కటుక్షారఞ్చ తీక్ష్ణఞ్చ త్యాజ్యముష్ణఞ్చ దూరతః । తత్క్షేత్రమోషధీపాత్రం బీజఞ్చాప్యమృతాయితమ్ ॥ ౨,౩౨.
తీవ్రంగా ఉండే, ఉప్పగా ఉండే, పుల్లగా ఉండే, వేడిగా ఉండే ఆహారాలను దూరంగా వదిలేయాలి. శరీరం, ఔషధ పాత్ర, బీజం అన్నీ అమృతంలా ఉండాలి.
తస్మిన్నుప్త్వా నరః స్వామీ సమ్యక్ఫలమవాప్నుయాత్ । తస్యాశ్చైవాతపో వర్జ్య శీతలం కేవలం చరేత్ ॥ ౨,౩౨.
ఈ విధంగా విత్తనం విత్తినవాడు సరైన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. ఆమెకు వేడి దూరంగా ఉండాలి—చల్లదనంలో మాత్రమే ఉండాలి.
తామ్బూలపుష్పశ్రీఖణ్డైః సంయుక్తః శుచివస్త్రభృత్ । ధర్మమాదాయ మనసి సుతల్పం సంవిశేత్పుమాన్ ॥ ౨,౩౨.
తాంబూలం, పువ్వులు, శ్రీఖండం ధరించి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు వేసుకుని, ధర్మాన్ని మనసులో ఉంచుకుని, మంచి మంచంపై పురుషుడు చేరాలి.
నిషేకసమయే యాదృఙ్నరచిత్తవికల్పనా । తాదృక్స్వభావసమ్భూతిర్జన్తుర్విశతి కుక్షిగః ॥ ౨,౩౨.
గర్భధారణ సమయంలో పురుషుని మనస్సులో ఎలాంటి ఆలోచనలు ఉంటాయో, అలాంటి స్వభావంతో జీవి గర్భంలో ప్రవేశిస్తుంది.
శుక్రశోణితసంయోగే పిణ్డోత్పత్తిః ప్రజాయతే । వర్ధతే జఠరే జన్తుస్తారాపతిరివామ్బరే ॥ ౨,౩౨.
శుక్రం, రక్తం కలిసినప్పుడు గర్భం ఏర్పడుతుంది. ఆ జీవి గర్భంలో, నక్షత్రాధిపతి ఆకాశంలో పెరిగినట్లు పెరుగుతుంది.
చైతన్యం బీజరూపం హి శుక్రే నిత్యం వ్యవస్థితమ్ । కామశ్చిత్తఞ్చ శుక్రఞ్చ యదా హ్యేకత్వమాప్నుయుః ॥ ౨,౩౨.
శుక్రంలో ఎప్పుడూ చైతన్యం బీజరూపంగా ఉంటుంది. కామం, మనస్సు, శుక్రం కలిసినప్పుడు—
తదా ద్రావమవాప్నోతి యోషాగర్భాశయే నరః । రక్తాధిక్యే భవేన్నారీ శుక్రాధిక్యే భవేత్పుమాన్ ॥ ౨,౩౨.
—ఆ సమయంలో, ఆడవారి గర్భాశయంలో పురుషుడు ద్రవస్థితిలోకి వస్తాడు. రక్తం ఎక్కువైతే ఆడపిల్ల, శుక్రం ఎక్కువైతే మగపిల్ల పుడతాడు.
శుక్రశోణితయో సామ్యే గర్భాః షణ్డత్వమాప్నుయుః । అహోరాత్రేణ కలిలం బుద్వదం పఞ్చభిర్దినైః ॥ ౨,౩౨.
శుక్రం, రక్తం సమంగా ఉంటే, గర్భం ఉభయలింగంగా మారుతుంది. ఒక రాత్రి, పగలు కలిపి ముద్దగా మారి, ఐదు రోజుల్లో మొగ్గలా అవుతుంది.
చతుర్దశే భవేన్మాంసం మిశ్రధాతుసమన్వితమ్ । ఘనం మాంసఞ్చ వింశాహే గర్భస్థో వర్ధతే క్రమాత్ ॥ ౨,౩౨.
పద్నాలుగవ రోజున మాంసం, ఇతర ధాతువులతో కలసి ఏర్పడుతుంది. ఇరవైవ రోజున గర్భంలో గట్టి మాంసం క్రమంగా పెరుగుతుంది.
పఞ్చవింశతిమే చాహ్ని బలం పుష్టిశ్చ జాయతే । తథా మాసే తు సమ్పూర్ణే పఞ్చతత్త్వం నిధారయేత్ ॥ ౨,౩౨.
ఇరవై ఐదవ రోజున బలమూ, పోషణమూ కలుగుతాయి. ఒక నెల పూర్తయినప్పుడు, ఐదు భూతాలు స్థిరపడతాయి.
