భూతానాం ప్రాణినః శ్రేష్ఠాః ప్రాణినాం మతిజీవినః । మతిమత్సు నరాః శ్రేష్ఠా నరేషు బ్రాహ్మణాః స్మృతాః ॥ ౨,౧౨.
ప్రాణులలో ప్రాణం ఉన్నవారు శ్రేష్ఠులు. ప్రాణులలో బుద్ధి కలవారు గొప్పవారు. బుద్ధి కలవారిలో మనుషులు శ్రేష్ఠులు. మనుషులలో బ్రాహ్మణులు శ్రేష్ఠులుగా చెప్పబడ్డారు.
మానుష్యం యః సమాసాద్య స్వర్గమేక్షైకసాధకమ్ । తయోర్న సాధయేదేకం తేనాత్మా వఞ్చితో ధ్రువమ్ ॥ ౨,౧౨.
మనుష్య జన్మను పొంది, అది స్వర్గానికి మార్గమని తెలిసినా, దానికి ప్రయత్నించని వాడు తనను తానే మోసం చేసుకున్నవాడే.
ఇచ్ఛతి శతీ సహస్రం సహస్రీ లక్షమీహతే కర్తుమ్ । లక్షాధిపతీ రాజ్యం రాజాపి సకలాం ధరాం లబ్ధుమ్ ॥ ౨,౧౨.
వంద కోరికలు ఉన్నవాడు వెయ్యి కోరుకుంటాడు. వెయ్యి కోరికలు ఉన్నవాడు లక్ష కోసం ప్రయత్నిస్తాడు. లక్షల అధిపతి రాజ్యం కోరుకుంటాడు. రాజు అయినవాడు మొత్తం భూమిని తనదిగా చేసుకోవాలని ఆశపడతాడు.
చక్రధరోఽపి సురత్వం సురభావే సకలసురపతిర్భవితుమ్ । సురపతిరూర్ధ్వగతిత్వం తథాపి ననివర్తతే తృష్ణా ॥ ౨,౧౨.
చక్రాయుధుడు అయినవాడికీ దేవతగా మారాలని ఉంటుంది. దేవతగా ఉన్నవాడికి అన్ని దేవతలకు అధిపతిగా కావాలని ఉంటుంది. దేవతల అధిపతికి ఇంకా పై స్థాయికి చేరాలని ఉంటుంది. అయినా తృష్ణా ఎప్పుడూ తగ్గదు.
తృష్ణయా చాభిభూతస్తు నరకం ప్రతిపద్యతే । తృష్ణాముక్తాస్తు యే కేచిత్స్వర్గవాసం లభన్తి తే ॥ ౨,౧౨.
తృష్ణకు లోనైనవాడు నరకాన్ని పొందుతాడు. తృష్ణను వదిలినవారు మాత్రం స్వర్గంలో నివసించగలుగుతారు.
ఆత్మాధీనః పుమాంల్లోకే సుఖీ భవతి నిశ్చితమ్ । శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ రసో గన్ధశ్చ తద్గుణాః ॥ ౨,౧౨.
తనను తాను నియంత్రించుకున్నవాడు ఈ లోకంలో ఖచ్చితంగా సంతోషంగా ఉంటాడు. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, వాసన—ఇవి వాటి లక్షణాలు.
తథా చ విషయాధీనో దుః ఖీ భవతి నిశ్చితమ్ ॥ ౨,౧౨.
అలాగే, ఇంద్రియాలకు లోబడినవాడు ఖచ్చితంగా బాధపడతాడు.
కురఙ్గమతాఙ్గపతఙ్గభృఙ్గమీనా హతాః పఞ్చభిరేవ పఞ్చ । ఏకః ప్రమాదీ స కథం న హన్యతే యః సేవతే పఞ్చభిరేవ పఞ్చ ॥ ౨,౧౨.
జింక, ఏనుగు, పటంగి, తేనెటీగ, చేప—ఇవన్నీ ఒక్కొక్క ఇంద్రియ కారణంగా నశించాయి. ఐదు ఇంద్రియాలకూ లోబడిన మూర్ఖుడు ఎలా నశించడు?
పితృమాతృమయో బాల్యే యౌవనే దయితామయః । పుత్రపౌత్రమయశ్చాన్తే మూఢో నాత్మమయః క్వచిత్ ॥ ౨,౧౨.
బాల్యంలో తల్లిదండ్రులపై, యవ్వనంలో ప్రియమైనవారిపై, చివర్లో పిల్లలు, మనవళ్లపై మమకారం పెరుగుతుంది. మూర్ఖుడు మాత్రం ఎప్పుడూ తనపై మమకారం కలిగి ఉండడు.
లోహదారుమయైః పాశైః పుమాన్బద్ధో విముచ్యతే । పుత్రదారమయైః పాశైర్నైవ బద్ధో విముచ్యతే ॥ ౨,౧౨.
ఇనుపు, చెక్క బంధనాలతో బంధించబడినవాడు విడిపోవచ్చు. కానీ పిల్లలు, భార్యల బంధనాలతో బంధించబడినవాడు ఎప్పటికీ విడిపోలేడు.
