గరుడపురాణమ్

సౌవర్ణం శక్తితో నాగం తతో దద్యాద్ద్విజోత్తమే । ధేనుం దత్త్వా తతో బ్రూయాత్ప్రీయతాం నాగరాడితి ॥ ౨,౪౪.

తన శక్తికి తగినట్లు బంగారు పామును ఒక గొప్ప బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి. ఆ తరువాత గోవును ఇచ్చి, 'పాముల అధిపతి సంతుష్టి చెందాలి' అని చెప్పాలి.

యథావిభవ్యం కుర్వీత కర్మాణ్యన్యాని పూర్వవత్ । స్వశాఖోక్తవిధానేన ఇత్థం కుర్యాద్యథాతథమ్ । ప్రేతత్వాన్మోచయేత్తాంస్తు స్వర్గమార్గం నయేత్చ ॥ ౨,౪౪.

ఇతర కర్మలను కూడా తన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా, తన వంశ పరంపరలో చెప్పిన విధంగా, పూర్వం చేసినట్లు చేయాలి. అలా చేస్తే, వారు ప్రేతత్వం నుండి విముక్తి పొంది స్వర్గమార్గాన్ని చేరుతారు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౪౫ శ్రీవిష్ణురువాచ । ప్రత్యబ్దం శ్రాద్ధమేవం తే కథయామి ఖగేశ్వర । ప్రత్యబ్దం పార్వణేనైవ కుర్యాతాం క్షేత్రజోరసౌ ॥ ౨,౪౫.

శ్రీ విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: ఓ పక్షిరాజా! ప్రతి సంవత్సరం జరిగే శ్రాద్ధాన్ని నీకు చెప్పుతాను. ప్రతి సంవత్సరం, క్షేత్రజుని కుమారుడు పర్వణ శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

విధినాచేతరైరేవమేకోద్దిష్టం న పార్వణమ్ ॥ ౨,౪౫.

ఇతరులు కూడా నియమించిన విధంగా ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి, పర్వణ శ్రాద్ధాన్ని కాదు.

అనగ్నేశ్చ సుతౌ స్యాతామనగ్నీ క్షేత్రజోరసౌ । ఏకోద్దిష్టం న కుర్యాతాం ప్రత్యబ్దం తౌ తు పార్వణమ్ ॥ ౨,౪౫.

కుమారుడు, తండ్రి ఇద్దరూ అగ్నిహోత్రులు కాకపోతే, క్షేత్రజుని కుమారుడు ప్రతి సంవత్సరం ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధాన్ని చేయకూడదు, కానీ పర్వణ శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

యదా త్వన్యతరః సాగ్నిః పుత్రో వాప్యథవా పితా । ప్రత్యబ్దం పార్వణం తత్ర కుర్యాతాం క్షేత్రజౌరసౌ ॥ ౨,౪౫.

కాని కుమారుడు లేదా తండ్రిలో ఎవరికైనా అగ్ని ఉంటే, క్షేత్రజుని కుమారుడు ప్రతి సంవత్సరం పర్వణ శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

అనగ్నయః సాగ్నయో వా పుత్రా వా పితరోఽపి వా । ఏకోద్దిష్టం సుతైః కార్యం క్షయాహ ఇతి కేచన ॥ ౨,౪౫.

కొంతమంది చెబుతారు: అగ్నిహోత్రులు అయినా కాని, కుమారులు లేదా తండ్రులు అయినా, ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధాన్ని కుమారులు క్షయ పక్షంలో చేయాలి.

దర్శకాలే క్షయో యస్య ప్రేతపక్షేఽథ వా పునః । ప్రత్యబ్దం పార్వణం కార్యం తస్య సర్వైః సుతైరపి ॥ ౨,౪౫.

దర్శ పక్షంలో లేదా ప్రేతపక్షంలో క్షయ పక్షం వస్తే, ఆ సమయంలో అన్నీ కుమారులు ప్రతి సంవత్సరం పర్వణ శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

ఏకోద్దిష్టమపుత్రాణాం పుంసాం స్యాద్యోపితామపి । ఏకోద్దిష్టే కుశా గ్రాహ్యాః సమూలా యజ్ఞకర్మణి । బహిర్లూనాః సకృల్లనాః శ్రాద్ధం వృద్ధిమృతే సదా ॥ ౨,౪౫.

కుమారులు లేని పురుషులకు, భార్యలు ఉన్నా కూడా, ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం చేయాలి. ఆ శ్రాద్ధంలో మూలాలతో కూడిన దర్భలు ఉపయోగించాలి. సాధారణ శ్రాద్ధంలో మాత్రం బయట కోసిన దర్భలు ఒక్కసారి మాత్రమే వాడాలి, వృద్ధి శ్రాద్ధాన్ని తప్ప.

