గరుడపురాణమ్

యదాహారా భవన్త్యేతే పితరో యత్ర యోనిషు । తాసుతాసు తదాహారః శ్రాద్ధా అవతిష్ఠతి ॥ ౨,౧౦.

పితృదేవతలు ఏ ఏ జన్మల్లో ఉన్నా, అక్కడ వారికి దొరికే ఆహారమే, శ్రాద్ధం ద్వారా అక్కడ వారికి లభిస్తుంది.

యథా గోషు ప్రనష్టాసు వత్సో విన్దతి మాతరమ్ । తథాన్నం నయతే విప్ర జన్తుర్యత్రావతిష్ఠతే ॥ ౨,౧౦.

ఎలా పోయిన ఆవుల మధ్య దూడ తన తల్లిని కనుక్కుంటుందో, అలాగే, ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ ఆత్మ ఎక్కడ ఉన్నా, ఆహారం అక్కడికి చేరుతుంది.

పితరః శ్రాద్ధమోక్తారో విశ్వేర్దేవైః సదా సహ । ఏతే శ్రాద్ధం సదా భుక్త్వా పితౄన్సన్తర్పయన్త్యతః ॥ ౨,౧౦.

పితృదేవతలు, అన్ని దేవతలతో కలిసి, ఎప్పుడూ శ్రాద్ధాన్ని స్వీకరించేవారిగా చెప్పబడ్డారు. వారు శ్రాద్ధాన్ని అనుభవించి, ఇతర పితృదేవతలను సంతోషపరుస్తారు.

వసురుద్రాదితిసుతాః పితరః శ్రాద్ధదేవతాః । ప్రీణయాతే మనుష్యాణాం పితౄఞ్శ్రాద్ధేషు తర్పితాః ॥ ౨,౧౦.

వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు — వీరంతా అదితి కుమారులు. పితృదేవతలు శ్రాద్ధానికి ప్రధానంగా పూజించబడతారు. మనుషులు శ్రాద్ధంలో పితృదేవతలను సంతృప్తిపరిచినప్పుడు, వారు మన పితృదేవతలను ఆనందింపజేస్తారు.

ఆత్మానం గుర్విణీ గర్భమపి ప్రీణాతి వై యథా । దోహదేన తథా దేవాః శ్రాద్ధైః స్వాంశ్చ పితౄన్నృణామ్ ॥ ౨,౧౦.

ఎలా ఒక గర్భవతి తనను తాను, తన గర్భంలో ఉన్న బిడ్డను సంతోషంగా చూసుకుంటుందో, అలాగే దేవతలు, మనుషుల పితృదేవతలు కూడా శ్రాద్ధంలో సమర్పించిన నైవేద్యంతో సంతోషిస్తారు.

హృష్యన్తి పితరః శ్రుత్వా శ్రాద్ధకాలముపస్థితమ్ । అన్యోన్యం మనసా ధ్యాత్వా సమ్పతన్తి మనోజవమ్ ॥ ౨,౧౦.

శ్రాద్ధ సమయం వచ్చిందని విన్నపుడు పితృదేవతలు ఎంతో ఆనందిస్తారు. వారు పరస్పరం మనసులో ఆలోచిస్తూ, ఆలోచన వేగంతో అక్కడికి చేరుకుంటారు.

బ్రాహ్మణైః సహ చాశ్నన్తి పితరో హ్యన్తరిక్షగాః । వాయుభూతాశ్చ తిష్ఠన్తి భుక్త్వా యాన్తి పరాం గతిమ్ ॥ ౨,౧౦.

ఆకాశంలో ఉండే పితృదేవతలు బ్రాహ్మణులతో కలిసి భోజనం చేస్తారు. వారు వాయువు రూపంలో ఉండి, భోజనం చేసిన తర్వాత పరమగతిని పొందుతారు.

నిమన్త్రితాస్తు యే విప్రాః శ్రాద్ధపూర్వదినేః ఖగ । ప్రవిశ్య పితరస్తేషు భుక్త్వా యాన్తి స్వమాలయమ్ ॥ ౨,౧౦.

పక్షీ! శ్రాద్ధానికి ముందురోజు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించినప్పుడు, పితృదేవతలు వారిలో ప్రవేశించి, నైవేద్యాన్ని స్వీకరించి, తమ ఇంటికి తిరిగి వెళ్తారు.

శ్రాద్ధకర్త్రా తు యద్యేకః శ్రాద్ధే విప్రో నిమన్త్రితః । ఉదరస్థః పితా తస్య వామపార్శ్వే పితామహః ॥ ౨,౧౦.

శ్రాద్ధం చేసే వారు ఒక్క బ్రాహ్మణుని మాత్రమే ఆహ్వానిస్తే, ఆ బ్రాహ్మణుని కడుపులో తండ్రి, ఎడమవైపు తాత ఉంటారు.

