గరుడపురాణమ్

తస్మాత్కృష్ణ వృషోత్సర్గః కర్తవ్య ఇతి మే శ్రుతమ్ । కిం ఫలం వృషయజ్ఞస్య పురా కేన కృతో హరే ॥ ౨,౬.

అందుకే కృష్ణా! వృషోత్సర్గం తప్పనిసరిగా చేయాలని నేను విన్నాను. వృషయజ్ఞం వల్ల కలిగే ఫలం ఏమిటి? మొదట దాన్ని ఎవరు చేశారు, హరివు?

అనడ్వాన్ కీదృశః ప్రోక్తః కస్మిన్ కాలే విశేషతః । కో విధిస్తస్య నిర్దిష్టః సర్వం మే కృపయా వద ॥ ౨,౬.

ఎలాంటి వృషభాన్ని ఎప్పుడు వదలాలో, దానికి ఏ విధానం పాటించాలో దయచేసి నాకు పూర్తిగా వివరించు.

శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । ఇతిహాసం మహాపుణ్యం ప్రవక్ష్యామి ఖగేశ్వర । బ్రహ్మపుత్రేణ యత్ప్రోక్తం రాజానం వీరవాహనమ్ ॥ ౨,౬.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ పక్షిరాజా! బ్రహ్మ కుమారుడు రాజు వీరవాహనునికి చెప్పిన మహాపుణ్యకరమైన పురాణ కథను నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.

విరాధనగరే రాజా వీరవాహననామకః । ధర్మాత్మా సత్యసన్ధశ్చ వదాన్యో విప్రతుష్టికృత్ ॥ ౨,౬.

విరాధ అనే నగరంలో వీరవాహనుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. ఆయన ధర్మాత్ముడు, సత్యవంతుడు, ఉదారుడు, బ్రాహ్మణులను సంతోషపరిచేవాడు.

స కదాచిద్వనం వీరో మహాత్మాఖేటకం గతః । కిఞ్చిత్ప్రష్టుమనాస్తార్క్ష్య వసిష్ఠస్యాశ్రమం యయౌ ॥ ౨,౬.

ఒకసారి ఆ వీరుడైన రాజు వేట కోసం అటవికి వెళ్లాడు. అక్కడ వసిష్ఠుని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, కొన్ని విషయాలు అడగాలని అనుకున్నాడు.

నమస్కృత్య మునిం తత్ర కృతాసనపరిగ్రహః । పశ్రయావనతో రాజా పప్రచ్ఛ ఋషిసంసది ॥ ౨,౬.

ఆ రాజు అక్కడ మునిని నమస్కరించి, ఆసనంలో కూర్చొని, వినయంగా ఆశ్రయం తీసుకుని, ఋషుల సమక్షంలో తన సందేహాన్ని అడిగాడు.

రాజోవాచ । మునే మయా కృతో ధర్మో యథాశక్తి ప్రయత్నతః । యమస్య శాసనం శ్రుత్వా బిభేమి నితరాం హృది ॥ ౨,౬.

రాజు ఇలా అడిగాడు: మునీశ్వరా! నేను నా శక్తికి తగినంత ధర్మాన్ని ఆచరించాను. అయినా యముని నియమాలు విని నా హృదయంలో చాలా భయంగా ఉంది.

యమఞ్చ యమదూతాంశ్చ నిరయాన్ ఘోరదర్శనాన్ । న పశ్యామి మహాభాగ తథా వద దయానిధే ॥ ౨,౬.

ఓ మహాభాగా! నేను యముని, ఆయన దూతలను, భయంకరమైన నరకాలను చూడడం లేదు. కాబట్టి దయామయుడా! నాకు వివరంగా చెప్పు.

వసిష్ఠ ఉవాచ । ధర్మా బహువిధా రాజన్ వర్ణ్యన్తే శాస్త్రకోవిదైః । సూక్ష్మత్వాన్న విజానన్తి కర్మమార్గవిమోహితాః ॥ ౨,౬.

వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! ధర్మాలు అనేక విధాలుగా శాస్త్రజ్ఞులు వివరించారు. కానీ అవి చాలా సూక్ష్మంగా ఉండటంతో, కర్మ మార్గంలో మునిగిపోయినవారు వాటిని గ్రహించలేరు.

దానం తీర్థం తపో యజ్ఞాః సంన్యాసః పైతృకో మహః । ధర్మేషు గృహ్యమాణేషు వృషోత్సర్గో విశేషితః ॥ ౨,౬.

దానం, తీర్థయాత్ర, తపస్సు, యజ్ఞాలు, సన్యాసం, పితృకర్మలు—ఈ ధర్మాలలో వృషోత్సర్గం ప్రత్యేకమైనది.

