ఏకాదశాహే ప్రేతస్య యస్య నోత్సృజ్యతే వృషః । ప్రేతత్వం సుస్థిరం తస్య దత్తైః శ్రాద్ధశతైరపి ॥ ౨,౧౩.
పదకొండవ రోజు మృతునికి వృషభాన్ని విడిపించకపోతే, వంద శ్రాద్ధాలు చేసినా అతని ప్రేతత్వం బలంగా మిగిలిపోతుంది.
గరుడ ఉవాచ । సర్పాద్ధి ప్రాప్తమృత్యూనామగ్నిదాహాది న క్రియా । జలేన శృఙ్గిణా వాపి శస్త్రాద్యైర్మ్రియతే యది ॥ ౨,౧౩.
గరుడుడు ఇలా అడిగాడు: పాము కాటు, అగ్ని దహనం లేదా ఇలాంటి కారణాలతో మరణించినవారికి, నీటిలో, కొమ్ము గల జంతువుల చేత, ఆయుధాలతో మరణించినా, కర్మలు చేయకపోతే ఏమవుతుంది?
అసన్మృత్యుమృతానాం చ కథం శుద్ధిర్భవత్ప్రభో । ఏతన్మే సంశయం దేవ చ్ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః ॥ ౨,౧౩.
ప్రభూ! సహజ మరణం కాకుండా మరణించినవారికి పవిత్రత ఎలా కలుగుతుంది? దయచేసి నా ఈ సందేహాన్ని పూర్తిగా నివృత్తి చేయండి.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । షణ్మాసైర్బ్రాహ్మణః శుధ్యేద్యుగ్మే సార్ధే తు బాహుజః । సార్ధమాసేన వైశ్యస్తు శూద్రో మాసేన శుధ్యతి ॥ ౨,౧౩.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రాహ్మణుడు ఆరు నెలల్లో పవిత్రుడవుతాడు; క్షత్రియుడు ఏడున్నర నెలల్లో; వైశ్యుడు నెలన్నరలో; శూద్రుడు ఒక నెలలో పవిత్రుడవుతాడు.
దత్త్వా దానాన్యశేషాణి సుతీర్థే మ్రియతే యది । బ్రహ్మచారీ శుచిర్భూత్వా న స యాతీహ దుర్గతిమ్ ॥ ౨,౧౩.
అన్ని రకాల దానాలు ఇచ్చి, పవిత్రుడిగా బ్రహ్మచారిగా పవిత్రక్షేత్రంలో మరణిస్తే, అతడు ఇక్కడ చెడు స్థితికి వెళ్ళడు.
వృషోత్సర్గాదికం కృత్వా యతిధర్మం సమాచరేత్ । యతిత్వే మృత్యుమాప్నోతి స గచ్ఛేద్బ్రహ్మశాఖ్వతమ్ ॥ ౨,౧౩.
వృషభాన్ని విడిపించడం వంటి కర్మలు చేసి, యతిధర్మాన్ని ఆచరించి, యతిగా మరణిస్తే, అతడు పరబ్రహ్మంలో ఉన్న ఉత్తమ స్థితిని పొందుతాడు.
వికర్మ కురుతే యస్తు శిష్టాచారవివర్జితః । వృషోత్సర్గాదికం కృత్వా న గచ్ఛేద్యమశాసనమ్ ॥ ౨,౧౩.
ధర్మవంతుల ఆచరణను పాటించకుండా, తప్పుగా ప్రవర్తించినవాడు వృషభాన్ని విడిపించినా, యమధర్మరాజు వశానికి పోవడు.
పుత్త్రో వా సోదరో వాపి పౌత్రో బన్ధుజనస్తథా । గోత్రిణశ్చార్థభాగీ చ మృతే కుర్యాద్వృషోత్సవమ్ ॥ ౨,౧౩.
కొడుకు, అన్న, మనవడు, బంధువు, గోత్రస్థుడు, లేదా భాగస్వామి ఎవరో అయినా, మృతునికి వృషభోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి.