కర్తవ్యే పార్వణే శ్రాద్ధే ఆశౌచం యది జాయతే । ఆశౌచావగమే కుర్యాచ్ఛ్రాద్ధం హి తదనన్తరమ్ ॥ ౨,౪౫.

పర్వణ శ్రాద్ధం చేయాల్సిన సమయంలో అశౌచం కలిగితే, అశౌచం ముగిసిన వెంటనే శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

ఏకోద్దిష్టే తు సమ్ప్రాప్తే యది విఘ్నః ప్రజాయతే । మాసేన్యస్మిన్ తిథౌ తస్యాం కుర్యాచ్ఛ్రాద్ధం తదైవ హి ॥ ౨,౪౫.

ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం చేయాల్సిన సమయంలో ఏదైనా అడ్డంకి వచ్చినా, తదుపరి నెలలో అదే తిథిన శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

తూష్ణీం శ్రాద్ధాన్తు శూద్రస్య భార్యాయాస్తత్సుతస్య చ । కన్యాయాశ్చ ద్విజాతీనామనుపేతద్విజస్య చ ॥ ౨,౪౫.

తూష్ణీ శ్రాద్ధం శూద్రునికి, అతని భార్యకు, కుమారుడికి, కన్యకు, ఉపనయనం కాని ద్విజులకు చేయాలి.

ఏకకాలే గతా సూనాం బహూనామథ వా ద్వయోః । తన్త్రేణ శ్రపణం కుర్యాచ్ఛ్రాద్ధం కుర్యాత్పృథక్పృథక్ ॥ ౨,౪౫.

ఒకేసారి ఇద్దరు లేదా ఎక్కువ మంది స్త్రీలు మరణిస్తే, కర్మను విధిగా చేయాలి. కానీ శ్రాద్ధాన్ని ఒక్కొక్కరికి వేర్వేరుగా చేయాలి.

దద్యాత్పూర్వం మృతస్యాదౌ ద్వితీయస్య తతః పునః । తృతీయస్య తతః కుర్యాత్సంనిపాతే త్వయం విధిః (క్రమః) ॥ ౨,౪౫.

ఒకేసారి ముగ్గురు మరణించినప్పుడు, మొదటగా ముందుగా మరణించినవారికి, తరువాత రెండవ వ్యక్తికి, ఆ తరువాత మూడవ వ్యక్తికి తర్పణం చేయాలి. ఇదే క్రమంగా చేయాలని చెప్పబడింది.

ప్రత్యబ్దమేవం యః కుర్యాద్యథాతథమతన్ద్రితః । తారయిత్వా పితౄన్ సర్వాన్ ప్రాప్నోతి పరమాం గతిమ్ ॥ ౨,౪౫.

ఎవరైనా ప్రతి సంవత్సరం శ్రద్ధను శ్రద్ధగా, తనకు సాధ్యమైన విధంగా చేస్తే, తన పితృదేవతలను అందరినీ తారించి, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.

న జ్ఞాయతే మృతాహశ్చేత్ప్రస్థానదినమేవ చ । మాసశ్చేత్స్యాత్పరిజ్ఞాతస్తద్దర్శే స్యాన్మృతాహికమ్ ॥ ౨,౪౫.

మరణించిన రోజు లేదా వెళ్లిపోయిన రోజు తెలియకపోతే, కనీసం నెల తెలిసి ఉంటే, ఆ నెల వచ్చినప్పుడు శ్రద్ధ చేయాలి.

యదా మాసో న విజ్ఞాతో విజ్ఞాతం దినమేవ చ । తదా మార్గశిరే మాసి మాఘే వా తద్దినం భవేత్ ॥ ౨,౪౫.

నెల తెలియకపోయినా, రోజు మాత్రమే తెలుసు అయితే, ఆ రోజున మార్గశిరం లేదా మాఘం నెలలో శ్రద్ధ చేయాలి.

దినమాసావవిజ్ఞాతౌ మరణస్య యదా పునః । ప్రస్థానదినమాసౌ తు గ్రాహ్యౌ శ్రాద్ధే మయోదితౌ ॥ ౨,౪౫.

మరణించిన రోజు, నెల రెండూ తెలియకపోతే, నేను చెప్పినట్లుగా వెళ్లిపోయిన రోజు, నెలను తీసుకుని శ్రద్ధ చేయాలి.

ప్రస్థానస్యాపి న జ్ఞాతౌ దినమాసౌ యదా పునః । మృతవార్తాశ్రుతౌ గ్రాహ్యౌ పూర్వప్రోక్తక్రమేణ తు ॥ ౨,౪౫.

వెళ్లిపోయిన రోజు, నెల కూడా తెలియకపోతే, మరణ వార్త మాత్రమే వినిపిస్తే, ముందు చెప్పిన క్రమంలో శ్రద్ధ చేయాలి.