ఏష్టవ్యా బహవః పుత్రా యద్యేకోఽపి గయాం వ్రజేత్ । యజేత వాశ్వమేధేన నీలం వా వృషముత్సృజేత్ ॥ ౨,౬.

చాలా మంది కుమారులు ఉండాలని కోరుకోవాలి. ఎందుకంటే వారిలో ఒకరు అయినా గయకు వెళ్లినా, అశ్వమేధ యజ్ఞం చేసినా, నీలవృషభాన్ని వదిలినా, అది మహాపుణ్యంగా ఉంటుంది.

బ్రహ్మహత్యాదిపాపాని జ్ఞానాజ్ఞానకృతాని చ । నీలోద్వాహేన శుధ్యేత్తు సముద్రప్లవనేన వా ॥ ౨,౬.

బ్రహ్మహత్య వంటి పాపాలు, తెలిసీ తెలియక చేసినవైనా, నీలవృషభాన్ని వదిలినా లేదా సముద్రంలో స్నానం చేసినా, శుద్ధి అవుతాయి.

ఏకాదశాహే రాజేన్ద్ర యస్య నోత్సూజ్యతే వృషః । ప్రేతత్వం నిశ్చలం తస్య కృతైః శ్రాద్ధైస్తు కిం భవేత్ ॥ ౨,౬.

రాజేంద్రా! పదకొండవ రోజున వృషభాన్ని వదలకపోతే, ఆ వ్యక్తి ప్రేతత్వం తప్పదు. అప్పుడు చేసిన శ్రాద్ధాలు ఏమి ఉపయోగపడవు.

యథాకథఞ్చిత్కర్తవ్యస్తీర్థే వా పత్తనేఽథ వా । వృషయజ్ఞైః ప్రముచ్యతే నాన్యథా సాధనైః ఖగ ॥ ౨,౬.

ఎలా చేసినా, పవిత్రతీర్థంలో కానీ, పట్టణంలో కానీ, వృషభయజ్ఞం చేసినవారికి మాత్రమే విముక్తి లభిస్తుంది, పక్షీ! ఇతర మార్గాలతో కాదు.

వృషభం పఞ్చకల్యాణం యువానం కృష్ణకంబలమ్ । గోయూథమధ్యే నితరాం విచరన్తం విధానతః ॥ ౨,౬.

ఐదు శుభలక్షణాలు ఉన్న, యువకుడైన, నల్లటి తోలు కలిగిన, ఆవుల మందలో సరిగా సంచరిస్తున్న వృషభాన్ని నియమానుసారం ఎంచుకోవాలి.

చతసృభిర్వత్సకాభిర్ద్వాభ్యాఞ్చైవైకయా ఖగ । వివాహ్య మఙ్గలద్రవ్యైర్మన్త్రవత్తం సముత్సృజేత్ ॥ ౨,౬.

నాలుగు, రెండు లేదా ఒక దూడతో, మంగళద్రవ్యాలతో వివాహం చేసి, మంత్రాలతో వదిలిపెట్టాలి.

ఇహ రతీతి షడృగ్భిర్హేమం కుర్యాద్విభావసోః । కార్తిక్యాం మాఘవైశాఖ్యాం సంక్రమే పాతపర్వసు ॥ ౨,౬.

‘ఇహ రతి’ అనే ఆరు ఋగ్వేద మంత్రాలతో, కార్తీక, మాఘ, వైశాఖ మాసాల్లో, సంధికాలంలో లేదా గ్రహణ సమయంలో, అగ్ని స్వరూపమైన బంగారు విగ్రహాన్ని తయారు చేయాలి.

తీర్థే పిత్ర్యేక్షయాహే చ విశేషేణ ప్రశస్యతే । లోహితో యస్తు వర్ణేన ముఖే పుచ్ఛే చ పాణ్డురః ॥ ౨,౬.

తీర్థంలో లేదా పితృదినాన ఈ క్రతువు ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించబడింది; ఎర్రని రంగులో, నోరు, తోక తెలుపుగా ఉన్న వృషభమే ఉత్తమం.

పీతః ఖురవిషాణేషు స నీలో వృష ఉచ్యతే । శ్వేతవర్ణో భవేద్విప్రో లోహితః క్షత్త్ర ఉచ్యతే ॥ ౨,౬.

ఖురాలు, కొమ్ములు పసుపు రంగులో, మిగతా భాగాలు నీలంగా ఉన్న వృషభమే వృషభంగా పిలవబడతాడు; తెలుపు రంగు బ్రాహ్మణులకు, ఎరుపు రంగు క్షత్రియులకు అనుకూలం.

