ఏతన్మే వదనిశ్చిత్య భక్తానాం మోక్షదాయక । బ్రూహి కస్మిన్మృతే స్వర్గే పునర్జన్మ న విద్యతే ॥ ౨,౩౮.
భక్తులకు మోక్షం ప్రసాదించే వాడవు, నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి. ఎవరి మరణంతో స్వర్గంలో పునర్జన్మ ఉండదో చెప్పండి.
శ్రీవిష్ణురువాచ । మానుష్యం భారతే వర్షే త్రయోదశసు జాతిషు ॥ ౨,౩౮.
శ్రీమహావిష్ణువు ఇలా అన్నాడు: భారతదేశంలో మానవ జన్మ పదమూడు వర్గాలలో కలుగుతుంది.
తత్ప్రాప్య మ్రియతే క్షేత్రే పునర్జన్మ న విద్యతే । అయోధ్యా మథురా మాయా కాశీ కాఞ్చీ అవన్తికా ॥ ౨,౩౮.
ఆ జన్మను పొందినవాడు, ఈ క్షేత్రాలలో మరణిస్తే పునర్జన్మ ఉండదు: అయోధ్య, మథురా, మాయా, కాశీ, కాంచీ, అవంతికా,
పురీ ద్వారవతీ జ్ఞేయా సప్తైతా మోక్షదాయికాః । సన్న్యస్తమితి యో బ్రుయాత్ప్రాణైః కణ్ఠగతైరపి ॥ ౨,౩౮.
పురీ, ద్వారకా — ఇవి ఏడూ మోక్షాన్ని ప్రసాదించే క్షేత్రాలు. ప్రాణాలు గొంతులో ఉన్నా 'సంయాసం' అని చెప్పినవాడు,
మృతో విష్ణుపురం యాతి న పునర్జాయతే క్షితౌ । సకృదుచ్చరితం యేన హరిరిత్యక్షరద్వయమ్ ॥ ౨,౩౮.
చనిపోయిన తరువాత విష్ణుపురికి వెళ్తాడు, భూమిపై మళ్లీ పుట్టడు. 'హరి' అనే రెండు అక్షరాలు ఒక్కసారైనా ఉచ్చరిస్తే,
బద్ధః పరికరస్తేన మోక్షాయ గమనం ప్రతి । కృష్ణకృష్ణేతి కృష్ణేతి యో మాం స్మరతి నిత్యశః ॥ ౨,౩౮.
అతడు మోక్ష మార్గంలో బంధించబడి, మోక్షాన్ని పొందుతాడు. 'కృష్ణా, కృష్ణా' అని నన్ను ఎప్పుడూ స్మరిస్తూ ఉండేవాడు,
జల భిత్త్వా యథా పద్మం నరకాదుద్ధరామ్యహమ్ । శాలగ్రామజిలా యత్ర యత్ర ద్వారవతీ శిలా ॥ ౨,౩౮.
ఎలా నీటిని చీల్చుకుంటూ కమలం పైకి వస్తుందో, అలాగే నరకంలో ఉన్నవారిని నేను ఎక్కడ శాలగ్రామ శిల లేదా ద్వారవతి శిల ఉంటే అక్కడ నుండి రక్షిస్తాను.
ఉభయోః సఙ్గమో యత్ర ముక్తిస్తత్ర న సంశయః । శాలగ్రామశిలా యత్ర పాపదోషక్షయావహా ॥ ౨,౩౮.
ఈ రెండు శిలలు కలిసిన చోట తప్పకుండా ముక్తి లభిస్తుంది. శాలగ్రామ శిల ఉన్న చోట పాపాలు, దోషాలు నశిస్తాయి.
తత్సన్నిధానమరణాన్ముక్తిర్జన్తోః సునిశ్చతా । రోపణాత్పాలనాత్సేకాద్ధ్యానస్పర్శనకీర్తనాత్ । తులసీ దహతే పాపం నృణాం జన్మార్జితం ఖగ ॥ ౨,౩౮.
ఆ శిల సమీపంలో ఉండటం వల్ల ప్రాణికి మరణం నుండి విముక్తి ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది. తులసిని నాటడం, పెంచడం, పూజించడం, ధ్యానం చేయడం, తాకడం, కీర్తించడం వలన మనుషులకు జన్మజాత పాపాలు తులసి కాల్చివేస్తుంది, ఓ పక్షిరాజా.
జ్ఞానహృదే సత్యజలే రాగద్వేషమలాపహే । యః స్నాతో మానసే తీర్థే న స లిప్యేత పాతకైః ॥ ౨,౩౮.
హృదయంలో జ్ఞానం, నీటిలో సత్యం, మనసులో రాగద్వేషాల మలినతలు లేకుండా మానసతీర్థంలో స్నానం చేసినవాడు పాపాలకు లోనవడు.
