న్యాసాపహర్తా మిత్రధ్రుక్పరదారరతస్తథా । విశ్వాసఘాతీ క్రూరస్తు స ప్రేతో జాయతే ధ్రువమ్ ॥ ౨,౨౨.
నిక్షేపాన్ని దొంగిలించినవాడు, మిత్రుడిని మోసం చేసినవాడు, పరస్త్రీతో సంభోగించినవాడు, విశ్వాసాన్ని ద్రోహించినవాడు, క్రూరుడైనవాడు—అతడు తప్పకుండా ప్రేతుడవుతాడు.
కులమార్గాంశ్చ సన్త్యజ్య పరధర్మరతస్తథా । విద్యావృత్తవిహీనశ్చ స ప్రేతో జాయతేధ్రువమ్ ॥ ౨,౨౨.
తన వంశ మార్గాన్ని వదిలిపెట్టి, పరధర్మంలో ఆనందించేవాడు, విద్యా, ఉపాధి లేని వాడు—అతడు తప్పకుండా ప్రేతుడవుతాడు.
అత్రైవోదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ । యుధిష్ఠిరస్య సంవాదం భీష్మేణ సహ సువ్రత । తదహం కథయిష్యామి యచ్ఛ్రుత్వా సౌఖ్యమాప్నుయాత్ ॥ ౨,౨౨.
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు. అది యుధిష్ఠిరుడు, భీష్ముడు ఇద్దరి సంభాషణ. దానిని నేను చెబుతాను. దాన్ని వినితే సుఖం కలుగుతుంది.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ । కేన కర్మవిపాకేన ప్రేతత్వముపజాయతే । కేన వా ముచ్యతే కస్మాత్తన్మే బ్రూహి పితామహ । యచ్ఛ్రుత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యా మి సువ్రత ॥ ౨,౨౨.
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: ఏ కర్మఫలంతో ప్రేతత్వం వస్తుంది? దానినుండి ఎలా విముక్తి కలుగుతుంది? దయచేసి నాన్నగారు, ఇది నాకు చెప్పండి. నేను వినిన తర్వాత మళ్లీ మాయలో పడకూడదు.
భీష్మ ఉవాచ । యేనైవ జాయతే ప్రేతో యేనైవ స విముచ్యతే । ప్రాప్నోతి నరకం ఘోరం దుస్తరం దైవతైరపి ॥ ౨,౨౨.
భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: ఒకడు ప్రేతయోనిలో పుట్టడానికి కారణమైనదే, అతడు ఆ స్థితి నుంచి విముక్తి పొందడానికి కూడా కారణం. లేకపోతే, ఆ మనిషి దేవతలకు కూడా దాటి వెళ్లలేని భయంకరమైన నరకాన్ని పొందుతాడు.
సతతం శ్రవణాద్యస్య పుణ్యశ్రవణకీర్తనాత్ । మానవా విప్రముచ్యన్తే ఆపన్నాః ప్రేతయోనిషు ॥ ౨,౨౨.
ఎవరిని గురించి సతతంగా వినడం, పఠించడం జరుగుతుందో, వారి పుణ్యకథలను వినడం వల్ల మనుషులు ప్రేతయోనిలో పడిపోవడం నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
శ్రూయతే హి పురా వత్స బ్రాహ్మణః శంసితవ్రతః । నామ్నా సన్తప్తకః ఖ్యాత స్తపోర్ఽథే వనమాశ్రితః ॥ ౨,౨౨.
పూర్వకాలంలో, ఓ ప్రియమైనవాడా, శ్రద్ధగా వ్రతాలు పాటించే సంతప్తకుడు అనే బ్రాహ్మణుడు austerity కోసం అడవిలో నివసించాడని విన్నాము.
స్వాధ్యాయయుక్తో హోమేన యో (యా) గయుక్తో దయాన్వితః । యజన్స సకలాన్యజ్ఞాన్యుక్త్యా కాలం చ విక్షిపన్ ॥ ౨,౨౨.