పీతవర్ణో భవేద్వైశ్యః శూద్రః కృష్ణః స్మృతో బుధైః । యథావర్ణం సముద్దిష్టో వర్ణేషు బ్రాహ్మణాదిషు ॥ ౨,౬.

పసుపు రంగు వృషభం వైశ్యులకు, నల్ల రంగు వృషభం శూద్రులకు అనుకూలమని పండితులు చెబుతారు; ఈ విధంగా, బ్రాహ్మణ మొదలైన నాలుగు వర్ణాలకు వర్ణప్రకారం వృషభాన్ని నిర్ణయించారు.

అథ వా రక్తవర్ణస్తు సర్వేషామేవ శస్యతే । పితా పితామహశ్చైవ తథైవ ప్రపితామహః ॥ ౨,౬.

లేదంటే, ఎరుపు రంగు వృషభం అందరికీ శ్రేష్ఠంగా చెప్పబడింది; తండ్రి, తాత, పరతాత అందరికీ.

ఆశాసతే సుతం జాతం వృషోత్సర్గం కరిష్యతి । ధర్మస్త్వం వృషరూపేణ జగదానన్దదాయకః ॥ ౨,౬.

కొడుకు పుట్టి వృషభాన్ని విడిచిపెడతాడని వారు ఆశిస్తారు; నీవే వృషభరూపంలో ధర్మమూర్తివి, జగత్తుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడివి.

అష్టమూర్తేరధిష్ఠానమతః శాన్తిం ప్రయచ్ఛ మే । గఙ్గాయమునయోః పేయమన్తర్వేది తృణం చర ॥ ౨,౬.

అష్టమూర్తుల నివాసమైన వృషభా! నాకు శాంతిని ప్రసాదించు; గంగా, యమున నదుల నీరు తాగు, యజ్ఞవేదికలోని గడ్డి మేక తిను.

ధర్మరాజస్య పురతో వాచ్యం మే సుకృతం వృష । దక్షిణాంసే త్రిశూలాఙ్కం వామోరౌ చక్రచిహ్నితమ్ ॥ ౨,౬.

ధర్మరాజు ముందు నా సత్కర్మాలను నువ్వు చెప్పాలి, వృషభా! నీ కుడి భుజంపై త్రిశూలం, ఎడమ తొడపై చక్రం గుర్తుగా ఉన్నాయి.

ఇతి సంప్రార్థ్య వృషభం గన్ధపుష్పాక్షతాదిభిః । వృషం తత్సతరీయుక్తం పూజయిత్వా సముత్సృజేత్ ॥ ౨,౬.

ఈ విధంగా వృషభాన్ని గంధం, పువ్వులు, అక్షతలు మొదలైనవి సమర్పించి, ఆ వృషభాన్ని ఆవుతో కలిపి పూజించి, వదిలిపెట్టాలి.

తస్మాద్రాజన్ విధానేన వృషోత్సర్గం సమాచర । బహుసాధనయుక్తస్య నాన్యథా సద్గతిస్తవ ॥ ౨,౬.

అందువల్ల రాజా! నియమానుసారం వృషభాన్ని విడిచిపెట్టు; అనేక సాధనాలు ఉన్నవారికి శ్రేయస్సు పొందేందుకు వేరే మార్గం లేదు.

ఆసీత్త్రేతాయుగే పూర్వం విదేహనగరే నృప । బ్రాహ్మణో ధర్మవత్సేతి స్వకర్మనిరతః సుధీః ॥ ౨,౬.

త్రేతాయుగంలో, విడేహ నగరంలో, ధర్మవత్ అనే జ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు తన కర్మలో నిమగ్నంగా ఉండేవాడు.

విష్ణుభక్తోఽతితేజస్వీ యథాలాభేన తుష్టికృత్ । పితృపర్వణి సంప్రాప్తే కుశార్యో కాననం యయౌ ॥ ౨,౬.

విష్ణుభక్తుడైన, అపార తేజస్సుతో, దక్కినదానితో సంతృప్తిగా ఉండే వాడు, పితృపర్వదినం వచ్చినప్పుడు, కుశ గడ్డి కోసం అడవికి వెళ్లాడు.

అటన్నితస్తతస్తత్ర చిన్వన్ కుశపలాశకమ్ । సహసోపేత్య పురుషాశ్చాత్వారశ్చారుదర్శనాః ॥ ౨,౬.

అక్కడికక్కడ తిరుగుతూ, కుశ, పలాశ గడ్డి ఏరుకుంటూ ఉండగా, అకస్మాత్తుగా భయంకరమైన రూపం కలిగిన నలుగురు వ్యక్తులు వచ్చారు.