ప్రపితామహో దక్షిణతః పృష్ఠతః పిణ్డభక్షకః । శ్రాద్ధకాలే యమః ప్రేతాన్పితౄంశ్చాపి యమాలయాత్ ॥ ౨,౧౦.

పెద్దతాత కుడివైపు, వెనుకవైపు పిండం తినేవాడు ఉంటాడు. శ్రాద్ధ సమయంలో యముడు తన లోకంలో ఉన్న ప్రేతాత్మలు, పితృదేవతలను విడుదల చేస్తాడు.

విసర్జయతి మానుష్యే నిరయస్థాంశ్చ కాశ్యప । క్షుధార్తాః కీర్తయన్తశ్చ దుష్కృతఞ్చ స్వయఙ్కృతమ్ ॥ ౨,౧౦.

కాశ్యపా! యముడు నరకంలో ఉన్నవారిని కూడా, ఆకలితో బాధపడుతూ తమ పాపాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నవారిని, మానవ లోకానికి పంపిస్తాడు.

కాఙ్క్షన్తి పుత్రపౌత్రేభ్యః పాయసం మధుసంయుతమ్ । తస్మాత్తాంస్తత్ర విధినా తర్పయేత్పాయసేన తు ॥ ౨,౧౦.

పుత్రులు, మనవళ్ల నుండి తేనె కలిపిన పాయసం ఆశిస్తూ ఉంటారు. అందుకే, అక్కడ వారికి నియమానుసారం పాయసం సమర్పించి తృప్తిపర్చాలి.

గరుడ ఉవాచ । స్వామిన్కేనాపి తే దృష్టా ఆగతాః పితరో ద్విజ । లోకాదముష్మాదాగత్య భుఞ్జన్తో భువి మానద ॥ ౨,౧౦.

గరుడుడు అడిగాడు: ద్విజాతీ, పితృదేవతలు తమ సంతానాన్ని చూసి, ఆ లోకంనుంచి వచ్చి, భూమిపై భోజనం చేస్తున్నదాన్ని ఎవరైనా చూశారా, మానద?

శ్రీభగవానువాచ । గరుత్మఞ్ఛృణు వక్ష్యామి యథా దృష్టాస్తు సీతయా । పితరో విప్రదేహే వై శ్వశురాద్యాస్త్రయః క్వచిత్ ॥ ౨,౧౦.

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: గరుడా, విను. సీతాదేవి ఒకసారి బ్రాహ్మణుని రూపంలో తన మామగారు మొదలైన ముగ్గురు పితృదేవతలను ఎలా చూశారో చెబుతాను.

గృహీత్వా పితురాజ్ఞాం వై రామో వనముపాగమత్ । తతః పుష్కరయాత్రార్థం రామోఽయాత్సీతయా సహ ॥ ౨,౧౦.

తండ్రి ఆజ్ఞను స్వీకరించిన రాముడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు. ఆ తరువాత పుష్కర తీర్థయాత్ర కోసం సీతతో కలిసి వెళ్లాడు.

తీర్థం చాపి సమాగత్య శ్రాద్ధం ప్రారబ్ధవాంస్తు సః । ఫలం పక్వన్తు జానక్యా సిద్ధం రామే నివేదితమ్ ॥ ౨,౧౦.

తీర్థానికి చేరుకుని, రాముడు శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు. జనకనందిని సిద్ధం చేసిన పక్కగా వండిన భోజనాన్ని రామునికి సమర్పించింది.

స్నాతప్రియోక్తవాక్యాత్తు సుస్నాతా నమపాలయత్ । నభోమధ్యగతే సూర్యే కాలే కుతుప ఆగతే ॥ ౨,౧౦.

స్నానం చేసి, మంగళకరమైన మాటలు పలికిన ఆమె, శుభ్రంగా స్నానం చేసి నమ్రతతో ఎదురుచూసింది. సూర్యుడు మధ్యాకాశంలోకి వచ్చి, శ్రాద్ధానికి సరైన సమయం వచ్చినప్పుడు—

అయాతా ఋఃషయః సర్వే యే రామేణ నిమన్త్రితాః । తాన్మునీనాగతాన్దృష్ట్వా వైదేహీ జనకాత్మకా ॥ ౨,౧౦.

రాముడు ఆహ్వానించిన ఋషులు అందరూ ఇంకా రాలేదు. మునులు రాకపోయినదాన్ని చూసి, జనకుని కుమార్తె వైదేహి—

రామాజ్ఞయాన్నమాదాయ పరివేష్టుముపాగతా । అపాసర్పత్తతో దూరే విప్రమధ్యే తు సంస్థితా ॥ ౨,౧౦.