ఏకః కరోతి పాపాని ఫలం భుఙ్క్తే మహాజనః । భోక్తారో విప్రయుజ్యన్తే కర్తా దోషేణ లిప్యతే ॥ ౨,౧౨.
ఒకడు పాపాలు చేస్తాడు, కానీ ఫలితాన్ని అనేకమంది అనుభవిస్తారు. అనుభవించే వారు వేరుపడతారు, కానీ చేసినవాడు తప్పు వల్ల ముడిపడతాడు.
కోఽపి మృత్యుం న జయతి బాలో వృద్ధో యువాపి వా । సుఖదుః ఖాదికో వాపి పునరాయాతి యాతి చ ॥ ౨,౧౨.
ఎవరూ మరణాన్ని జయించలేరు—బాలుడు, వృద్ధుడు, యువకుడు అయినా సరే. సుఖంగా ఉన్నా, దుఃఖంగా ఉన్నా, మళ్ళీ పుట్టి మళ్ళీ పోతారు.
సర్వేషాం పశ్యతామేవ మృతః సర్వం పరిత్యజేత్ । ఏకః ప్రజాయతే జన్తురేక ఏవ ప్రలీయతే ॥ ౨,౧౨.
ప్రతి ఒక్కరూ చూస్తుండగానే, మనిషి మరణించి, అన్నీ వదిలిపెడతాడు. ఒక్కరే పుట్టి, ఒక్కరే చివరికి కలిసిపోతాడు.
ఏకోఽపి భుఙ్క్తే సుకృతమేక ఏవ చ దుష్కృతమ్ । మృతం శరీరముత్సృజ్య కాష్ఠలోష్టసమఙ్క్షితౌ ॥ ౨,౧౨.
ఒక్కడే మంచి పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు, ఒక్కడే చెడు పనుల ఫలితాన్ని కూడా అనుభవిస్తాడు. మరణించిన తర్వాత శరీరం, కలప లేదా మట్టిలా పడిపోతుంది.
బాన్ధవా విముఖా యాన్తి ధర్మస్తమనుగచ్ఛతి । గృహేష్వర్థా నివర్తన్తే శ్మశానాన్మిత్రబాన్ధవాః ॥ ౨,౧౨.
బంధువులు దూరమై వెళ్ళిపోతారు, ధర్మమే మనిషిని అనుసరిస్తుంది. ధనం ఇంట్లోనే మిగిలిపోతుంది, స్నేహితులు, బంధువులు శ్మశానానికి మాత్రమే వస్తారు.
శరీరం వహ్నిరాదత్తే సుకృతం దుష్కృతం వ్రజేత్ । శరీరం వహ్నినా దగ్ధం పుణ్యం పాపం సహ స్థితమ్ ॥ ౨,౧౨.
శరీరాన్ని అగ్ని తినేస్తుంది, కానీ పుణ్యం, పాపం మనిషితోనే ఉంటాయి. శరీరం అగ్నిలో కాలిపోతే, పుణ్యమూ పాపమూ కలిసే ఉంటాయి.
శుభం వా యది వా పాపం భుఙ్క్తే సర్వత్ర మానవః । యదనస్తమితే సూర్యే న దత్తం ధనమర్థినామ్ ॥ ౨,౧౨.
మనిషి ఎక్కడైనా మంచి లేదా చెడు ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. సూర్యుడు అస్తమించేలోపు అవసరమైనవారికి ధనం ఇవ్వకపోతే, అది పాపంగా మారుతుంది.
న జానే తస్య తద్విత్తం ప్రాతః కస్య భవిష్యతి । రారటీతి ధనం తస్య కో మే భర్తా భవిష్యతి ॥ ౨,౧౨.
ఆ ధనం రేపు ఎవరిదైపోతుందో నాకు తెలియదు. 'ఇది నా ధనం, నాకు యజమాని ఎవరు?' అని చెప్పేవారికి అది ఎంతకాలం ఉంటుందో ఎవరికీ తెలియదు.
న దత్తం ద్విజముఖ్యేభ్యః పరోపకృతయే తథా । పూర్వజన్మకృతాత్పుణ్యాద్యల్లబ్ధం బహు చాల్పకమ్ ॥ ౨,౧౨.
మంచి వారికి లేదా ఇతరుల ప్రయోజనానికి ధనం ఇవ్వకపోతే, గత జన్మలో చేసిన పుణ్యఫలితంగా ఎంత వచ్చినా, అది ఎక్కువైనా తక్కువైనా అదే కారణం వల్లే లభిస్తుంది.
తదీదృశం పరిజ్ఞాయ ధర్మార్థే దీయతే ధనమ్ । ధనేన ధార్యతే ధర్మః శ్రద్ధాపూతేన చేతసా ॥ ౨,౧౨.
ఇలా తెలుసుకుని, ధర్మార్థాల కోసం ధనం ఇవ్వాలి. ధనం ద్వారా ధర్మం నిలబడుతుంది, విశ్వాసంతో శుద్ధమైన మనసుతో చేయాలి.