మాసద్వయే తు సఞ్జాతే త్వచా మేదశ్చ జాయతే । మజ్జాస్థీని త్రిభిర్మాసైః కేశాఙ్గుల్యశ్చతుర్థకే ॥ ౨,౩౨.
రెండు నెలలు పూర్తయిన తర్వాత చర్మం, కొవ్వు ఏర్పడతాయి. మూడవ నెలలో మజ్జ, ఎముకలు ఏర్పడతాయి. నాలుగవ నెలలో జుట్టు, గోళ్లు వస్తాయి.
కర్ణౌ చ నాసికే వక్షో జాయేరన్మాసి పఞ్చమే । కణ్ఠరన్ధ్రోదరం షష్ఠే గుహ్యాదిర్మాసి సప్తమే ॥ ౨,౩౨.
ఐదవ నెలలో చెవులు, ముక్కు, ఛాతి ఏర్పడతాయి. ఆరవ నెలలో గొంతు, లోపలి రంధ్రాలు, పొత్తికడుపు ఏర్పడతాయి. ఏడవ నెలలో గుప్తాంగాలు మొదలైన అవయవాలు ఏర్పడతాయి.
అఙ్గప్రత్యఙ్గసమ్పూర్ణో గర్భో మాసైరథాష్టభిః । అష్టమే చలతే జీవో ధాత్రీగర్భే పునః పునః । నవమేమాసి సమ్ప్రాప్తే గర్భస్థౌజౌ దృఢం భవేత్ ॥ ౨,౩౨.
ఎనిమిది నెలలకు శిశువు అన్ని అవయవాలతో సంపూర్ణంగా తయారవుతుంది. ఎనిమిదవ నెలలో ప్రాణుడు తల్లి గర్భంలో ఎడాపెడా కదలాడతాడు. తొమ్మిదవ నెల వచ్చినప్పుడు గర్భంలోని బలము స్థిరంగా మారుతుంది.
చికిత్సా జాయతే తస్య గర్భవాసపరిక్షయే । నారీ వాథ నరో వాథ నపుంస్త్వం వాభిజాయతే ॥ ౨,౩౨.
గర్భవాస కాలం పూర్తయినప్పుడు పుట్టడం జరుగుతుంది. అప్పుడు ఆడ, మగ లేదా నపుంసకుడు జన్మిస్తాడు.
శక్తిత్రయం విశాలాక్షం షాట్కౌశికసమాయుతమ్ । పఞ్చేన్ద్రియసమోపేతం దశనాడీవిభూషితమ్ ॥ ౨,౩౨.
మూడు శక్తులతో, విశాలమైన కళ్లతో, ఆరు పొరలతో, ఐదు ఇంద్రియాలతో, పది నాడులతో అలంకరించబడి ఉంటాడు.
దశప్రాణగుణోపేతం యో జానాతి స యోగవిత్ । మజ్జాస్థిశుక్రమాంసాని రోమ రక్తం బలం తథా ॥ ౨,౩౨.
పది ప్రాణశక్తులతో కూడినవాడు — ఇది ఎవరికి తెలుసు వాడే యోగిని. మజ్జ, ఎముక, వీర్యం, మాంసం, జుట్టు, రక్తం, బలం కూడా ఉంటాయి.
షాట్కౌశికమిదం పిణ్డం స్యాజ్జన్తోః పాఞ్చభౌతికమ్ । నవమే దశమే మాసి జాయతే పాఞ్చభౌతికః ॥ ౨,౩౨.
ఈ ఆరు పొరలతో కూడిన శరీరం ఐదు భూతాలతో తయారవుతుంది. తొమ్మిదవ లేదా పదవ నెలలో ఐదు భూతాలతో కూడిన జీవి జన్మిస్తుంది.
సూతివాతైః సమాకృష్టః పీడయా విహ్వలీకృతః । పుష్టో నాడ్యాః సుషుమ్ణాయా యోషిద్గర్భస్థితస్త్వరన్ ॥ ౨,౩౨.
పుట్టుక వాయువులతో లాగబడుతూ, బాధతో తల్లడిల్లుతూ, మధ్య నాడి ద్వారా పోషించబడుతూ, ఆడవారి గర్భంలో ఉన్నవాడు బయటకు రావడానికి తొందరపడతాడు.
thumb|పఞ్చమహాభూతాని క్షితిర్వారి హవిర్భోక్తా పవనాకాశమేవ చ । ఏభిర్భూతైః పీడితస్తు నిబద్ధః స్నాయుబన్ధనైః ॥ ౨,౩౨.
భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం — ఈ ఐదు మహాభూతాలు అతన్ని బాధిస్తాయి. కండరాల బంధనాలతో బంధించబడి ఉంటాడు.
మూలభూతా ఇమే ప్రోక్తాః సప్త నాడ్యన్తరే స్థితాః । త్వచాస్థినాడ్యో రోమాణి మాంసఞ్చైవాత్ర పఞ్చమమ్ ॥ ౨,౩౨.