పుత్రాభావే తు పత్నీ స్యాద్దౌహిత్త్రో దుహీతాపి వా । పుత్త్రేషు విద్యమానేషు వృషం నాన్యేన కారయేత్ ॥ ౨,౧౩.
కొడుకు లేనప్పుడు భార్య, కుమార్తె కుమారుడు లేదా కుమార్తె కూడా ఈ కర్మ చేయవచ్చు; అయితే కొడుకులు ఉన్నప్పుడు వేరే వారు వృషభాన్ని విడిపించకూడదు.
గరుడ ఉవాచ । పుత్త్రా యస్య న విద్యన్తే నరా నార్యః సురేశ్వర । ఏతన్మే సంశయం దేవ చ్ఛేతుమర్హస్యశేషతః ॥ ౨,౧౩.
గరుడుడు అడిగాడు: దేవదేవా! కొడుకులు లేని, స్త్రీలు లేని మనిషికి ఏమవుతుంది? దయచేసి నా ఈ సందేహాన్ని పూర్తిగా నివృత్తి చేయండి.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । అపుత్త్రస్య గతిర్నాస్తి స్వర్గో నైవ చ నైవ చ । తస్మాత్కేనాప్యుపాయేన పుత్త్రస్య జననం చరేత్ ॥ ౨,౧౩.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు: కొడుకు లేనివాడికి మార్గం లేదు, స్వర్గం కూడా లేదు. అందువల్ల ఏదైనా మార్గంలో అయినా కొడుకు కలిగేందుకు ప్రయత్నించాలి.
యాని కాని చ దానాని స్వయం దత్తాని మానవైః । తానితాని చ సర్వాణి తూపతిష్ఠన్తి చాగ్రతః ॥ ౨,౧౩.
మనుషులు స్వయంగా ఇచ్చిన దానాలు అన్నీ వారికి ముందుగా నిలబడతాయి.
వ్యఞ్జనాని విచిత్రాణి భక్ష్యభోజ్యాని యాని చ । స్వహస్తేన ప్రదత్తాని దేహాన్తే చాక్షయం ఫలమ్ ॥ ౨,౧౩.
వివిధ రకాల వంటకాలు, తినుబండారాలు, ఏదైనా స్వహస్తంతో ఇచ్చినవి, శరీరం విడిచిన తర్వాత అక్షయ ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.
గోభూహిరణ్యవాసాంసి భోజనాని పాదని చ । యత్రయత్ర వసేజ్జన్తుస్తత్రతత్రోపతిష్ఠతి ॥ ౨,౧౩.
ఆవులు, భూమి, బంగారం, వస్త్రాలు, భోజనం, నీరు—ప్రాణి ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ వాటి ఫలితాలు అతనితో ఉంటాయి.
యావత్స్వస్థం శరీరం హి తావద్ధర్మం సమాచరేత్ । అస్వస్థః ప్రేరితశ్చాన్యైర్నాకిఞ్చిత్కర్తుమర్హతి ॥ ౨,౧౩.
ఈ శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉన్నంతవరకు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; అనారోగ్యంగా, ఇతరుల చేత ప్రేరేపితుడై ఉన్నప్పుడు ఏమీ చేయలేడు.
జీవతోఽపి మృతస్యేహ న భూతం చౌర్ధ్వదైహికమ్ । వాయుభూతః క్షుధావిష్టో భ్రమతే చ దివానిశమ్ ॥ ౨,౧౩.
ఇక్కడ బ్రతికే ఉన్నా, మృతునికి ఉత్తరక్రియ చేయబడదు; వాయువైపోయి, ఆకలితో బాధపడుతూ, రాత్రింబవళ్ళు తిరుగుతుంటాడు.
కృమిః కీటః పతఙ్గో వా జాయతే మ్రియతే పునః । అసద్గర్భే భవేత్సోఽపి జాతః సద్యో వినశ్యతి ॥ ౨,౧౩.
