జీవన్తి మానుషే లోకే సర్వే వర్ణా ద్విజాతయః । అన్త్యజామ్లేచ్ఛజాశ్చైవ ఖణ్డే భారతసంజ్ఞకే ॥ ౨,౨౪.
భారతదేశంలో అన్ని వర్ణాలవారు, ద్విజాతులు, అంత్యజులు, మలిచ్చులు — అందరూ ఈ మానవ లోకంలో జీవిస్తున్నారు.
న దృశ్యతే కలౌ తచ్చ కస్మాద్దేవ సమాదిశ । (ఆధానాన్మృత్యుమాప్నోతి బాలో వా స్థవిరో యుబా ॥ ౨,౨౪.
కలియుగంలో ఇది కనిపించడం లేదు. దేవా! ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? (పిల్లవాడు, వృద్ధుడు, యువకుడు అయినా, ఆధ్యాత్మిక దిక్ష సమయంలో మరణం వస్తోంది.)
సధనో నిర్ధనో వాపి సుకుమారః సురూపవాన్ । అవిద్వాంశ్చైవ విద్వాంశ్చ బ్రాహ్మణస్త్వితరో జనః ॥ ౨,౨౪.
ధనవంతుడైనా, పేదవాడైనా, సున్నితమైనవాడైనా, అందగాడైనా, అజ్ఞానివైనా, జ్ఞానివైనా, బ్రాహ్మణుడైనా, ఇతరులైనా —
తపోరతో యోగశీలో మహాజ్ఞానీ చ యో నరః । సర్వజ్ఞానరతః శ్రీమాన్ధర్మాత్మాతులవిక్రమః ॥ ౨,౨౪.
తపస్సులో నిమగ్నుడైనా, యోగంలో నిపుణుడైనా, మహాజ్ఞానుడైనా, అన్ని విద్యల్లో నిమగ్నుడైనా, ధనికుడైనా, ధార్మికుడైనా, అపూర్వ పరాక్రమశాలి అయినా —
) సర్వమేతదశషేణ జాయతే వసుధాతలే । కస్మాన్మృత్యుమవాప్నోతి రాజా వా శ్రోత్రియోఽపి వా ॥ ౨,౨౪.
ఈ అన్నీ భూమిపై పుట్టినవే. అయినా రాజు అయినా, పండితుడు అయినా ఎందుకు మరణాన్ని పొందుతారు?
శ్రీభగవానువాచ । సాధుసాధు మహాప్రాజ్ఞ యస్త్వం భక్తోఽసి మే ప్రియః । శ్రూయతాం వచనం గుహ్యం నానాదేశవినాశనమ్ ॥ ౨,౨౪.
శ్రీహరి ఇలా అన్నాడు: మహాజ్ఞాని! నీవు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. నీవు నాకు భక్తుడవు, ప్రియుడవు. అన్ని దురదృష్టాలను తొలగించే ఈ రహస్యమైన మాటను విను.
విధాతృవిహితో మృత్యుః శీఘ్రమాదాయ గచ్ఛతి । తతో వక్ష్యామి పక్షీన్ద్ర కాశ్యపేయ మహాద్యుతే ॥ ౨,౨౪.
సృష్టికర్త నిర్ణయించిన మరణం త్వరగా ప్రాణాన్ని తీసుకుపోతుంది. అందుకే, పక్షిరాజా, కశ్యపునందనా, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడా, నేను వివరంగా చెబుతాను.
మానుషః శతజీవీతి పురా వేదేన భాషితమ్ । వికర్మణః ప్రభావేణ శీఘ్రం చాపి వినశ్యతి ॥ ౨,౨౪.
వేదంలో ముందు మనిషి వంద సంవత్సరాలు బతుకుతాడని చెప్పబడింది. కానీ చెడు పనుల ప్రభావంతో త్వరగా నశించిపోతాడు.
వేదానభ్యసనేనైవ కులాచారం న సేవతే । ఆలస్యాత్కర్మణాం త్యాగో నిషిద్ధేఽప్యాదరః సదా ॥ ౨,౨౪.
వేదాలు చదవకపోవడం, కుటుంబ ఆచారాలు పాటించకపోవడం, ఆలస్యంతో పనులు వదిలేయడం, నిషిద్ధమైన వాటికి ఎప్పుడూ గౌరవం చూపడం వల్ల —
యత్ర తత్ర గృహేఽశ్రాతి పరక్షేత్రరతస్తథా । ఏతైరన్యైర్మహాదోషైర్జాయతే చాయుషః క్షయః ॥ ౨,౨౪.
ఎక్కడైనా ఇల్లు ఉండడం, పరాయివారి పొలంలో ఆనందపడడం, ఇవి ఇతర పెద్ద తప్పులతో కలసి ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది.
అశ్రద్దధానమశుచిం నాస్తికం త్యక్తమఙ్గలమ్ । పరద్రోహానృతరం బ్రాహ్మణం యత (మ) మన్దిరమ్ ॥ ౨,౨౪.
