గరుడపురాణమ్

మృతానామపి జన్తూనాం శ్రాద్ధమాప్యాయనం యది । నిర్వాణస్య ప్రదీపస్య తైలం సంవర్ధయేచ్ఛిఖామ్ ॥ ౨,౧౦.

శ్రాద్ధం మరణించిన వారికి కూడా పోషణ ఇస్తే, అది చల్లిపోయిన దీపానికి నూనె పోసి మళ్లీ వెలిగించడంలాంటిది.

మృతాశ్చ పురుషాః స్వామిన్ స్వకర్మజనితాం గతిమ్ । గాహన్తః కే కథం స్వస్య సుతస్య శ్రేయ ఆప్నుయుః ॥ ౨,౧౦.

తమ కర్మఫలితంగా వచ్చిన స్థితిలో ఉన్న మరణించిన మనుష్యులు, లేదా వారి కుమారులు, ఎలా మేలును పొందగలుగుతారు?

శ్రీభగవానువాచ । శ్రుతేః ప్రత్యక్షతస్తార్క్ష్య ప్రామాణ్యం బలవత్తరమ్ । శ్రుత్యా తుః బోధితార్థస్య పీయూషత్వాదిరూపతా ॥ ౨,౧౦.

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ తార్క్ష్య! శాస్త్రప్రామాణ్యం ప్రత్యక్షానికంటే బలమైనది. శాస్త్రం చెప్పినది అమృతం లాంటి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.

నామగోత్రం పితౄణాం వై ప్రాపకం హవ్యకవ్యయోః । శ్రాద్ధస్య మన్త్రాస్తద్వత్తు ప్రాపకాశ్చైవ భక్తితః ॥ ౨,౧౦.

పితృదేవతల పేరు, గోత్రం చెప్పడం వల్లే హవ్యాలు, కవ్యాలు వారికి చేరుతాయి. అలాగే శ్రాద్ధంలో మంత్రాలు, భక్తితో చెప్పినవి కూడా వాటిని చేరవేస్తాయి.

అచేతనాని చైతాని ప్రాపయన్తి కథన్త్వితి । సుపర్ణ నావగన్తవ్యం ప్రాపకం వచ్మి తేఽపరమ్ ॥ ౨,౧౦.

ఈ పదార్థాలు చైతన్యం లేనివైనా, ఎలా చేరుతాయో ఆశ్చర్యంగా అనిపించవచ్చు. ఓ సుపర్ణ! సందేహించకూ, ఇంకొక మార్గాన్ని చెబుతాను.

అగ్నిష్వాత్తాదయస్తేషా మాధిపత్యే వ్యవస్థితాః । కాలే న్యాయాగతం పాత్రే విధినా ప్రతిపాదితమ్ ॥ ౨,౧౦.

అగ్నిష్వాత్తాదులు వారికి అధిపతులుగా ఉన్నారు. యోగ్యమైన సమయంలో, యోగ్యుడైన వారికి, నియమంగా సమర్పించినదాన్ని వారు అందిస్తారు.

అన్నం నయన్తి తత్రైతే జన్తుర్యత్రావతిష్ఠతే । నామ గోత్రఞ్చ మన్త్రాశ్చ దత్తమన్నం నయన్తి తే ॥ ౨,౧౦.

వారు ఆ ఆత్మ ఉన్న చోటికి అన్నాన్ని తీసుకెళ్తారు. పేరు, గోత్రం, మంత్రాలు, ఇచ్చిన అన్నం — ఇవన్నీ అక్కడికి చేరుస్తారు.

అపి యోనిశతం ప్రాప్తాంస్తాంస్తృప్తిరుపతిష్ఠతి । తేషాం లోకాన్తరస్థానాం వివిధైర్నామగోత్రకైః ॥ ౨,౧౦.

వారు వంద రకాల జన్మలు పొందినా, సంతృప్తి వారికి చేరుతుంది. వేర్వేరు లోకాలలో, వేర్వేరు పేర్లు, గోత్రాలతో ఉన్నవారికీ అది అందుతుంది.

అపసవ్యం క్షితౌ దర్భే దత్తాః పిణ్డాస్త్రయస్తు వై । యాన్తి తాంస్తర్పయన్త్యేవం ప్రేతస్థానస్థితాన్పితౄన్ ॥ ౨,౧౦.

భూమిపై దర్భపై, అపసవ్యంగా ఉంచిన మూడు పిండాలు, ప్రేతలోకంలో ఉన్న పితృదేవతలకు చేరి, వారిని సంతృప్తిపరచుతాయి.

అప్రాప్తయాతనాస్థానాః శ్రేష్ఠా యే భువి పఞ్చధా । నానారూపాస్తు జాతా యే తిర్యగ్యోన్యాదిజాతిషు ॥ ౨,౧౦.