అతడు పురుగు, కీటకం, పురుగు పక్షి రూపంలో పుడతాడు, మళ్లీ చనిపోతాడు; అసద్గర్భంలో పుట్టినా, పుట్టిన వెంటనే నశించిపోతాడు.
యావత్స్వస్థమిదం శరీరమరుజం యావజ్జరా దూరతో యావచ్చేన్ద్రియశక్తిరప్రతిహతా యావత్క్షయో నాయుషః । ఆత్మశ్రేయసి తావదేవ విదుషా కార్యః ప్రయత్నో మహాన్సన్దీప్తే భవనే తు కూపఖననం ప్రత్యుద్యమః కీదృశః ॥ ౨,౧౩.
ఈ శరీరం ఆరోగ్యంగా, వ్యాధిలేకుండా, వృద్ధాప్యం దూరంగా, ఇంద్రియశక్తి బలంగా, ఆయువు తీరని వరకు ఉన్నంతకాలం, జ్ఞానవంతుడు తన ఆత్మశ్రేయస్సు కోసం ఎంతగానో శ్రమించాలి. ఇంట్లో మంటపడి పోతున్నప్పుడు బావిని త్రవ్వడం లాభం ఏముంటుంది?
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౪ గరుడ ఉవాచ । ఆర్తేన మ్రియమాణేన యద్దత్తం తత్ఫలం వద । స్వస్థావస్థేన దత్తేన విధిహీనేన వా విభో ॥ ౨,౧౪.
గరుడుడు ఇలా అడిగాడు: ప్రభూ! బాధతో మరణించేవాడు ఇచ్చిన దానానికి, ఆరోగ్యంగా ఉన్నవాడు ఇచ్చిన దానానికి, లేక విధి ప్రకారం కాకుండా ఇచ్చిన దానానికి ఎలాంటి ఫలితం కలుగుతుంది? దయచేసి చెప్పండి.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । ఏకా గౌః స్వస్థచిత్తస్య హ్యాతురస్య చ గోశతమ్ । సహస్రం మ్రియమాణస్య దత్తం విత్తవివర్జితమ్ ॥ ౨,౧౪.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు: మంచి మనస్సుతో ఉన్నవాడు ఒక ఆవును ఇస్తే, అది అనారోగ్యంతో ఉన్నవాడు వంద ఆవులు ఇచ్చినంత ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మరణించబోతున్నవాడు వెచ్చించకుండా వెయ్యి ఆవులు ఇచ్చినా, అది అంతే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
మృతస్యైవ పునర్లక్షం విధిపూతం చ తత్సమమ్ । తీర్థపాత్రసమాయోగాదేకా గౌర్లక్షపుణ్యదా ॥ ౨,౧౪.
ఒకవేళ మరణించిన తర్వాత క్రమంగా లక్ష ఆవులు ఇచ్చినా, అది ముందున చెప్పిన ఫలితమే. కానీ పవిత్ర స్థలంలో ఒక ఆవును ఇస్తే, అది లక్ష ఆవులు ఇచ్చినంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
పాత్రే దత్తే ఖగశ్రేష్ఠ అహన్యహని వర్ధతే । దాతుర్దానమపాపాయ జ్ఞానినాం చ ప్రతిగ్రహః ॥ ౨,౧౪.
ఓ పక్షిరాజా! యోగ్యుడైనవారికి దానం చేస్తే, అది రోజుకో రోజు పెరుగుతూ ఉంటుంది. దాతకు ఎలాంటి పాపం కలగదు. జ్ఞానులు కూడా అలాంటి దానాన్ని స్వీకరించడంలో తప్పు లేదు.
విషశీతాపహో మన్త్రవహ్నిః కిం దోషభాజనమ్ । దాతవ్యం ప్రత్యహం పాత్రే నిమిత్తేషు విశేషతః ॥ ౨,౧౪.