శ్రద్ధావిరహితో ధర్మో నేహాముత్ర చ తత్ఫలమ్ । ధర్మాచ్చ జాయతే హ్యర్థో ధర్మాత్కామోఽపి జాయతే ॥ ౨,౧౨.
విశ్వాసం లేకుండా చేసిన ధర్మానికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ఫలం ఉండదు. ధర్మం వల్లే ధనం వస్తుంది, ధర్మం వల్లే మనసు కోరికలు కూడా తీరతాయి.
ధర్మ ఏవాపవర్గాయ తస్మాద్ధర్మం సమాచరేత్ । శ్రద్ధయా సాధ్యతే ధర్మో బహుభిర్నార్థరాశిభిః ॥ ౨,౧౨.
ధర్మమే మోక్షానికి దారి చూపుతుంది. అందుకే ధర్మాన్ని ఆచరించాలి. ధర్మం విశ్వాసంతోనే సిద్ధిస్తుంది, ధనపు గుట్టలతో కాదు.
అకిఞ్చనా హి మునయః శ్రద్ధావన్తో దివం గతాః । అశ్రద్ధయా హుతం దత్తం తపస్తప్తం కృతం చ యత్ । అసదిత్యుచ్యతే పక్షిన్ప్రేత్య చేహ న తత్ఫలమ్ ॥ ౨,౧౨.
ఏమీ లేని మునులు విశ్వాసంతో స్వర్గానికి చేరుకున్నారు. విశ్వాసం లేకుండా చేసిన హోమం, దానం, తపస్సు, ఏ కార్యమైనా వృథా, పక్షీ! ఇహలోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ఫలం ఇవ్వదు.
thumb|500px|ఓంకారేశ్వర క్షేత్రే నన్దినః ప్రతిమాని। ప్రతిమా బాహ్యముఖీ అథవా అన్తర్ముఖీ అస్తి। శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౧౩ గరుడ ఉవాచ । కర్మణా కేన దేవేశ ప్రేతత్వం నైవ జాయతే । పృథివ్యాం సర్వజన్తూనాం తద్బ్రూహి పరమేశ్వర ॥ ౨,౧౩.
గరుడుడు ఇలా అడిగాడు: దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులలో ఎవరు ప్రేతంగా మారరు? దానికి కారణమైన కర్మ ఏది? దయచేసి చెప్పండి పరమేశ్వరా.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । అథ వక్ష్యామి సంక్షేపాత్క్షయాహాదౌర్ధ్వదైహికమ్ । స్వహస్తేనైవ కర్తవ్యం మోక్షకామైస్తు మానవైః ॥ ౨,౧౩.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇప్పుడు నేను సంక్షిప్తంగా క్షయ, హదయ వ్యాధి, మరణానంతర క్రియలను వివరించబోతున్నాను. మోక్షాన్ని కోరే వారు ఇవన్నీ తమ చేతులతోనే చేయాలి.
స్త్రీణామపి విశేషేణ పఞ్చవర్షాధికే శిశౌ । వృషోత్సర్గాదికం కర్మ ప్రేతత్వవినివృత్తయే । వృషోత్సర్గాదృతే నాన్యత్కిఞ్చిదస్తి మహీతలే ॥ ౨,౧౩.
ప్రత్యేకంగా స్త్రీలకు, ఐదు సంవత్సరాలు దాటి ఉన్న పిల్లలకు ప్రేతత్వం పోవాలంటే వృషోత్సర్గాది క్రియలు చేయాలి. వృషోత్సర్గం తప్ప భూమిపై మరొక మార్గం లేదు.
జీవన్వాపి మృతో వాపి వృషోత్సర్గం కరోతి యః । ప్రేతత్వం న భవేత్తస్య వినా దానమఖవ్రతైః ॥ ౨,౧౩.
బతికుండానే అయినా, మరణించిన తర్వాత అయినా వృషోత్సర్గం చేసినవారికి ప్రేతత్వం కలగదు. దానం లేదా యజ్ఞాలు చేయకపోయినా సరే.
గరుడ ఉవాచ । కస్మిన్కాలే వృషోత్సర్గం జీవన్వాపి మృతోఽపి వా । కుర్యాత్సురవరశ్రేష్ఠ బ్రూహి మే మధుసూదన ॥ ౨,౧౩.
గరుడుడు అడిగాడు: దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! బతికుండగా లేదా మరణించిన తర్వాత వృషోత్సర్గం ఎప్పుడు చేయాలి? దయచేసి చెప్పండి మధుసూదనా.
కిం ఫలం తు భవేదన్తే కృతైః శ్రాద్ధైస్తు షోడశైః ॥ ౨,౧౩.
పదహారు శ్రాద్ధాలు చేసిన తర్వాత చివరికి ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది?
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । అకృత్వా తు వృషోత్సర్గం కురుతే పిణ్డపాతనమ్ । నోపతిష్ఠతి తచ్ఛ్రేయో దాతుః ప్రేతస్య నిష్ఫలమ్ ॥ ౨,౧౩.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పాడు: వృషోత్సర్గం చేయకుండా, కేవలం పిండప్రదానం మాత్రమే చేస్తే, అది ప్రేతునికి మేలు చేయదు; అది వృథా.