న కాష్ఠే విద్యతే దేవో న శిలాయాం కదాచన । భావే హి విద్యతే దేవస్తస్మాద్భావం సమాచరేత్ ॥ ౨,౩౮.
దేవుడు కలపలో ఉండడు, రాయిలో కూడా ఎప్పుడూ ఉండడు. దేవుడు మన భావంలోనే ఉంటాడు. అందుకే మనసులో భక్తిని పెంపొందించాలి.
ప్రాతః ప్రాతః ప్రపశ్యన్తి నర్మదాం మత్స్యఘాతినః । న తే శివపురీం యాన్తి చిత్తవృత్తిర్గరీయసీ ॥ ౨,౩౮.
ప్రతి ఉదయం నర్మదా నదిని చూస్తూ, అయినా చేపలను చంపేవారు శివపురికి చేరరు. వారి మనసు దురుద్దేశ్యంతో నిండిఉంటుంది.
యాదృక్చిత్తప్రతీతిః స్యాత్తాదృక్కర్మఫలం నృణామ్ । పరలోకగతిస్తాదృక సూచీసూత్రవిచారవత్ ॥ ౨,౩౮.
మనసులో ఉన్న నమ్మకం ఎలా ఉంటే, మనుషులకు కర్మ ఫలం అలాగే లభిస్తుంది. పరలోక ప్రయాణం కూడా అలాగే ఉంటుంది, సూచి లోయలో దారం పోయినట్టు.
బ్రాహ్మణార్థే గవార్థే చ స్త్రీణాం బలవధేషు చ । ప్రాణత్యాగపరో యస్తు స వై మోక్షమవాప్నుయాత్ ॥ ౨,౩౮.
బ్రాహ్మణుని కోసం, ఆవు కోసం, స్త్రీలను రక్షించేందుకు ప్రాణత్యాగం చేసినవాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
అనాశకే మృతౌ యస్తు స వై మోక్షమవాప్నుయాత్ । అనాశకే మృతో యస్తు స ముక్తః సర్వబన్ధనైః ॥ ౨,౩౮.
ఏ ఆశ లేకుండా మరణించినవాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ఆశలు లేకుండా మరణించినవాడు అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.
దత్త్వా దానాని విప్రేభ్యస్తతో మోక్షమవాప్నుయాత్ । ఏతే వై మోక్షమార్గాశ్చ స్వర్గమార్గాస్తథైవ చ ॥ ౨,౩౮.
బ్రాహ్మణులకు దానం చేసినవాడు తర్వాత మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ఇవే మోక్షానికి, అలాగే స్వర్గానికి మార్గాలు.
గోగ్రహే దేశవిధ్వంసే మరణం రణతీర్థయోః । ఉత్తమాధమమధ్యస్య బాధ్యమానస్య దేహినః । ఆత్మానం తత్ర సన్త్యజ్య స్వర్గవాసం లభేచ్చిరమ్ ॥ ౨,౩౮.
ఆవులను దోచే సమయంలో, దేశాన్ని నాశనం చేసే సమయంలో, యుద్ధతీర్థాల్లో మరణించినప్పుడు, ఎవరైనా ఉన్న స్థాయిలో బాధపడుతూ అక్కడే ప్రాణత్యాగం చేస్తే, వారు స్వర్గంలో చాలా కాలం నివసిస్తారు.
జీవితం మరణఞ్చైవ ద్వయం శిక్షేత పణ్డితః । జీవితం దానభోగాభ్యాం మరణం రణతీర్థయోః ॥ ౨,౩౮.
జీవితాన్ని, మరణాన్ని ఇద్దరినీ పండితుడు నేర్చుకోవాలి. జీవితం దానం, భోగం ద్వారా; మరణం యుద్ధతీర్థాల్లో జరుగుతుంది.
హరిక్షేత్రే కురుక్షేత్రే భృగుక్షేత్రే తథైవ చ । ప్రభాసే శ్రీస్థలే చైవ అర్బుదే చ త్రిపుష్కరే ॥ ౨,౩౮.
హరిక్షేత్రం, కురుక్షేత్రం, భృగుక్షేత్రం, ప్రభాసం, శ్రీస్థలం, అర్భుదం, త్రిపుష్కరం—
భూతేశ్వరే మృతో యస్తు స్వర్గే వసతి మానవః । బ్రహ్మణో దివసం యావత్తతః పతతి భూతలే ॥ ౨,౩౮.
భూతేశ్వరంలో మరణించినవాడు బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు అంతా స్వర్గంలో నివసించి, ఆ తరువాత భూమికి వస్తాడు.
