దర్భతూలీ నయేత్స్వర్గమాతురం తు న సంశయః । తిలైర్దర్భైశ్చ నిః క్షిప్తైః స్నానం క్రతుమయం భవేత్ ॥ ౨,౩౨.
దర్భతో చేసిన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టితే, మరణించేవాడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు — ఇందులో సందేహం లేదు. నువ్వులు, దర్భతో స్నానం చేయించటం వలన అది యజ్ఞానికి సమానంగా ఫలిస్తుంది.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ శ్రీర్హుతాశస్తథైవ చ । మణ్డలే చోపతిష్ఠన్తి తస్మాత్కుర్వీత మణ్డలమ్ ॥ ౨,౩౨.
బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, శ్రీదేవి, అగ్ని — వీరందరూ మండలంలో ఉంటారు. అందుచేత, మండలాన్ని ఏర్పరచాలి.
ప్రాగుదగ్వా కృతేనేహ శిరసా లోకముత్తమమ్ । వ్రజతే యది పాపస్యాల్పత్వం పుంసో భవేత్ఖగ ॥ ౨,౩౨.
ఈ లోకంలో ఎవరు తూర్పు లేదా ఈశాన్య దిశలో తలవంచితే, వారి పాపం చిన్నదైనా, వారు ఉత్తమ లోకాన్ని పొందుతారు, ఓ పక్షిరాజు.
పఞ్చరత్నే ముఖే ముక్తే జివే జ్ఞానం ప్రరోహతి । తులసీ బ్రాహ్మణా గావో విష్ణురేకాదశీ ఖగ ॥ ౨,౩౨.
ఐదు రత్నాలు, ముత్యాలు లేదా ముక్తులు నోటిలో ఉంటే, జ్ఞానం పెరుగుతుంది. తులసి, బ్రాహ్మణుడు, ఆవులు, విష్ణువు, ఏకాదశి — ఇవన్నీ కూడా అలాగే, ఓ పక్షిరాజు.
పఞ్చ ప్రవహణాన్యేవ భవాబ్ధౌ మజ్జతాం నృణామ్ । విష్ణురేకాదశీ గీతా తులసీ విప్రధేనవః ॥ ౨,౩౨.
ఈ జనన మరణాల సముద్రంలో మునిగిపోతున్నవారికి ఐదు తుళ్లులా ఉండేవి — విష్ణువు, ఏకాదశి, గీతా, తులసి, బ్రాహ్మణుడు, ఆవులు.
అసారే దుర్గసంసారే షట్పదీ భక్తిదాయినీ । నమో భగవతే వాసుదేవాయేతి జపన్నరః ॥ ౨,౩౨.
ఈ అస్థిరమైన, కష్టమైన సంసారంలో, 'నమో భగవతే వాసుదేవాయ' అనే మంత్రాన్ని జపించే వారికి భక్తి కలుగుతుంది.
ఓఙ్కారపూర్వం సాయుజ్యం ప్రాప్నుయాన్నాత్ర సంశయః । పూజయాపి చ మల్లోకప్రాప్తిరారాద్దివం వ్రజేత్ ॥ ౨,౩౨.
ఓం తో పాటు జపిస్తే, సందేహం లేకుండా సాయుజ్యం లభిస్తుంది. పూజ చేసినా నా లోకాన్ని త్వరగా చేరి, స్వర్గానికి వెళ్ళగలుగుతాడు.
బన్ధాభావే మమత్వేతు జ్ఞానం పురుషసూక్తతః । యస్యయస్యాధికత్వం తు సాధనేష్వేషు కాశ్యప ॥ ౨,౩౨.
బంధనం లేకపోయినా, మమకారం ఉన్నప్పుడు, పురుషసూక్తం ద్వారా జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఓ కాశ్యపా, ఎవరు ఎంత శ్రద్ధగా సాధన చేస్తే —
తత్తత్ఫలస్యాప్యాధిక్యం భవతీత్యవధారయ । దాతవ్యాని యథాశక్త్యా ప్రీతోఽసౌ సర్వదా భవేత్ ॥ ౨,౩౨.
అంతే ఫలం కూడా ఎక్కువగా లభిస్తుంది. ఎవరి శక్తికి తగినట్టు దానం చేయాలి; అప్పుడు ఆయన ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం స్నానాదిషు ఫలం మయా । బ్రహ్మాణ్డే యే గుణాః సన్తి శరీరే తే వ్యవస్థితాః ॥ ౨,౩౨.
స్నానం మొదలైన వాటి ఫలితాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను. బ్రహ్మాండంలో ఉన్న అన్ని గుణాలు మన శరీరంలోనే ఉన్నాయి.
