భక్తియోగేన సన్తుష్ట ఆత్మానం దర్శయేదజః । తతః కృతార్థో భవతి సదా సర్వత్ర నిః స్పృహః ॥ ౨,౬.
భక్తియోగంతో సంతృప్తుడై, జన్మలేని వాడు ఆత్మను దర్శింపజేస్తాడు. అప్పుడు వాడు సర్వత్రా తృప్తిగా, ఎప్పుడూ ఆసక్తి లేకుండా ఉంటాడు.
అతోఽహఙ్కారముత్సృజ్య సానుబన్ధే కలేవరే । చరేదసంగో లోకేషు స్వప్నప్రాయేషు నిర్మమః ॥ ౨,౬.
అందువల్ల, అహంకారాన్ని వదిలి, శరీరం ఉన్నప్పటికీ, ఈ లోకాల్లో అనాసక్తిగా, కలవరం లేకుండా, కలలోలాగానే జీవించాలి.
క్వ స్వప్నే నియతం ధైర్యమిన్ద్రజాలే క్వ సత్యతా । క్వ నిత్యతా శరన్మేఘే క్వ వా సత్యం కలేవరే ॥ ౨,౬.
కలలో స్థిరమైన ధైర్యం ఎక్కడుంది? మాయలో నిజం ఎక్కడుంది? వానమేఘంలో శాశ్వతత్వం ఎక్కడుంది? శరీరంలో సత్యం ఎక్కడుంది?
అవిద్యాకర్మజనితం దృశ్యమానం చరా చరమ్ । జ్ఞాత్వాచారవశీ యోగీ తతః సిద్ధిమవాప్స్యసి ॥ ౨,౬.
అజ్ఞానం, కర్మ వల్ల ఏర్పడిన, కదిలే, కదలని ఈ జగత్తును తెలుసుకుని, ఆచారాన్ని నియంత్రించగల యోగి, అనంతరం సిద్ధిని పొందుతాడు.
ఇత్యుక్త్వా తే గతాః సర్వే సాధవో దీనవత్సలాః । సోఽహం తదుక్తమార్గేణ తథైవాచరమన్వహమ్ ॥ ౨,౬.
అలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ దయతో ఉన్న సద్గుణులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. నేను వాళ్లు చెప్పిన మార్గాన్ని ప్రతి రోజు నమ్మకంగా అనుసరించాను.
తతోఽచిరేణాత్మనీదం దృష్టవానహమద్భుతమ్ । జ్యోతిర్మయం సదానన్దం శరచ్ఛీతాంశునిర్మలమ్ ॥ ౨,౬.
ఆ తర్వాత, ఎక్కువ కాలం కాకుండానే, నా లోపల ఒక అద్భుతమైన దృశ్యం కనిపించింది — అది ఎప్పుడూ ఆనందంగా, శరదృతువులోని చందమామ వెలుగు లా నిర్మలంగా మెరిసింది.
నిషిచ్య సుఖసన్దోహైర్మాం కృత్వాధికసస్పృహమ్ । అన్తర్హితం మహతేజో యథా సౌదామినీ దివి ॥ ౨,౬.
ఆ ప్రకాశం నన్ను ఆనంద తరంగాలతో నింపింది, ఇంకా కావాలని ఆశ కలిగించింది. ఆ గొప్ప వెలుగు ఆకాశంలో మెరుపు మాయమయ్యేలా అంతలోనే కనబడకుండా పోయింది.
భక్త్యా తదేవ మనసి భావయన్నహమద్భుతమ్ । కాలే కలేవరం త్యక్త్వా గతవాన్ హరిమవ్యయమ్ ॥ ౨,౬.
ఆ అద్భుతాన్ని నా మనసులో భక్తితో ధ్యానిస్తూ, కాలక్రమంలో శరీరాన్ని వదిలి, నేను అవినాశి హరిని చేరుకున్నాను.
తస్యేచ్ఛయా పునర్బ్రహ్మన్ బ్రహ్మణో మేఽభవజ్జనిః । అనుగ్రహాద్భగవతస్త్రిషు లోకేషు నిః స్పృహః ॥ ౨,౬.
ఆయన సంకల్పంతో, బ్రహ్మా ద్వారా నాకు మళ్లీ జననం కలిగింది. భగవంతుని అనుగ్రహంతో మూడు లోకాలలో నాకు ఎలాంటి ఆశ కూడా లేకుండా పోయింది.
ఆపీడయన్ముహుర్వోణాం గాయమానశ్చరామ్యహమ్ । ఇత్యుక్త్వా మే స్వానుభవం యయౌ యాదృచ్ఛికో మునిః ॥ ౨,౬.