భక్తి లేని, అపవిత్రమైన, దేవుడిని నమ్మని, మంగళం వదిలిన, ఇతరులకు హాని చేసే, అబద్ధం చెప్పే బ్రాహ్మణుడి ఇంటికి వెళ్లకూడదు.
అరక్షితారం రాజానం నిత్యం ధర్మవివర్జితమ్ । క్రూరం వ్యసనినం మూర్ఖం వేదవాదబహిష్కృతమ్ । ప్రజాపీడనకర్తారం రాజానం యమశాసనమ్ ॥ ౨,౨౪.
ప్రజలను కాపాడని, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని వదిలిన, క్రూరమైన, దురాచారానికి అలవాటుపడిన, మూర్ఖుడు, వేదపఠనానికి దూరమైన, ప్రజలను బాధించే రాజు — అలాంటి రాజు యమధర్మరాజు అధికారంలో ఉంటాడు.
ప్రాపయన్తి వశం మృత్యోస్తతో యాతి చ యాతనామ్ । స్వకర్మాణి పరిత్యజ్య ముఖ్యవృత్తాని యాని చ ॥ ౨,౨౪.
ఇలా వారు మరణానికి లోనై, బాధలు అనుభవిస్తారు. తమ కర్తవ్యాలను, ముఖ్యమైన వృత్తులను వదిలేసినవారు ఇలా అవుతారు.
పరకర్మరతో నిత్యం యమలోకం స గచ్ఛతి । శూద్రః కరోతిః యత్కిఞ్చిద్విజశుశ్రూషణం వినా ॥ ౨,౨౪.
ఎవరైనా ఎప్పుడూ పరాయివారి పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటే వారు యమలోకానికి వెళ్తారు. శూద్రుడు ద్విజులకు సేవ చేయకుండా ఏదైనా చేస్తే —
ఉత్తమాధమమధ్యే వా యమలోకే స పచ్యతే । స్నానం దానం జపో హోమో స్వాధ్యాయో దవర్తాచ్చనమ్ ॥ ౨,౨౪.
యమలోకంలో ఉన్నవారికి, వారు ఎంత గొప్పవారైనా, మధ్యస్థులైనా, లేక తక్కువవారైనా, అక్కడ నరకయాతన తప్పదు. అక్కడ స్నానం, దానం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం వంటి పుణ్యకార్యాలు ఏవీ చేయలేవు.
యస్మిన్దినే న సేవ్యన్తే స వృథా దివసో నృణామ్ । అనిత్యమధ్రువం దేహమనాధారం రసోద్భవమ్ ॥ ౨,౨౪.
ఈ పుణ్యకార్యాలు చేయని రోజు మనుషులకు వృథా అవుతుంది. మన శరీరం శాశ్వతమైనది కాదు, నిలకడ కూడా లేదు, ఆధారం లేని దానిది, రసంతో పుట్టింది.
అన్నోదకమయే దేహే గుణానేతాన్వదామ్యహమ్ । యత్ప్రాతః సంస్కృతం సాయం నూనమన్నం వినశ్యతి ॥ ౨,౨౪.
ఈ అన్నం, నీటితో ఏర్పడిన శరీరంలో ఉన్న లక్షణాలు నేను చెబుతున్నాను. ఉదయాన్నే తయారైన అన్నం, సాయంత్రానికి తప్పకుండా పాడవుతుంది.
తదీయరససమ్పుష్టకాయే కా బత నిత్యతా । గతం జ్ఞాత్వా తు పక్షీన్ద్ర వపురర్ధం స్వకర్మభిః ॥ ౨,౨౪.
శరీరాన్ని పోషించే రసంతో పెరిగిన ఈ దేహానికి శాశ్వతత్వం ఎలా ఉంటుంది? ఈ విషయాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, పక్షీరాజా, తన కర్మల వల్ల శరీరం అర్థం పోయినదిగా భావిస్తాడు.
నరః పాపవినాశాయ కుర్వీత పరమౌషధమ్ । దేహః కిమన్నదాతుః స్విన్నిషేక్తుర్మాతురేవ వా ॥ ౨,౨౪.
పాపాలను నాశనం చేయడానికి మనిషి గొప్ప ఔషధాన్ని ప్రయత్నించాలి. అన్నం ఇచ్చేవారి, బీజం వేసేవారి, లేదా తల్లిదేవి శరీరానికి ఏమి విలువ?
ఉభయోర్వా ప్రభోర్వాపి బాలనోగ్నేః శునోఽపి వా । కస్తత్ర పరమో యజ్ఞః కృమివిడ్భస్మసంజ్ఞకే ॥ ౨,౨౪.
రెండు తల్లిదండ్రులదైనా, ఏదైనా ప్రభువు అయినా, చిన్న అగ్నికి అయినా, కుక్కకైనా, పురుగు, మలము, బూడిద అనే పేర్లతో ఉన్న వాటిలో, అక్కడ గొప్ప యజ్ఞం ఏమిటి?