పాతాలభూధరా లోకాస్తథాన్యే ద్వీపసాగరాః । ఆదిత్యాదిగ్రహాః సర్వే పిణ్డమధ్యే వ్యవస్థితాః ॥ ౨,౩౨.
పాతాళం, పర్వతాలు, ఇతర లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, సూర్యుడు మొదలైన గ్రహాలు అన్నీ మన శరీరంలోనే స్థితి చెంది ఉన్నాయి.
పాదాధస్తు తలం జ్ఞేయం పాదోర్ధ్వం వితలం తథా । జానుభ్యాం సుతలం విద్ధి సక్థిదేశే మహాతలమ్ ॥ ౨,౩౨.
పాదాల కింద తల అనే లోకం, పాదాల పైన విటల లోకం, మోకాళ్ల వద్ద సుతల లోకం, తొడల దగ్గర మహాతలంగా తెలుసుకోవాలి.
తథా తలాతలఞ్చోరౌ గుహ్యదేశే రసాతలమ్ । పాతాలం కటిసంస్థన్తు పాదాదౌ లక్షయేద్బుధః ॥ ౨,౩౨.
అలాగే, మడమల దగ్గర తలాతల, గోపుర ప్రాంతంలో రసాతల, నడుము వద్ద పాతాళం — ఇలా పాదాల నుంచి పైకి జ్ఞానులు గుర్తించాలి.
భూర్లోకం నాభిమధ్యే తు భువర్లోకం తదూర్ధ్వతః । స్వర్గలోకం హృదయే విద్యాత్కణ్ఠదేశే మహస్తథా ॥ ౨,౩౨.
నాభి వద్ద భూర్లోకం, దాని పైన భువర్ల్లోకం, హృదయంలో స్వర్గలోకం, కంఠంలో మహర్ల్లోకం ఉందని తెలుసుకోవాలి.
జనలోకం వక్త్రదేశే తపోలోకం లలాటకే । సత్యలోకం మహారన్ధ్రే భువనాని చతుర్దశ ॥ ౨,౩౨.
వదనంలో జనలోకం, నుదుటిపై తపోలোকం, తలపై మహారంధ్రంలో సత్యలోకం — ఇవే పద్నాలుగు లోకాలు.
త్రికోణే సంస్థితో మేరురధః కోణే చ మన్దరః । దక్షిణే చైవ కైలాసో వామభాగే హిమాచలః ॥ ౨,౩౨.
త్రికోణంలో మేరు పర్వతం, కింద మందర పర్వతం, దక్షిణవైపు కైలాసం, ఎడమవైపు హిమాచలం ఉన్నాయి.
నిషధశ్చోర్ధ్వభాగే చ దక్షిణే గన్ధమాదనః । మలయో (రమణో) వామరేఖాయాం సప్తైతే కులపర్వతాః ॥ ౨,౩౨.
పైన నిషధ పర్వతం, దక్షిణంలో గంధమాదన పర్వతం, ఎడమ రేఖలో మలయ (లేదా రమణ) పర్వతం — ఇవే ఏడు ప్రముఖ పర్వతాలు.
thumb|400px|కుశా ఏవం అశ్వత్థ పత్రయోః సూక్ష్మదర్శీ అవలోకనమ్ అస్థిస్థానే స్థితో జమ్బూః శాకో మజ్జాసు సంస్థితః । కుశద్వీపః స్థితో మాంసే క్రౌఞ్చద్వీపః శిరాస్థితః ॥ ౨,౩౨.
ఎముకల దగ్గర జంబూ ద్వీపం, మజ్జలో శాక ద్వీపం, మాంసంలో కుశ ద్వీపం, శిరల్లో క్రౌంచ ద్వీపం స్థితి చెంది ఉన్నాయి.
త్వచాయాం శాల్మలిర్ద్వీపో ప్లక్షః రోమ్ణాం చ సఞ్చయే । నఖస్థః పుష్కరద్వీపః సాగరాస్తదనన్తరమ్ ॥ ౨,౩౨.
చర్మంలో శాల్మలి ద్వీపం, రోమాల సముదాయంలో ప్లక్ష ద్వీపం, నఖాల్లో పుష్కర ద్వీపం, వాటి తరువాత సముద్రాలు ఉన్నాయి.
క్షారోదశ్చ తథా మూత్రే క్షారే క్షీరోదసాగరః । సురోదధిశ్చ శ్లేష్మస్థః మజ్జాయాం ఘృతసాగరః ॥ ౨,౩౨.
మూత్రంలో క్షారోద సముద్రం, పిత్తంలో క్షీరోద సముద్రం, శ్లేష్మంలో సురోదధి, మజ్జలో నెయ్యి సముద్రం ఉన్నాయి.
రసోదధిం రసే విద్యాచ్ఛోణితే దధిసాగరమ్ । స్వాదులం లమ్బికాస్థానే గర్భోదం శుక్రసంస్థితమ్ ॥ ౨,౩౨.