ప్రవాసమన్తరేణాపి స్యాతాం తౌ విస్మృతౌ యదా । తదానీమపి తౌ గ్రాహ్యౌ పూర్వవత్తు మృతాహికే ॥ ౨,౪౫.

ప్రవాసంలో ఉండటం వల్ల ఆ రెండు మర్చిపోయినా, అప్పటికీ ముందు చెప్పినట్లే ఆ రెండు తీసుకుని మరణించినవారికి శ్రద్ధ చేయాలి.

గృహస్థే ప్రోషితే యచ్చ కశ్చిత్తు మ్రియతే గృహే । ఆసౌచాపగమే యత్ర ప్రారబ్ధే శ్రాద్ధకర్మణి ॥ ౨,౪౫.

ఇల్లు వదిలి వెళ్లినప్పుడు ఇంట్లో ఎవరైనా మరణిస్తే, ఆశౌచం ముగిసిన తర్వాత, శ్రద్ధకర్మ ప్రారంభించినప్పుడు,

ప్రత్యాగతశ్చేజ్జానాతి తత్ర వృత్తం గృహీ తథా । ఆశౌచం గృహిణస్తేషాం న ద్రవ్యాదేస్తదా భవేత్ ॥ ౨,౪౫.

ఇల్లు తిరిగి వచ్చిన గృహస్థుడు ఆ విషయం తెలిసినప్పుడు, అప్పటికి అతనికి ద్రవ్యాల విషయంలో ఆశౌచం ఉండదు.

పుత్రాదినా యదారబ్ధం శ్రాద్ధం తత్త్వేన వాఖిలమ్ । సమాపనీయం తత్రాపి శ్రాద్ధం గృహీతు దూరతః ॥ ౨,౪౫.

కుమారుడు లేదా ఇతరులు శ్రద్ధను సరిగ్గా ప్రారంభిస్తే, అది పూర్తిగా ముగించాలి. దూరంలో ఉన్నా గృహస్థుడు ఆ శ్రద్ధను అంగీకరించాలి.

దాత్రా బోక్త్రా చ న జ్ఞాతం సూతకం మృతకం తథా । ఉభయోరపి తద్దోషం నారోపయతి కర్హిచిత్ ॥ ౨,౪౫.

దానం ఇచ్చేవారు, తీసుకునేవారు ఇద్దరికీ ఆశౌచం లేదా మరణ వార్త తెలియకపోతే, ఆ ఇద్దరికీ దోషం ఉండదు.

యదా త్వన్యతరజ్ఞాతం సూతకం మృతకం తథా । భోక్తురేవ తదా దోషో నాన్యో దాతా ప్రదుష్యతి ॥ ౨,౪౫.

ఇద్దరిలో ఎవరికైనా ఆశౌచం లేదా మరణ విషయం తెలిసి ఉంటే, అప్పుడది తీసుకునేవాడికే దోషం వస్తుంది, ఇచ్చేవాడికి కాదు.

ఇత్యుక్తేన ప్రకారేణ యః కుర్యాన్మృతవాసరమ్ । అవిజ్ఞాతమృతాహస్య సతతం తారయత్యసౌ ॥ ౨,౪౫.

మరణించిన తేదీ తెలియని వారికి ఈ విధంగా మరణదిన శ్రద్ధను చేస్తే, ఎప్పుడూ వారిని తారించగలడు.

నిత్యశ్రాద్ధేఽథ గన్ధాద్యైర్ద్విజానభ్యర్చ్య భక్తితః । సర్వాన్ పితృగణాన్ సమ్యక్సహైవోద్దిశ్య యోజయేత్ ॥ ౨,౪౫.

నిత్యశ్రద్ధలో, గంధాదులు వేసి ద్విజులను భక్తితో పూజించి, అన్ని పితృగణాలకు సమంగా అర్పణ చేయాలి.

ఆవాహనం స్వధాకారో పిణ్డాగ్నౌకరణాదికమ్ । బ్రహ్మచర్యాదినియమా విశ్వదేవాస్తథైవ చ ॥ ౨,౪౫.

ఆహ్వానం, స్వధాకారము, పిండాలను అగ్నిలో ఉంచడం, బ్రహ్మచర్యాది నియమాలు, విశ్వదేవుల పూజ — ఇవన్నీ చేయాలి.

నిత్యశ్రాద్ధే త్యజేదేతాన్ భోజ్యమన్నం ప్రకల్పయేత్ । దత్త్వా తు దక్షిణాం శక్త్యా నమస్కారైర్విసర్జయేత్ ॥ ౨,౪౫.

నిత్యశ్రద్ధలో ఇవన్నీ వదిలిపెట్టి, భోజ్యాన్నాన్ని సిద్ధం చేయాలి. శక్తికి తగిన దక్షిణా ఇచ్చి, నమస్కారాలతో వీడించాలి.