పలుకులు కలిపి పాడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ పెదవులు కలిపి సంచరిస్తున్నాను. ఇలా నా అనుభవాన్ని చెప్పి, ఆ ముని వచ్చినట్టు వెళ్లిపోయాడు.
మమాపి పరమాశ్చర్యం సన్తోషశ్చ మహానభూత్ । అతస్తే సాధుసఙ్గత్యా భక్త్యా చ పరమాత్మనః ॥ ౨,౬.
నాకు కూడా గొప్ప ఆశ్చర్యం, అపారమైన సంతృప్తి కలిగింది. అందువల్ల, సద్గుణుల సాంగత్యం వల్ల, పరమాత్మపై భక్తి వల్ల—
విశుద్ధం నిర్మలం శాన్తం మనో నిర్వృతిమేష్యతి । అనేకజన్మజనితం పాతకం సాధుసంగమే ॥ ౨,౬.
మనసు పాపరహితంగా, నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా మారి ఆనందాన్ని పొందుతుంది. ఎన్నో జన్మల్లో చేసిన పాపం సద్గుణుల సాంగత్యంలో నశిస్తుంది.
క్షిప్రం నశ్యతి ధర్మజ్ఞ జలానాం శరదో యథా । వైశ్య ఉవాచ । పీత్వా తే వాక్యపీయూషం స్వాన్తం మే శాన్తిమాగమత్ ॥ ౨,౬.
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, అది autumn కాలంలో నీరు ఎండిపోవడం లాగ త్వరగా నశిస్తుంది. వైశ్యుడు అన్నాడు: నీ మాటల అమృతాన్ని ఆస్వాదించాక నా హృదయం ప్రశాంతతను పొందింది.
సర్వతీర్థఫలం మేఽధ్య సఞ్జాతం తవ దర్శనాత్ । ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య ప్రోవాచ ఋపిసత్తమః ॥ ౨,౬.
నీ దర్శనంతో నాకు అన్ని తీర్థాల ఫలితం లభించింది. అతని మాటలు విన్న ఋషిశ్రేష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు—
లోమశ ఉవాచ । హితాయ తవ రాజేన్ద్ర త్రివర్గఫలమిచ్ఛతః । యత్త్వయా సుకృతం భూరివృషోత్సర్గం వినా కృతమ్ ॥ ౨,౬.
లోమశుడు అన్నాడు: రాజేంద్రా! నీవు త్రివర్గఫలాన్ని కోరుకుంటూ నీకు మేలు కలగాలని, నీవు చేసిన అన్ని పుణ్యకార్యాలలో గొప్ప ఎద్దు దానం తప్ప ఇంకేమీ లేదు.
మన్యేఽకిఞ్చత్కరం సర్వం నీహారసలిలం యథా । వృషోత్సర్గసమం కిఞ్చిత్సాధనం న మహీతలే ॥ ౨,౬.
అవి అన్నీ పొగతో నీరు లాంటివే, చాలా తక్కువ విలువైనవిగా నేను భావిస్తున్నాను. ఈ భూమిపై ఎద్దు దానానికి సమానం అయిన పుణ్య కార్యం మరొకటి లేదు.
అనాయాసేన గచ్ఛన్తి గతిం తే పుణ్యకర్మణామ్ । వృషోత్సర్గః కృతో యేన అశ్వమేధస్య యాజకః ॥ ౨,౬.
పుణ్యకార్యాలు చేసినవారు సులభంగా గమ్యాన్ని చేరుతారు. ఎవరైతే ఎద్దు దానం చేస్తారో వారు అశ్వమేధ యాగాన్ని నిర్వహించిన యాజకుల్లా అవుతారు.
ఉభౌ సమౌ మయా దృష్టౌ దివ్యౌ తౌ శక్రసన్నిధౌ । అతస్త్వం పుష్కరం గత్వా వృషోత్సర్గం విధాయ చ ॥ ౨,౬.
వారిద్దరినీ నేను ఇంద్రుని సమక్షంలో దివ్యంగా చూసాను. అందుకే నీవు పుష్కరానికి వెళ్లి ఎద్దు దానం చేయు.
తతో యాహి గృహం సాధో యేన సర్వం కృతం భవేత్ । విపశ్చిదువాచ । తతః స పునరాగత్య కార్తిక్యాం పుష్కరే వరే ॥ ౨,౬.
ఆ తర్వాత, సద్గుణుడా, నీవు ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. అలా చేస్తే అన్నీ పూర్తవుతాయి. జ్ఞానవంతుడు అన్నాడు: ఆ తరువాత అతడు కార్తీక మాసంలో మళ్లీ పుష్కరానికి వెళ్లాడు.
వరాహరూపీ భగవాన్ యత్రాస్తే యజ్ఞపూరకః । చకార విధివత్సర్వం యుద్కమృషిసత్తమైః ॥ ౨,౬.