ఆయన నిత్యం స్వాధ్యాయంలో, హోమంలో నిమగ్నుడై, దయతో ఉండి, అన్ని యజ్ఞాలను యథావిధిగా నిర్వహిస్తూ, కాలాన్ని గడిపేవాడు.
బ్రహామచర్యసమాయుక్తో యుక్తస్తపసి మార్దవే । పరలోకభయోపేతః సత్యశౌచైశ్చ నిర్మలః ॥ ౨,౨౨.
బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, మృదువైన తపస్సులో స్థిరంగా ఉండి, పరలోక భయంతో, సత్యం, శౌచం ద్వారా పవిత్రుడిగా జీవించేవాడు.
యుక్తోఽహి గురువాక్యేన యుక్తశ్చాతిథిపూజనే । ఆత్మయోగే సదోద్యుక్తః సర్వద్వన్ద్వవివర్జితః ॥ ౨,౨౨.
గురువు మాటకు లోబడుతూ, అతిథులను గౌరవించడంలో నిమగ్నుడై, ఎప్పుడూ ఆత్మ నియమంలో తపించేవాడు. అన్ని ద్వంద్వాలను దాటి ఉండేవాడు.
యోగాభ్యాసే సదా యుక్తః సంసారవిజిగీషయా । ఏవంవృత్తః సదాచారో మోక్షకాఙ్క్షీ జితేన్ద్రియః ॥ ౨,౨౨.
యోగాభ్యాసంలో ఎప్పుడూ నిమగ్నుడై, సంసారాన్ని జయించాలనే తపనతో, మంచి ఆచారంతో, మోక్షాన్ని కోరుతూ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడయ్యాడు.
బహూన్యబ్దాని విజనే వనే తస్య గతాని వై । తస్య బుద్ధిస్తతో జాతా తీర్థానుగమనం ప్రతి ॥ ౨,౨౨.
అలా, వనంలో ఒంటరిగా అనేక సంవత్సరాలు గడిపాడు. తర్వాత అతని మనసు తీర్థయాత్ర చేయాలనే కోరికకు మొగ్గుచూపింది.
పుణ్యైస్తీర్థజలైరేవ శోషయిష్యే కలేవరమ్ । స తీర్థేత్వరితం స్నాత్వా తపస్వీ భాస్కరోదయే । కృతజాప్యనమస్కారో హ్యధ్వానం ప్రత్యపద్యత ॥ ౨,౨౨.
‘తీర్థ జలాలతో ఈ శరీరాన్ని శోషించేస్తాను’ అని సంకల్పించి, ఆ తపస్వి తీర్థంలో సూర్యోదయానికి స్నానం చేసి, జపం, నమస్కారం చేసి, ప్రయాణానికి బయలుదేరాడు.
ఏకస్మిన్దివసే విప్రో మార్గభ్రష్టో మహాతపాః । దదర్శాధ్వని గచ్ఛన్స పఞ్చ ప్రేతాన్ సుదారుణాన్ ॥ ౨,౨౨.
ఒక రోజు, ఆ మహాతపస్వి బ్రాహ్మణుడు దారితప్పి పోతూ ఉండగా, మార్గంలో అయిదు భయంకరమైన ప్రేతులను చూశాడు.
అరణ్యే నిర్జనే దేశే సంకటే వృక్షవర్జితే । పఞ్చైతాన్వికృతాకారాన్దృష్ట్వా వై ఘోరదర్శనాన్ । ఈషత్సన్త్రస్తహృదయోఽతిష్ఠదున్మీల్య లోచనే ॥ ౨,౨౨.
అడవిలో, ఎవరూ లేని, చెట్లు లేని, కష్టమైన ప్రదేశంలో, ఆ అయిదుగురు వికారమైన రూపాలతో, భయంకరంగా కనిపిస్తూ ఉండగా, అతని హృదయం కొంత భయంతో, కళ్లను పెద్దగా తెరిచి నిలబడ్డాడు.
