవాడు, తానే ఇచ్చిన దానిని తిరిగి దొంగిలించేవాడు, పొలాల సరిహద్దులు లేదా చెరువుల కట్టలు పగలగొట్టేవాడు, పరస్త్రీని లైంగికంగా వేధించేవాడు—
బ్రాహ్మణో రసవిక్రేతా తథా యో వృషలీపతిః । గోధనస్య తృషార్తస్య వాప్యా భేదం కరోతి యః ॥ ౨,౪౭.
రసాలు అమ్మే బ్రాహ్మణుడు, నీచస్త్రీ భర్త అయినవాడు, పశువులు దాహంతో ఉన్నప్పుడు చెరువును పగలగొట్టేవాడు—
కన్యావిదూషకశ్చైవ దానం దత్త్వానుతాపకః । శూబద్రస్తు కపిలాపాయీ బ్రాహ్మణో మాంసభోజనః ॥ ౨,౪౭.
కన్యను భ్రష్టుడిని చేసేవాడు, దానం ఇచ్చి తరువాత పశ్చాత్తాపపడేవాడు, మానవ ఖడ్గంలో తాగేవాడు, మాంసం తినే బ్రాహ్మణుడు—
ఏతే వసన్తి సతతం మా విచారం కృథాః క్వచిత్ । కృపణో నాస్తికః క్షుద్రః స తస్యాం నివసేత్ఖగ ॥ ౨,౪౭.
ఇలాంటి వారు ఎప్పుడూ అక్కడే ఉంటారు; దీనిలో ఎలాంటి సందేహం పెట్టుకోకూడదు. కంజుసు, నాస్తికుడు, చిల్లర మనసున్నవాడు—వీళ్ళు కూడా అక్కడే నివసిస్తారు, ఓ పక్షీ.
సదామర్షో సదా క్రోధీ నిజవాక్యప్రమాణకృత్ । పరోక్త్యుచ్ఛేదకో నిత్యం వైతరణ్యా వసేచ్చిరమ్ ॥ ౨,౪౭.
ఎప్పుడూ అసహనంగా ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ కోపంగా ఉండేవాడు, తన మాటలకే ప్రాముఖ్యతనిచ్చేవాడు, ఇతరుల మాటలను మధ్యలో ఆపేవాడు—వాడు వైతరణి నదిలో చాలా కాలం నివసించాల్సి వస్తుంది.
యస్త్వహఙ్కారవాన్పాపీ స్వవికత్థనకారకః । కృతఘ్నో గర్భసన్తాపీ వైతరణ్యాం స మజ్జతి ॥ ౨,౪౭.
అహంకారంతో పాపాలు చేసే వాడు, తనను తాను పొగడుకునే వాడు, కృతఘ్నుడు, గర్భిణిని బాధించేవాడు—వాడు వైతరణి నదిలో మునిగిపోతాడు.
కదాపి భాగ్యయోగేన తరణేచ్ఛా భవేద్యది । సానుకూలా భవేద్యేన తదాకర్ణయ కాశ్యప ॥ ౨,౪౭.
ఎప్పుడైనా అదృష్టం కలిసివచ్చి, ఆ నదిని దాటి పోవాలనే కోరిక కలిగితే, అనుకూల పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు విను, ఓ కాశ్యప.
అయనే విషువే పుణ్యే వ్యతీపాతే దినోదయే । చన్ద్రసూర్యోపరాగే వా సంక్రాన్తౌ దర్శవాసరే ॥ ౨,౪౭.
ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణం, సమవత్సర సమయాలు, గ్రహణాలు, సూర్యోదయం, చంద్రగ్రహణం, సూర్యగ్రహణం, సంక్రాంతి, పుణ్యదినాలు—
అన్యేషు పుణ్యకాలేషు దీయతే దానముత్తమమ్ । యదా తదా భవేద్వాపి శ్రాద్ధా దానం ప్రతి ధ్రువమ్ ॥ ౨,౪౭.
ఇంకా ఇతర శుభ సమయాల్లో, ఉత్తమమైన దానం ఇచ్చినప్పుడు, లేదా శ్రాద్ధ సమయంలో పితృదేవతలకు దానం చేసినప్పుడు, అది తప్పకుండా ఫలిస్తుంది.
తదైబ దానకాలః స్యాద్యతః సమ్పత్తిరస్థిరా । అనిత్యాని శరీరాణి విభవో నైవ శాశ్వతః ॥ ౨,౪౭.
అలాంటి సమయమే దానం చేయటానికి ఉత్తమమైనది. ఎందుకంటే ధనం నిలకడగా ఉండదు; శరీరాలు శాశ్వతం కావు; ఐశ్వర్యం ఎప్పటికీ ఉండదు.
నిత్యం సన్నిహితో మృత్యుః కర్తవ్యో ధర్మసంగహః । కృష్ణాం వా పాటలాం వాపి కుర్యాద్వైతరణీం శుభామ్ ॥ ౨,౪౭.
మరణం ఎప్పుడూ దగ్గరలోనే ఉంటుంది. అందుకే ధర్మాన్ని కూడబెట్టాలి. నల్లటి లేదా ఎర్రటి వైతరణి నదిని నిర్మించాలి.