వర్షవృత్తిన్తు యో దద్యాద్బ్రాహ్మణే దోషవర్జితే । సర్వం కలం స ముద్ధృత్య స్వర్గలోకే మహీయతే ॥ ౨,౩౮.
పాపం లేని బ్రాహ్మణునికి సంవత్సరపు వృత్తిని ఇచ్చినవాడు, తన పాపాన్ని తొలగించుకుని, స్వర్గంలో ఘనంగా సత్కారం పొందుతాడు.
కన్యాం వివాహయేద్యస్తు బ్రాహ్మణం వేదపారగమ్ । ఇన్ద్రలోకే వసేత్సోఽపి స్వకులైః పరివేష్టితః ॥ ౨,౩౮.
వేదాలు నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణునికి తన కుమార్తెను వివాహం చేసినవాడు, తన కుటుంబంతో కలిసి ఇంద్రలోకంలో నివసిస్తాడు.
మహాదానాని దత్వా చ నరస్తత్ఫలమాముయాత్ ॥ ౨,౩౮.
పెద్ద దానాలు చేసినవాడు వాటి ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
వాపీ కూపతడాగానామారామసురసద్మనామ్ । జీర్ణోద్ధారం ప్రకుర్వాణః పూర్వకర్తుః ఫలం లభేత్ । జీర్ణోద్ధారేణ వా తేషాం తత్పుణ్యం ద్విగుణం భవేత్ ॥ ౨,౩౮.
వాపి, బావి, చెరువు, ఉద్యానవనం, దేవాలయాలు పాడైపోయినవి తిరిగి నిర్మించినవాడు, మొదటిసారి నిర్మించినవాడికి లభించే ఫలితాన్ని పొందుతాడు. వాటిని పునర్నిర్మించడంవల్ల ఆ పుణ్యం రెట్టింపు అవుతుంది.
శీతవా తాతపహరమపి పర్ణకుటీరకమ్ । కృత్వా విప్రాయ విదుషే ప్రదదాతి కుటుమ్బినే ॥ ౨,౩౮.
చలిని, వేడిని దూరం చేసే ఆకుల కుట్టెను ఒక కుటుంబంతో ఉన్న పండిత బ్రాహ్మణునికి నిర్మించి ఇచ్చినవాడు,
తిస్రః కోట్యోర్ధకోటీ చ నరః స్వర్గే మహీయతే ॥ ౨,౩౮.
అతడు ముప్పది లక్షల యేడాది, అర్ధ కోటి యేడాది స్వర్గంలో ఘనంగా గౌరవించబడతాడు.
యా స్త్రీ సవర్ణా సంశుబా మృతం పతిమనువ్రజేత్ । సా మృతా స్వర్గమాప్నోతి వర్షాణాం రోమసంఖ్యతా ॥ ౨,౩౮.
ఒక సతీ, తన కులానికి చెందిన, మంచితనంతో ఉన్న భార్య, తన భర్త మరణించినప్పుడు అతని వెంట వెళ్ళినట్లయితే, ఆమె మరణించిన తర్వాత తన శరీరంలోని రోమాల సంఖ్యతో సమానమైన సంవత్సరాలు స్వర్గాన్ని పొందుతుంది.
పుత్రపౌత్రాదికం త్యక్త్వా స్వపతిం యానుగచ్ఛతి । స్వర్గం లభేతాం తౌ చోభౌ దివ్యస్త్రీభిరలఙ్కృతౌ ॥ ౨,౩౮.
తన కుమారులు, మనవళ్ళు మొదలైనవారిని వదిలి, తన భర్తను అనుసరించిన ఆ భార్య, ఇద్దరూ దివ్య స్త్రీలతో అలంకరించబడి స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
కృత్వా పాపాన్యనేకాని భర్తృద్రోహమతిః సదా । ప్రక్షాలయతి సర్వాణి యా స్వం పతిమనువ్రజేత్ ॥ ౨,౩౮.
ఎన్ని పాపాలు చేసినా, భర్తను మోసం చేయాలన్న ఆలోచన ఎప్పుడూ ఉన్నా, తన భర్తను అనుసరించిన ఆ స్త్రీ, అన్ని పాపాలను కడిగి వేసుకుంటుంది.
మహాపాపసమాచారో భర్తా చేద్దుష్కృతీ భవేత్ । తస్యాప్యనువ్రతా నారీ నారాయేత్సర్వకిల్బిషమ్ ॥ ౨,౩౮.
భర్త పెద్ద పాపాలు చేసినవాడైనా, దుష్టుడైనా, అయినా ఆ స్త్రీ భర్తకు నమ్మకంగా ఉంటే, ఆమె అతని అన్ని దోషాలను తొలగిస్తుంది.