మంత్రబలంతో కూడిన అగ్ని విషాన్ని, చలిని పోగొట్టినట్టు, యోగ్యుడైనవారికి దానం చేయడంలో ఎలాంటి దోషం లేదు. ముఖ్యంగా శుభదినాల్లో, ప్రతిరోజూ యోగ్యుడికి దానం చేయాలి.
నాపాత్రే విదుషా కిఞ్చిదాత్మనః శ్రేయ ఇచ్ఛతా । అపాత్రే జాతు గౌర్దత్తా దాతారం నరకం నయేత్ ॥ ౨,౧౪.
తన శ్రేయస్సు కోరేవాడు ఎప్పుడూ అనర్హుడికి ఏమీ ఇవ్వకూడదు. అనర్హునికి ఆవును ఇచ్చినవాడు నరకానికి వెళ్లాల్సి వస్తుంది.
కులైకవింశతియుతం గ్రహీతారం చ పాతయేత్ । దేహాన్తరం పరిప్రాప్య స్వహస్తేన కృతం చ యత్ ॥ ౨,౧౪.
అనర్హుడు దానాన్ని తీసుకుంటే, అతడితో పాటు అతని ఇరవై ఒక తరాలు కూడా పతనం అవుతాయి. మరొక జన్మలోకి వెళ్లిన తర్వాత, తన చేతినే చేసిన పనికి ఫలితం తప్పక వస్తుంది.
ధనం భూమిగతం యద్వత్స్వహస్తేన నివేశితమ్ । తద్వత్ఫలమవాప్నోతి హ్యహం వచ్మి ఖగేశ్వర ॥ ౨,౧౪.
తన చేతి ద్వారా భూమిలో పెట్టుబడి పెట్టిన ధనం ఎలా ఫలితాన్ని ఇస్తుందో, అలాగే స్వయంగా ఇచ్చిన దానం కూడా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది, ఓ పక్షిరాజా! ఇది నేను నిస్సందేహంగా చెబుతున్నాను.
అపుత్రోఽపి విశేషేణ క్రియాం చైవాన్ధ్వదౌహికీమ్ । ప్రకుర్యాన్మోక్షకామశ్చ నిర్ధనశ్చ విశేషతః ॥ ౨,౧౪.
కొడుకు లేని వాడైనా, ముక్తిని కోరేవాడైనా, ధనం లేనివాడైనా, ప్రత్యేకంగా పితృకార్యాన్ని తప్పక చేయాలి.
స్వల్పేనాపి హి విత్తేన స్వయం హస్తేన యత్కృతమ్ । అక్షయం యాతి తత్సర్వం యథాజ్యం చ హుతాశనే ॥ ౨,౧౪.
చిన్న మొత్తంలో ధనం ఉన్నా, స్వయంగా చేతితో ఇచ్చిన దానం ఎప్పటికీ నశించదు. అది అగ్నికి నెయ్యి పోసినట్టు శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
ఏకా చైకస్య దాతవ్యా శయ్యా కన్యా పయస్వినీ । సా విక్రీతా వా దహత్యాసప్తమం కులమ్ ॥ ౨,౧౪.
ఒక మంచం, ఒక కన్య, ఒక పాలిచ్చే ఆవు—ఇవి ఒక్కొక్కరికి ఒక్కసారి మాత్రమే ఇవ్వాలి. వాటిని అమ్మితే, అది ఏడవ తరం వరకు కుటుంబాన్ని దహించేస్తుంది.
తస్మాత్సర్వం ప్రకుర్వీత చఞ్చలే జీవితే సతి । గృహీతదానపాథేయః సుఖం యాతి మహాధ్వని ॥ ౨,౧౪.
కాబట్టి, జీవితం అనిశ్చితమైనందున, ఇవన్నీ పనులు చేయాలి. దానం చేసిన పుణ్యాన్ని సంపాదించినవాడు, ఆ మహాపథంలో సుఖంగా ప్రయాణిస్తాడు.