ఇంకా యాతనాస్థానానికి చేరని వారు, భూమిపై ఉన్న ఉత్తములు, జంతువులలో లేదా ఇతర జన్మల్లో వివిధ రూపాల్లో ఉన్నవారు —

యదాహారా భవన్త్యేతే పితరో యత్ర యోనిషు । తాసుతాసు తదాహారః శ్రాద్ధా అవతిష్ఠతి ॥ ౨,౧౦.

పితృదేవతలు ఏ ఏ జన్మల్లో ఉన్నా, అక్కడ వారికి దొరికే ఆహారమే, శ్రాద్ధం ద్వారా అక్కడ వారికి లభిస్తుంది.

యథా గోషు ప్రనష్టాసు వత్సో విన్దతి మాతరమ్ । తథాన్నం నయతే విప్ర జన్తుర్యత్రావతిష్ఠతే ॥ ౨,౧౦.

ఎలా పోయిన ఆవుల మధ్య దూడ తన తల్లిని కనుక్కుంటుందో, అలాగే, ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ ఆత్మ ఎక్కడ ఉన్నా, ఆహారం అక్కడికి చేరుతుంది.

పితరః శ్రాద్ధమోక్తారో విశ్వేర్దేవైః సదా సహ । ఏతే శ్రాద్ధం సదా భుక్త్వా పితౄన్సన్తర్పయన్త్యతః ॥ ౨,౧౦.

పితృదేవతలు, అన్ని దేవతలతో కలిసి, ఎప్పుడూ శ్రాద్ధాన్ని స్వీకరించేవారిగా చెప్పబడ్డారు. వారు శ్రాద్ధాన్ని అనుభవించి, ఇతర పితృదేవతలను సంతోషపరుస్తారు.

వసురుద్రాదితిసుతాః పితరః శ్రాద్ధదేవతాః । ప్రీణయాతే మనుష్యాణాం పితౄఞ్శ్రాద్ధేషు తర్పితాః ॥ ౨,౧౦.

వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు — వీరంతా అదితి కుమారులు. పితృదేవతలు శ్రాద్ధానికి ప్రధానంగా పూజించబడతారు. మనుషులు శ్రాద్ధంలో పితృదేవతలను సంతృప్తిపరిచినప్పుడు, వారు మన పితృదేవతలను ఆనందింపజేస్తారు.

ఆత్మానం గుర్విణీ గర్భమపి ప్రీణాతి వై యథా । దోహదేన తథా దేవాః శ్రాద్ధైః స్వాంశ్చ పితౄన్నృణామ్ ॥ ౨,౧౦.

ఎలా ఒక గర్భవతి తనను తాను, తన గర్భంలో ఉన్న బిడ్డను సంతోషంగా చూసుకుంటుందో, అలాగే దేవతలు, మనుషుల పితృదేవతలు కూడా శ్రాద్ధంలో సమర్పించిన నైవేద్యంతో సంతోషిస్తారు.

హృష్యన్తి పితరః శ్రుత్వా శ్రాద్ధకాలముపస్థితమ్ । అన్యోన్యం మనసా ధ్యాత్వా సమ్పతన్తి మనోజవమ్ ॥ ౨,౧౦.

శ్రాద్ధ సమయం వచ్చిందని విన్నపుడు పితృదేవతలు ఎంతో ఆనందిస్తారు. వారు పరస్పరం మనసులో ఆలోచిస్తూ, ఆలోచన వేగంతో అక్కడికి చేరుకుంటారు.

బ్రాహ్మణైః సహ చాశ్నన్తి పితరో హ్యన్తరిక్షగాః । వాయుభూతాశ్చ తిష్ఠన్తి భుక్త్వా యాన్తి పరాం గతిమ్ ॥ ౨,౧౦.

ఆకాశంలో ఉండే పితృదేవతలు బ్రాహ్మణులతో కలిసి భోజనం చేస్తారు. వారు వాయువు రూపంలో ఉండి, భోజనం చేసిన తర్వాత పరమగతిని పొందుతారు.

నిమన్త్రితాస్తు యే విప్రాః శ్రాద్ధపూర్వదినేః ఖగ । ప్రవిశ్య పితరస్తేషు భుక్త్వా యాన్తి స్వమాలయమ్ ॥ ౨,౧౦.

పక్షీ! శ్రాద్ధానికి ముందురోజు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించినప్పుడు, పితృదేవతలు వారిలో ప్రవేశించి, నైవేద్యాన్ని స్వీకరించి, తమ ఇంటికి తిరిగి వెళ్తారు.

శ్రాద్ధకర్త్రా తు యద్యేకః శ్రాద్ధే విప్రో నిమన్త్రితః । ఉదరస్థః పితా తస్య వామపార్శ్వే పితామహః ॥ ౨,౧౦.

శ్రాద్ధం చేసే వారు ఒక్క బ్రాహ్మణుని మాత్రమే ఆహ్వానిస్తే, ఆ బ్రాహ్మణుని కడుపులో తండ్రి, ఎడమవైపు తాత ఉంటారు.