అక్కడ, యజ్ఞాలను పూర్తిచేసే వరాహరూపంలో భగవంతుడు ఉన్నాడు. అతడు మునిశ్రేష్ఠులతో కలిసి అన్ని కర్మలను విధిగా నిర్వహించాడు.
గతాని బహుతీర్థాని తతో లోమశసంగతిః । తతోఽధికతరం జాతం పుణ్యం నీలవివాహజమ్ ॥ ౨,౬.
అనేక తీర్థాలను సందర్శించి, ఆ తర్వాత లోమశునితో కలుసుకున్నాడు. ఆ తరువాత నీలలో జరిగిన వివాహం వల్ల అతడికి ఇంకా ఎక్కువ పుణ్యం కలిగింది.
సభుక్త్వా విషయాన్ దివ్యాన్ విమానవరమాశ్రితః । తేన రాజకులే జన్మ వీరసేనస్య ధర్మతః ॥ ౨,౬.
దివ్యమైన భోగాలు అనుభవించి, అద్భుతమైన విమానాన్ని పొందాడు. ఆ విధంగా ధర్మబద్ధంగా వీరసేనుని రాజకుటుంబంలో జన్మించాడు.
వీరపఞ్చాననాఖ్యాతఞ్చతుర్వర్గైకసాధకమ్ । ప్రకుర్వతో వృషోత్సర్గం తత్ర యే పరిచారకాః ॥ ౨,౬.
వీర పంచాననంగా పిలవబడే, నాలుగు పురుషార్థాలకు మార్గం చూపే వృషోత్సర్గ యజ్ఞంలో సేవ చేసే వారు —
దివ్యరూపాభవన్ స్పృష్టా గోపుచ్ఛోదకశీకరైః । సురూపాః పుష్టవపుషః పశ్యన్తో దూరసంస్థితాః ॥ ౨,౬.
ఆ యజ్ఞంలో, ఆవు తోక నీటి చినుకులు తగిలినవారు, దివ్యమైన రూపాలతో, అందంగా, బలంగా మారి, దూరం నుండే మెరిసిపోతూ కనిపించారు.
తతో దూరతరా యే చ దృశ్యన్తే మలినా జనాః । దుర్భగా మలినా రూక్షాః కృశా విగతవాససః ॥ ౨,౬.
కానీ, ఇంకా దూరంగా కనిపించే వారు, మురికి పట్టినవారు, దురదృష్టవంతులు, కఠినంగా, క్షీణించి, దుస్తులు లేకుండా ఉన్నవారు —
వృషయజ్ఞమపశ్యన్తో యే చాసూయాం ప్రకుర్వతే । సర్వం నివేదితం రాజ్ఞశ్చరితం పూర్వజన్మనః ॥ ౨,౬.
వారు వృషయజ్ఞాన్ని చూడని వారు, లేదా అసూయతో ఉన్నవారు. రాజు గతజన్మలో చేసిన అన్ని కార్యాలు అక్కడ వెల్లడవుతాయి.
ధర్మ్యం విచిత్రమాఖ్యానం శ్రుతం మే యత్పరాశరాత్ । అతస్త్వం స్వగృహం గచ్ఛ కృపాం కృత్వా మమోపరి ॥ ౨,౬.
పరాశరుని నుండి నేను విన్న ఈ ధార్మికమైన, అద్భుతమైన కథను నీకు చెప్పాను. కాబట్టి నన్ను కనికరించి, నీవు నీ ఇంటికి వెళ్ళు.
శ్రుత్వా విపశ్చిద్వాక్యం స విస్మయం పరమం గతః । గృహం జగామ విప్రోఽసౌ ప్రాపితో రాజసేవకైః ॥ ౨,౬.
ఆ పండితుని మాటలు విని, అతడు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. రాజు సేవకులు అతడిని ఇంటికి తీసుకెళ్లారు.
వసిష్ఠ ఉవాచ । తస్మాద్రాజన్ వృషోత్సర్గం వరిష్ఠం సర్వకర్మణామ్ । సమాచర విధానేన యది భీతో యమాదపి ॥ ౨,౬.
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! అందరి కర్మల్లో వృషోత్సర్గం అత్యుత్తమం. యముడిని కూడా భయపడినా, నీవు దీనిని సరిగా చేయాలి.
వృషోత్సర్గసమం కిఞ్చిత్సాధనం నదివః పరమ్ । మయా ధర్మరహస్యం తే కథితం రాజసత్తమ ॥ ౨,౬.
వృషోత్సర్గానికి సమానమైన సాధనం మరొకటి లేదు, స్వర్గంలో కూడా లేదు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీకు ధర్మరహస్యాన్ని చెప్పాను.