కర్తవ్యః పరమో యత్నః పాతకస్య వినాశనే । అనేకభవసమ్భూతం పాతకం తు త్రిధా కృతమ్ ॥ ౨,౨౪.
పాపాన్ని నాశనం చేయడంలో పరమమైన శ్రమ చేయాలి. అనేక జన్మల్లో పుట్టిన పాపం మూడు విధాలుగా జరుగుతుంది.
యదా ప్రాప్నోతి మానుష్యం తదా సర్వం తపత్యపి । సర్వజన్మాని సంస్మృత్య విషాదీ కృతచేతనః ॥ ౨,౨౪.
మనిషి జన్మ పొందినప్పుడు అన్ని బాధలు అనుభవిస్తాడు. అన్ని జన్మలను గుర్తు చేసుకుని, మనస్సు విషాదంతో నిండిపోతుంది.
అవేక్ష్య గర్భవాసాంశ్చ కర్మజా గతయస్తథా । మానుషోదరవాసీ చేత్తదా భవతి పాతకీ ॥ ౨,౨౪.
గర్భంలో ఉన్న స్థితులను, కర్మఫలితంగా వచ్చిన యాతనలను చూసి, మానవ గర్భంలో నివసిస్తే, అప్పుడే పాపి అవుతాడు.
అణ్డజాదిషు భూతేషు యత్రయత్ర ప్రసర్పతి । ఆధయో వ్యాధయః క్లేశా జరారూపవిపర్యయః ॥ ౨,౨౪.
అండజాదులు మొదలైన అన్ని జీవుల్లో ఎక్కడ తిరిగినా, అక్కడ బాధలు, వ్యాధులు, కష్టాలు, ముదుసలి, రూపంలో మార్పులు తప్పవు.
గర్భవాసాద్వినిర్ముక్తస్త్వజ్ఞానతిమిరావృతః । న జానాతిః ఖగశ్రేష్ఠ బాలభావం సమాశ్రితః ॥ ౨,౨౪.
గర్భవాసం నుంచి బయటపడినప్పటికీ, అజ్ఞానాంధకారంతో కప్పబడి, పక్షీరాజా, బాల్యస్థితిలో ఉన్నవాడు ఏమీ తెలియదు.
యౌవనే తిమిరాన్ధశ్చ యః పశ్యతి స ముక్తిభాక్ । ఆధానాన్మృత్యుమాప్నోతి బాలో వా స్థవిరో యువా ॥ ౨,౨౪.
యౌవనంలో అజ్ఞానాంధకారంతో ఉండినా, ఎవడు నిజాన్ని గ్రహిస్తాడో వాడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు. బాధల వల్ల, చిన్నవాడైనా, ముసలివాడైనా, యువకుడైనా, మరణాన్ని పొందుతారు.
సధనో నిర్ధనశ్చైవ సుకుమారః కురూపవాన్ । అవిద్వాంశ్చైవ విద్వాంశ్చ బ్రాహ్మణాస్త్వితరో జనః ॥ ౨,౨౪.
ధనవంతుడైనా, పేదవాడైనా, సున్నితమైనవాడైనా, కురూపుడైనా, అజ్ఞాని అయినా, పండితుడైనా, బ్రాహ్మణుడైనా, ఇతరులైనా —
తపోరతో యోగశీలో మహాజ్ఞానీ చ యో నరః । మహాదానరతః శ్రీమాన్ధర్మాత్మాతులవిక్రమః । వినా మానుపదేహం తు సుఖం దుః ఖం న విన్దతి ॥ ౨,౨౪.
తపస్సులో నిమగ్నుడైనా, యోగంలో నిపుణుడైనా, మహాజ్ఞాని అయినా, గొప్ప దానధర్మంలో నిమగ్నుడైనా, శ్రీమంతుడైనా, ధర్మాత్ముడైనా, అపారవీరుడైనా, మానవ దేహం లేకుండా సుఖం లేదా దుఃఖం అనుభవించలేడు.
ప్రాకృతైః కర్మపాశైస్తు మృత్యుమాప్నోతి మానవః । ఆధానాత్పఞ్చ వర్షాణి స్వల్పపాపైర్విపచ్యతే ॥ ౨,౨౪.
సాధారణ కర్మల బంధంతో మనిషి మరణాన్ని పొందుతాడు. చిన్నపాటి పాపాల వల్ల ఐదు సంవత్సరాలు బాధపడతాడు.
పఞ్చవర్షాధికో భూత్వా మహాపాపైర్విపచ్యతే । యోనిం పూరయతే యస్మాన్మృతోఽప్యాయాతి యాతి చ ॥ ౨,౨౪.
ఐదు సంవత్సరాలు దాటి ఉంటే, అతడు గొప్ప పాపాల వల్ల బాధపడతాడు. ఆత్మ మరో గర్భాన్ని పొందుతుంది. అందువల్ల, మరణించిన తర్వాత కూడా తిరిగి వస్తూ పోతూ ఉంటాడు.