స్వర్ణశృఙ్గీం రౌప్యఖురాం కాంస్యపాత్రోపదోహనీమ్ । కృష్ణవస్త్రయుగాచ్ఛన్నాం సప్తధాన్యసమన్వితామ్ ॥ ౨,౪౭.
బంగారు కొమ్ములతో, వెండి కాళ్లతో, కాంస్యపు పాలు పిండే పాత్రతో, నల్లటి వస్త్రజతతో కప్పి, ఏడు రకాల ధాన్యాలతో కూడిన ఆవును—
కార్పాసద్రోణశిఖరే ఆసీనం తామ్రభాజనే । యమం హైమం ప్రకుర్వీత లోహదణ్డసమన్వితమ్ । ఇక్షుదణ్డమయం బద్ధ్వా ప్లవం సుదృఢబన్ధనైః ॥ ౨,౪౭.
పత్తి గడ్డపై కాపర్ పాత్రలో కూర్చోబెట్టి, యముని బంగారు ప్రతిమను, ఇనుప దండుతో కలిపి, చెక్కరకట్టలతో బలంగా కట్టిన తుడిపాటను సిద్ధం చేయాలి.
ఉడుపోపరి తాం ధేనుం సూర్యదేహసముద్భవామ్ । కృత్వా ప్రకల్పయేద్విప్రశ్ఛత్రోపానహసంయుతమ్ ॥ ౨,౪౭.
నక్షత్రాల పైన ఆ ఆవును, సూర్యుని శరీరంలో జన్మించినదిగా భావించి, బ్రాహ్మణుడితో, గొడుగు, చెప్పులతో కలిపి ఏర్పాటు చేయాలి.
అఙ్గులీయకవాసాంసి బ్రాహ్మణాయ నివేదయేత్ । ఇమముచ్చారయేన్మన్త్రం సంగృహ్య సజలాన్కుశాన్ ॥ ౨,౪౭.
వేలు ఉంగరాలు, వస్త్రాలు బ్రాహ్మణుడికి సమర్పించాలి. నీళ్లు ఉన్న పాత్రను, అంకుశాన్ని పట్టుకుని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
యమద్వారే మహాఘోరే శ్రుత్వా వైతరణీం తదీమ్ । తర్తుకామో దదామ్యేనాం తుభ్యం వైతరణీం నమః ॥ ౨,౪౭.
యముని భయంకర ద్వారంలో, వైతరణి గురించి విని, దాటి పోవాలనే కోరికతో, నేను ఈ వైతరణిని నీకు సమర్పిస్తున్నాను; వైతరణికి నమస్కారం.
గావో మే అగ్రతః సన్తు గావో మే సన్తు పార్శ్వతః । గావో మే హృదయే సన్తు గవాం మధ్యే వసామ్యహమ్ ॥ ౨,౪౭.
నా ముందూ, పక్కనూ, హృదయంలోనూ ఆవులు ఉండాలి. నేను ఆవుల మధ్య నివసిస్తున్నాను.
విష్ణురూప ద్విజశ్రేష్ఠ మాముద్ధర మహీసుర । సదక్షిణా మయా దత్తా తుభ్యం వైతరణీనమః ॥ ౨,౪౭.
విష్ణు స్వరూపుడైన మహాబ్రాహ్మణా, భూమిని పాలించే దేవా, నన్ను రక్షించు. నేను నీకు దక్షిణతో కూడిన ఆవును ఇచ్చాను. వైతరణి దేవికి నమస్కారం.
ధర్మరాజఞ్చ సర్వేశం వైతరణ్యాఖ్యధేనుకామ్ । సర్వం ప్రదక్షిణీకృత్య బ్రాహ్మణాయ నివేదయేత్ ॥ ౨,౪౭.
ధర్మరాజును, సర్వలోకాధిపతిని, వైతరణి అనే ఆవును ప్రదక్షిణగా తిరిగి, అన్నింటినీ బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి.
పుచ్ఛం సంగృహ్య ధేన్వాశ్చ అగ్రే కృత్వా తు వై వ్దిజమ్ । ధేనుకే త్వం ప్రతీక్షస్వ యమద్వారే మహాభయే ॥ ౨,౪౭.
ఆవు తోకను పట్టుకొని, బ్రాహ్మణుని ముందుగా ఉంచి, ఆవుతో కలిసి యముని భయంకరమైన ద్వారంలో ఎదురు చూడాలి.
ఉత్తారణాయ దేవేశి వైతరణ్యే నమోఽస్తు తే । అనువ్రజేత్తు గచ్ఛన్తం సర్వం తస్య గృహం నయేత్ ॥ ౨,౪౭.
దేవతల దేవీ అయిన వైతరణి, నీకు నమస్కారం. రక్షణ కోసం నీవు వెళ్లేవారిని అనుసరించి, వారి ఇంటివారందరినీ నడిపించు.
ఏవం కృతే వైనతేయ సా సరిత్సుతరా భవేత్ । సర్వాన్కామానవాప్నోతి యో దద్యాద్భువి మానవః ॥ ౨,౪౭.
వినతా కుమారుడా, ఇలా చేసినప్పుడు ఆ నది సులభంగా దాటి పోవచ్చు. భూమిపై ఎవరు ఇలాంటి దానం చేస్తే వారు అన్నీ కోరికలు పొందుతారు.