ప్రపితామహో దక్షిణతః పృష్ఠతః పిణ్డభక్షకః । శ్రాద్ధకాలే యమః ప్రేతాన్పితౄంశ్చాపి యమాలయాత్ ॥ ౨,౧౦.

పెద్దతాత కుడివైపు, వెనుకవైపు పిండం తినేవాడు ఉంటాడు. శ్రాద్ధ సమయంలో యముడు తన లోకంలో ఉన్న ప్రేతాత్మలు, పితృదేవతలను విడుదల చేస్తాడు.

విసర్జయతి మానుష్యే నిరయస్థాంశ్చ కాశ్యప । క్షుధార్తాః కీర్తయన్తశ్చ దుష్కృతఞ్చ స్వయఙ్కృతమ్ ॥ ౨,౧౦.

కాశ్యపా! యముడు నరకంలో ఉన్నవారిని కూడా, ఆకలితో బాధపడుతూ తమ పాపాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నవారిని, మానవ లోకానికి పంపిస్తాడు.

కాఙ్క్షన్తి పుత్రపౌత్రేభ్యః పాయసం మధుసంయుతమ్ । తస్మాత్తాంస్తత్ర విధినా తర్పయేత్పాయసేన తు ॥ ౨,౧౦.

పుత్రులు, మనవళ్ల నుండి తేనె కలిపిన పాయసం ఆశిస్తూ ఉంటారు. అందుకే, అక్కడ వారికి నియమానుసారం పాయసం సమర్పించి తృప్తిపర్చాలి.

గరుడ ఉవాచ । స్వామిన్కేనాపి తే దృష్టా ఆగతాః పితరో ద్విజ । లోకాదముష్మాదాగత్య భుఞ్జన్తో భువి మానద ॥ ౨,౧౦.

గరుడుడు అడిగాడు: ద్విజాతీ, పితృదేవతలు తమ సంతానాన్ని చూసి, ఆ లోకంనుంచి వచ్చి, భూమిపై భోజనం చేస్తున్నదాన్ని ఎవరైనా చూశారా, మానద?

శ్రీభగవానువాచ । గరుత్మఞ్ఛృణు వక్ష్యామి యథా దృష్టాస్తు సీతయా । పితరో విప్రదేహే వై శ్వశురాద్యాస్త్రయః క్వచిత్ ॥ ౨,౧౦.

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: గరుడా, విను. సీతాదేవి ఒకసారి బ్రాహ్మణుని రూపంలో తన మామగారు మొదలైన ముగ్గురు పితృదేవతలను ఎలా చూశారో చెబుతాను.

గృహీత్వా పితురాజ్ఞాం వై రామో వనముపాగమత్ । తతః పుష్కరయాత్రార్థం రామోఽయాత్సీతయా సహ ॥ ౨,౧౦.

తండ్రి ఆజ్ఞను స్వీకరించిన రాముడు అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు. ఆ తరువాత పుష్కర తీర్థయాత్ర కోసం సీతతో కలిసి వెళ్లాడు.

తీర్థం చాపి సమాగత్య శ్రాద్ధం ప్రారబ్ధవాంస్తు సః । ఫలం పక్వన్తు జానక్యా సిద్ధం రామే నివేదితమ్ ॥ ౨,౧౦.

తీర్థానికి చేరుకుని, రాముడు శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు. జనకనందిని సిద్ధం చేసిన పక్కగా వండిన భోజనాన్ని రామునికి సమర్పించింది.

స్నాతప్రియోక్తవాక్యాత్తు సుస్నాతా నమపాలయత్ । నభోమధ్యగతే సూర్యే కాలే కుతుప ఆగతే ॥ ౨,౧౦.

స్నానం చేసి, మంగళకరమైన మాటలు పలికిన ఆమె, శుభ్రంగా స్నానం చేసి నమ్రతతో ఎదురుచూసింది. సూర్యుడు మధ్యాకాశంలోకి వచ్చి, శ్రాద్ధానికి సరైన సమయం వచ్చినప్పుడు—

అయాతా ఋఃషయః సర్వే యే రామేణ నిమన్త్రితాః । తాన్మునీనాగతాన్దృష్ట్వా వైదేహీ జనకాత్మకా ॥ ౨,౧౦.

రాముడు ఆహ్వానించిన ఋషులు అందరూ ఇంకా రాలేదు. మునులు రాకపోయినదాన్ని చూసి, జనకుని కుమార్తె వైదేహి—

రామాజ్ఞయాన్నమాదాయ పరివేష్టుముపాగతా । అపాసర్పత్తతో దూరే విప్రమధ్యే తు సంస్థితా ॥ ౨,౧౦.

రాముని ఆజ్ఞతో అన్నాన్ని తీసుకుని, సమర్పించేందుకు దగ్గరకు వెళ్లింది. ఆ తరువాత కొంత దూరంగా వెళ్ళి, బ్రాహ్మణుల మధ్య నిలబడింది.