ఇవి ఏడు మూలభూతాలు అని చెప్పబడతాయి, ఇవి నాడుల్లో ఉంటాయి. చర్మం, ఎముక, జుట్టు, మాంసం, ఐదవది కూడా ఇక్కడే ఉంటుంది.
ఏతే పఞ్చ గుణాః ప్రోక్తా మయా భూమేః ఖగేశ్వర । యథా పఞ్చ గుణాశ్చాపస్తథా తచ్ఛృణు కాశ్యప ॥ ౨,౩౨.
ఈ ఐదు భూమి లక్షణాలను నేను వివరించాను, ఓ పక్షిరాజా. ఇప్పుడు నీకు నీటి ఐదు లక్షణాలు చెబుతాను, ఓ కాశ్యప.
లాలా మూత్రం తథా శుక్రం మజ్జార రక్తఞ్చ పఞ్చమమ్ । ఆపః పఞ్చగుణాః ప్రోక్తా జ్ఞాతవ్యాస్తే ప్రయత్నతః ॥ ౨,౩౨.
లాలాజలం, మూత్రం, వీర్యం, మజ్జ, ఐదవది రక్తం — ఇవే నీటి ఐదు లక్షణాలు. వీటిని జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి.
క్షుధా తృషా తథా నిద్రా ఆలస్యం కాన్తిరేవ చ । తేజః పఞ్చగుణం ప్రోక్తం తార్క్ష్య సర్వత్రయోగిభిః ॥ ౨,౩౨.
ఆకలి, దాహం, నిద్ర, అలసట, కాంతి — ఇవే అగ్నికి సంబంధించిన ఐదు లక్షణాలు, ఓ తార్క్ష్య, అన్ని యోగులు కూడా ఇదే చెబుతారు.
రాగద్వేషౌ తథా లజ్జా భయం మోహస్తథైవ చ । ఇత్యేతత్కథితం తార్క్ష్య వాయుజం గుణపఞ్చకమ్ ॥ ౨,౩౨.
ఆసక్తి, ద్వేషం, లజ్జ, భయం, మోహం — ఇవే వాయువు ఐదు లక్షణాలు, ఓ తార్క్ష్య.
ఆకుఞ్చనం ధావనఞ్చ లఙ్ఘనఞ్చ ప్రసారణమ్ । నిరోధః పఞ్చమః ప్రోక్తో వాయోః పఞ్చ గుణాః స్మృతాః ॥ ౨,౩౨.
కుదింపు, పరుగెత్తడం, ఎగరడం, చాపడం, ఐదవది నియంత్రణ — ఇవే వాయువు ఐదు లక్షణాలు అని చెప్పబడతాయి.
ఘోషశ్చిన్తా చ గామ్భీర్యం శ్రవణం సత్యసంక్రమః । ఆకాశస్య గుణాః పఞ్చ జ్ఞాతవ్యాస్తార్క్ష్య యత్నతః ॥ ౨,౩౨.
శబ్దం, ఆలోచన, లోతు, వినికిడి, సత్య ప్రసారం — ఇవే ఆకాశానికి సంబంధించిన ఐదు లక్షణాలు, వీటిని జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి, ఓ తార్క్ష్య.
శ్రోత్రం త్వక్చక్షుషీ జిహ్వా నాసా బుద్ధీన్ద్రియాణి చ । పాణీ పాదౌ గుదం ప్రాక్చ గుహ్యం కర్మేన్ద్రియాణి చ ॥ ౨,౩౨.
చెవి, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు — ఇవే జ్ఞానేంద్రియాలు. చేతులు, కాళ్లు, గుదం, ముందు గుప్తాంగం — ఇవే కర్మేంద్రియాలు.
ఇడాచ పిఙ్గలా చైవ సుషుమ్ణా చ తృతీయకా । గాన్ధారీ గజజిహ్వా చ పూషా చైవ యశా తథా ॥ ౨,౩౨.
ఇడా, పింగళ, మూడవది సుషుమ్ణ. గాంధారి, గజజిహ్వ, పూష, అలాగే యశా కూడా.
అలమ్బుషా కుహూశ్చైవ శఙ్ఖినీ దశమీ స్మృతా । పిణ్డ మధ్యే స్థితా హ్యేతాః ప్రధానా దశ నాడయః ॥ ౨,౩౨.
అలంబుషా, కుహూ, శంఖినీ, దశమీ అనే పది ముఖ్యమైన నాడులు శరీర మధ్యభాగంలో ఉంటాయని చెబుతారు.
ప్రాణాపానౌ సమానశ్చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ । నాగః కూర్మశ్చ కృకరో దేవదత్తో ధనఞ్జయః ॥ ౨,౩౨.
ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన, అలాగే నాగ, కూర్మ, కృకర, దేవదత్త, ధనంజయ అనే పది వాయువులు ఉన్నాయి.