రుచిలో రసమయమైన సముద్రం ఉందని తెలుసుకోవాలి. రక్తంలో పెరుగు సముద్రం ఉంటుంది. నోటిలో లంబిక దగ్గర తీపి ఉంటుంది. శుక్రంలో గర్భాల సముద్రం స్థితమై ఉంటుంది.
నాదచక్రే స్థితః సూర్యో బిన్దుచక్రే చ చన్ద్రమాః । లోచనస్థః కుజో జ్ఞేయో హృదయే చ బుధః స్మృతః ॥ ౨,౩౨.
నాదచక్రంలో సూర్యుడు ఉన్నాడు. బిందుచక్రంలో చంద్రుడు ఉన్నాడు. కళ్లలో మంగళుడు ఉంటాడు. హృదయంలో బుధుడు ఉంటాడని చెప్పబడింది.
విష్ణుస్థానే గురుం విద్యాచ్ఛ్రుక్రే శుక్రో వ్యవస్థితః । నాభిస్థానే స్థితో మన్దో ముఖే రాహుః స్థితః సదా ॥ ౨,౩౨.
విష్ణు స్థలంలో గురువు ఉంటాడని తెలుసుకోవాలి. శుక్రంలో శుక్రుడు స్థిరంగా ఉన్నాడు. నాభిలో శని ఉంటాడు. నోటిలో రాహువు ఎప్పుడూ ఉంటాడు.
పాయు (ద) స్థానే స్థితః కేతుః శరీరే గ్రహమణ్డలమ్ । విభక్తఞ్చ సమాఖ్యాతమాపాదతలమస్తకమ్ ॥ ౨,౩౨.
పాయువు దగ్గర కేతు ఉంటాడు. గ్రహమండలం శరీరమంతా పాదాల నుంచి తల వరకు విస్తరించి ఉంటుంది.
ఉత్పన్నా యే హి సంసారే మ్రియన్తే తే న సంశయః । బుభుక్షా చ తృషా రౌద్రా దాహోద్భూతా చ మూర్ఛనా ॥ ౨,౩౨.
ఈ లోకంలో ఎవరు పుట్టినా వారు తప్పకుండా చనిపోతారు – ఇందులో సందేహం లేదు. ఆకలి, దాహం, తీవ్రమైన బాధలు, వేడితో మూర్చ కూడా కలుగుతాయి.
యత్ర పీడాస్త్విమా రౌద్రాస్తా వై వృశ్చికదంశజాః । వినాశః పూర్ణకాలే చ జాయతే సర్వదేహినామ్ ॥ ౨,౩౨.
ఈ భయంకరమైన బాధలు ఎక్కడ కలుగుతాయో, అవి విషచిలుక కాటు లాంటివి. నిర్ణీత సమయంలో ప్రతి జీవికి నాశనం కలుగుతుంది.
అగ్రే అగ్రే హి ధావన్తి యమలోకగతస్యవై । తప్తవాలుకమధ్యేన ప్రజ్వలద్వహ్నిమధ్యతః ॥ ౨,౩౨.
యమలోకానికి వెళ్లినవారు ముందుకు పరుగెత్తుతారు. వారు మండుతున్న ఇసుక మధ్యగా, మండుతున్న అగ్ని మధ్యగా వెళ్తారు.
కేశగ్రాహైః సమాక్రాన్తా నీయన్తే యమకిఙ్కరైః । పాపిష్ఠాస్త్వధమాస్తార్క్ష్య దయాధర్మవివిర్జితాః ॥ ౨,౩౨.
తలకేసులు పట్టుకుని, యమదూతలు పాపిష్టులు, దుర్మార్గులు, దయా ధర్మాలు లేని వారిని లాగుతూ తీసుకెళ్తారు, ఓ తార్క్ష్య.
యమలోకే వసన్త్యేతే కుట్యాం జన్మ న విద్యతే । ఏవం సఞ్జాయతే తార్క్ష్య మర్త్యే జన్తుః స్వకర్మభిః ॥ ౨,౩౨.
వారు యమలోకంలో, జననం లేని గుడిసెలో ఉంటారు. ఇలా, ఓ తార్క్ష్య, ప్రతి జీవి తన కర్మఫలితంగా మానవ జన్మ పొందుతాడు.
ఉత్పన్నా యే హి సంసారే మ్రియన్తే తే న సంశయః । ఆయుః కర్మ చ విత్తఞ్చ విద్యా నిధనమేవ చ ॥ ౨,౩౨.
ఈ లోకంలో ఎవరు పుట్టినా వారు తప్పకుండా చనిపోతారు – ఇందులో సందేహం లేదు. ఆయువు, కర్మ, ధనం, విద్య, మరణం – ఇవన్నీ...