అవలమ్బ్య తతో ధైర్యం భయముత్సృజ్య దూరతః । పప్రచ్ఛ మధురాభాషీ కే యూయం వికృతాననాః ॥ ౨,౨౨.
అప్పుడతడు ధైర్యంగా, భయాన్ని వదిలేసి, కొంత దూరం నుంచి మృదువుగా ఇలా అడిగాడు: ‘మీరు ఎవరు? ఇంత వికారమైన ముఖాలతో ఉన్నారు?’
కిఞ్చాశుభం కృతం కర్మ యేన ప్రాప్తాః స్థ వైకృతమ్ । కథం వా చైకతః కర్మ ప్రస్థితాః కుత్ర నిశ్చితమ్ ॥ ౨,౨౨.
‘మీరు ఇలాంటి స్థితికి ఎందుకు వచ్చారు? ఏ దుష్కర్మ చేశారో చెప్పండి. మీరు అందరూ ఎలా కలిశారు? ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు?’
ప్రేతరాజ ఉవాచ । స్వైః స్వైస్తు కర్మభిః ప్రాప్తం ప్రేతత్వం హి ద్విజోత్తమ । పరద్రోహరతాః సర్వే పాపమృత్యువశం గతాః ॥ ౨,౨౨.
ప్రేతరాజు ఇలా అన్నాడు: ‘మా స్వంత కర్మల వల్ల ప్రేతయోనిని పొందాము, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా! మేమంతా పరులకు హాని చేయడంలో మునిగిపోయి, పాపమరణానికి లోనయ్యాము.’
క్షుత్పిపాసార్దితా నిత్యం ప్రేతత్వం సముపాగతాః । హతవాక్యా హతశ్రీకా హత సంజ్ఞా విచేతసః ॥ ౨,౨౨.
మేము ఎప్పుడూ ఆకలి, దాహంతో బాధపడుతూ, ప్రేతయోనిలోకి వచ్చాము. మాట కోల్పోయి, ఐశ్వర్యం కోల్పోయి, జ్ఞానం లేక, అయోమయంగా ఉన్నాము.
న జానీమో దిశం తాత విదిశం చాతిదుః ఖితాః । క్వ ను గచ్ఛామహే మూఢాః పిశాచాః కర్మజా వయమ్ ॥ ౨,౨౨.
మేము ఏ దిక్కు, ఏ ప్రాంతం అని కూడా తెలియక, చాలా బాధతో ఉన్నాము, ప్రియమైనవాడా! మేము మాయలో పడి, మా కర్మఫలితంగా పిశాచులమయ్యాము. ఎక్కడికి వెళ్లాలో కూడా తెలియదు.
న మాతా న పితాస్మాకం ప్రేతత్వం కర్మభిః స్వకైః । ప్రాప్తాః స్మ సహసా జాతదుః ఖోద్వేగసమాకులమ్ ॥ ౨,౨౨.
మాకు తల్లి, తండ్రి ఎవ్వరూ లేరు. మా స్వంత కర్మల వల్ల అకస్మాత్తుగా ప్రేతయోనిని పొందాము. కొత్తగా వచ్చిన బాధ, కలవరంతో బాధపడుతున్నాము.
దర్శనేన చ తే బ్రహ్మన్ముదితాప్యాయితా వయమ్ । ముహూర్తన్తిష్ఠ వక్ష్యామి వృత్తాన్తం సర్వమాదితః ॥ ౨,౨౨.
నీను చూసి మేము ఆనందంతో, ఉల్లాసంగా变ాము, ఓ బ్రాహ్మణా! కొంతసేపు నిల్చొని ఉండు, నేను మొదటి నుంచి మొత్తం కథను చెబుతాను.