రాముని ఆజ్ఞతో అన్నాన్ని తీసుకుని, సమర్పించేందుకు దగ్గరకు వెళ్లింది. ఆ తరువాత కొంత దూరంగా వెళ్ళి, బ్రాహ్మణుల మధ్య నిలబడింది.

గుల్మైరాచ్ఛాద్య చాత్మానం నిగూఢం సా స్థితా తదా । ఏకాన్తే తు తదా సీతాం జ్ఞాత్వా రాఘవనన్దనః ॥ ౨,౧౦.

తనను తాను పొదల్లో దాచుకుని, సీత అక్కడ నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయింది. అప్పుడు రాఘవుని కుమారుడు, సీత ఒంటరిగా ఉందని తెలుసుకున్నాడు.

విమృశ్య సుచిరం కాలమిదం కిమితి సత్వరమ్ । కిఞ్చిత్క్వచిద్గతా సాధ్వీ త్రపాయాః కారణేన హి ॥ ౨,౧౦.

చాలా సేపు ఆలోచించి, ఇది ఎందుకు ఇలా జరుగుతుందో ఆశ్చర్యపడ్డాడు. ఆ సతీమణి, లజ్జ కారణంగా ఎక్కడికో వెళ్లింది.

కిం వా న భోజయన్విప్రాన్సీ తామన్వేషయామ్యహమ్ । విమృశన్నేవమేవం స స్వయం విప్రానభోజయత్ ॥ ౨,౧౦.

బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టకూడదా? ఇలా ఆలోచిస్తూ, నేను ఆమెను వెతికాను. ఆ విధంగా ఆ మనిషి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టలేదు.

గతేషు ద్విజముఖ్యేషు ప్రియాం రామోఽబ్రవీదిదమ్ । కథం తలాసు లీనా త్వం మునీన్దృష్ట్వా సమాగతాన్ ॥ ౨,౧౦.

బ్రాహ్మణులందరూ వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాముడు తన ప్రియమైనవారిని ఇలా అడిగాడు: 'మహర్షులు వచ్చినప్పుడు నీవు ఎలా అడుగున దాగిపోయావు?'

తత్సర్వం మమ తన్వఙ్గి కారణం వద మా చిరమ్ । ఏవముక్తా తదా భర్త్రా సీతా సాధోముఖీ స్థితా । ముఞ్చన్తీ చాశ్రుసంఘాతం రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్ ॥ ౨,౧౦.

ఇది అంతా ఎందుకు జరిగిందో నాకు చెప్పు, ఆలస్యం చేయకూ. భర్త ఈ విధంగా అడిగినప్పుడు, సీతా తలవంచి, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, రాఘవునికి ఇలా చెప్పింది.

సీతోవాచ । శృణు త్వం నాథ యద్దృష్టమాశ్చర్యమిహ యాదృశమ్ ॥ ౨,౧౦.

సీతా ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ! నేను ఇక్కడ చూసిన ఆశ్చర్యకరమైన విషయం వినండి.'

పితా తవ మయా దృష్టో బ్రాహ్మణాగ్రే తు రాఘవః । సర్వాభరణసంయుక్తోద్వౌ చాన్యౌ చ తథావిధౌ ॥ ౨,౧౦.

రాఘవా! నీ తండ్రిని నేను బ్రాహ్మణుల ముందు చూశాను. ఆయన సంపూర్ణంగా ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు. అలాగే, ఆయనలాంటి మరొకరిని ఇద్దరిని కూడా చూశాను.

దృష్ట్వా త్వత్పితరఞ్చాహమపక్రాన్తా తవాన్తికాత్ । వల్కలాజినసంవీతా కథం రాజ్ఞః పురః ప్రభో ॥ ౨,౧౦.

నీ తండ్రిని చూసిన వెంటనే, నేను నీ దగ్గర నుండి వెళ్ళిపోయాను. వల్కలాలు, మృగచర్మం ధరించి ఉన్న నేను, రాజు ముందు ఎలా కనిపించగలను ప్రభూ?

భవామి రిపువీరఘ్న సత్యమేతదుహాహృతమ్ । స్వహస్తేన కథం దేయం రాజ్ఞే వా భోజనం మయా ॥ ౨,౧౦.

శత్రువులను సంహరించే వాడా, ఇది నిజంగా నేను అనుభవించినదే. నా చేతులతోనే రాజుకు భోజనం ఎలా ఇవ్వగలను?

దాసానామపి యే దాసా నోపభుఞ్జన్తి కర్హిచిత్ । తృణపాత్రే కథం తస్మై అన్నం దాతుం హి శక్రుయామ్ ॥ ౨,౧౦.

దాసుల దాసులు కూడా ఇలా చేయరు. నేను గడ్డి పాత్రలో ఆయనకు అన్నం ఎలా పెట్టగలను?