అహం పర్యుషితో నామ ఏష సూచీముఖస్తథా । శీఘ్రగో రోఘ (హ) కశ్చైవ పఞ్చమో లేఖకః స్మతృతః ॥ ౨,౨౨.
నేను పర్యూషితుడిని, ఇతడు సూచీముఖుడు, అలాగే శీఘ్రగుడు, రోధకుడు, ఐదవాడు లేఖకుడు అని పేర్లు కలవాళ్లం.
ఏవం నామ్నా చ సర్వే వై సంప్రాప్తాః ప్రేతతాం వయమ్ । బ్రాహ్మణ ఉవాచ । ప్రేతానాం కర్మజాతానాం కథం వై నామసమ్భవః । కిఞ్చిత్కారణముదిశ్య యేన బ్రూయాః స్వనామకాన్ ॥ ౨,౨౨.
ఇలా మనమంతా ఈ పేర్లతో ప్రేతాత్మలమయ్యాం. బ్రాహ్మణుడు అడిగాడు: ప్రేతాత్మలు తాము చేసిన పనుల వల్ల ఇలా పేర్లు ఎలా పొందారు? మీరు మీ పేర్లకు కారణం ఏదైనా చెప్పండి.
ప్రేతరాజ ఉవాచ । మయా స్వాదు సదా భుక్తం దత్తం పర్యుషితం ద్విజ ॥ ౨,౨౨.
ప్రేతరాజు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! నేను ఎప్పుడూ పాత భోజనం తిన్నాను, అలాగే పాతదే దానం చేశాను.
శీఘ్రం గచ్ఛతి విప్రేణ యాచితః క్షుధితేన వై । ఏతత్కారణముద్దిశ్య నామ పర్యుషితం మమ ॥ ౨,౨౨.
ఒక ఆకలితో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు అడిగినప్పుడు, నేను వెంటనే వెళ్లేవాడిని. అందుకే నా పేరు పర్యూషితుడు అయింది.
శీఘ్రం గచ్ఛతి విప్రేణ యాచితః క్షుధితేన వై । ఏతత్కారణముద్దిశ్య శీఘ్రగోఽయం ద్విజోత్తమ ॥ ౨,౨౨.
ఒక ఆకలితో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు అడిగినప్పుడు, ఇతడు కూడా వెంటనే వెళ్లేవాడు. అందుకే ఇతడిని శీఘ్రగుడు అంటారు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
సూచితా బహవోఽనేన విప్రా అన్నాధికాఙ్క్షయా । ఏతత్కారణముద్దిశ్య ఏష సూచిముఖః స్మృతః ॥ ౨,౨౨.
ఇతడు ఎక్కువగా అన్నం కోసం ఆశతో అనేకమంది బ్రాహ్మణులను చూపించేవాడు. అందుకే ఇతడిని సూచీముఖుడు అని అంటారు.
ఏకాకీ మిష్టమశ్రాతి పోష్యవర్గమృతే సదా । బ్రాహ్మణానామభావేన రోధ (హ) కస్తేన చోచ్యతే ॥ ౨,౨౨.
ఇతడు ఎప్పుడూ తాను పోషించాల్సినవాళ్లను తప్పించి, మిగతా వారితో పంచుకోకుండా, ఒంటరిగా మిఠాయి తినేవాడు. బ్రాహ్మణులు లేనప్పుడు ఇతడిని రోధకుడు అంటారు.
పురాయం మౌనమాస్థాయ యాచితో విలిఖేద్భువమ్ । తేన కర్మవిపాకేన లేఖకో నామ చోచ్యతే ॥ ౨,౨౨.
ఇతడు మౌనంగా ఉండి, ఎవరో అడిగినప్పుడు నేలపై గీతలు వేయేవాడు. ఆ పనికి ఫలితంగా ఇతడికి లేఖకుడు అనే పేరు వచ్చింది.