తత్ర యేన ప్రదత్తా గౌః స సుఖేనైవ తాం తరేత్ । అదాయీ తత్ర ఘృష్యేత కరగ్రాహన్తు నావికైః ॥ ౨,౫.
ఎవడు ఆవును దానం చేశాడో వాడు సులభంగా దాటి పోతాడు. కానీ ఎవడు దానం చేయకపోతే, పడవాళ్లు అతన్ని చేతితో పట్టుకుని లాగుతారు.
ఉఖైః కాకైర్బకోలూకైస్తీక్ష్ణతుణ్డైర్వితుద్యతే । మనుజానాం హితం దానమన్తే వైతరణీ ఖగ ॥ ౨,౫.
కాకులు, నెమళ్లు, గుడ్లగూబలు — ఇవి పదునైన ముక్కులతో అతన్ని చింపుతుంటాయి. చివరలో మనుషులు చేసిన దానం వైతరణి దాటడంలో ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది, ఓ పక్షీ!
దత్తా పాపం దహేత్సర్వం మమ లోకన్తు సా నయేత్ । మప్తమే మాసి సమ్ప్రాప్తే పురం బహ్వాపదం మృతః ॥ ౨,౫.
దానం చేసినవాడు పాపాలన్నీ కాలిపోతాయి, పరలోకానికి చేరతాడు. నెల పూర్తయినప్పుడు, చనిపోయినవాడు అనేక కష్టాల నగరానికి చేరుతాడు.
వ్రజేత్తు సోదకం భుక్త్వా పిణ్డం వై సప్తమాసికమ్ । వ్రజన్నేవం విలపతే పరిఘాహతిపీడితః ॥ ౨,౫.
ఏడవ నెలలో నీళ్ళతో ఇచ్చిన పిండాన్ని తిని, ముందుకు సాగుతాడు. అప్పుడు ఇనుప దండలతో కొట్టించుకుంటూ, బాధతో విలపిస్తాడు.
న దత్తం న హుతం తప్తం న స్నాతం న కృతం హితమ్ । యాదృశం చరితం కర్మ మూఢాత్మన్ భుఙ్క్ష్వ తాదృశమ్ ॥ ౨,౫.
దానం చేయలేదు, హోమం చేయలేదు, తపస్సు చేయలేదు, స్నానం చేయలేదు, మంచిపని చేయలేదు. ఏ విధంగా నువ్వు చేసిన కర్మ ఉందో, ఓ మూర్ఖాత్మా! దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే.
మాస్యష్టమే దుః ఖదే తు పరే భుక్త్వాథ సోదకమ్ । పిణ్డం ప్రయాత్సయౌ తార్క్ష్య నానాక్రన్దపురం తతః ॥ ౨,౫.
ఎనిమిదవ నెలలో బాధలు అనుభవించి, నీళ్ళతో ఇచ్చిన పిండాన్ని తిని, ఓ తార్క్ష్యా! 'నానాక్రందపురం' అనే నగరానికి చేరుతాడు.
ప్రయాణే చ ప్రవదతే ముసలాఘాతపీడితః । క్వ జాయాచటులైశ్చాటుపటుభిర్వచనైర్మమ ॥ ౨,౫.
ప్రయాణంలో, ముసలాలతో కొట్టించుకుంటూ, ఇలా అంటాడు: 'నా భార్య తియ్యని మాటలు, చతురతతో మాట్లాడిన మాటలు ఎక్కడ?'
భోజనం భల్లభల్లీభిర్ముసలైశ్చ క్వ మారణమ్ । నవమే మాసి దత్తం వై నానాక్రన్దపురే తతః ॥ ౨,౫.
'భోజనం ఎక్కడ? బల్లలతో, ముసలాలతో చావు ఎక్కడ?' తొమ్మిదవ నెలలో పిండం సమర్పించి, ఆ తరువాత నానాక్రందపురానికి చేరుతాడు.
పిణ్డమశ్రాతి కరుణం నానాక్రన్దాన్ కరోత్యపి । దశమే మాసి దత్తం వై సుతప్తభవనం తతః ॥ ౨,౫.
ఆత్మకు తిండి కావాలని దయతో ఎన్నో విధాలుగా ఏడుస్తూ, పదవ నెలలో ఇచ్చిన పిండం అతనికి బాగా వేడి గదిలా మారుతుంది.
సరన్నేవం విలపతే హలాహతిహతః పథి । క్వ సూనుపేశలకరైః పాదసంవాహనం మమ ॥ ౨,౫.
మరణాయుధంతో దెబ్బతిని, ఆ మార్గంలో వెళ్తూ, 'నా కుమారుడు తన మృదువైన చేతులతో నా కాళ్లను మర్దించేది ఎక్కడ?' అని బాధపడుతూ ఏడుస్తాడు.
క్వ దూతవజ్రప్రతిమకైర్మత్పదకర్షణమ్ । దశమే మాసి పిణ్డాది తత్ర భుక్త్వా ప్రసర్పతి ॥ ౨,౫.
'యమదూతలు వజ్రంలాంటి చేతులతో నా కాళ్లను లాగేవారు ఎక్కడ?' పదవ నెలలో ఇచ్చిన పిండం తిని అక్కడి నుంచి ముందుకు సాగిపోతాడు.
మాసే చైకాదశే పూర్ణే పురం రౌద్రం స గచ్ఛతి । గచ్ఛన్నేవ విలపతే యథా పృష్ఠే ప్రపీడితః ॥ ౨,౫.
పదకొండవ నెల పూర్తయిన తర్వాత, అతను భయంకరమైన పట్టణానికి వెళ్తాడు. వెళ్తూ, వెనుక నుంచి బాధపడే మనిషిలా ఏడుస్తూ పోతాడు.
క్వాహం సతూలీశయనే పరివర్తన్ క్షణే క్షణే । భటహస్తభ్రష్టయష్టికృష్టపృష్ఠః క్వ వా పునః ॥ ౨,౫.
'ఒకప్పుడు మృదువైన మంచంపై పడుకుని తరచూ తిప్పుకుంటూ ఉండే నేను ఎక్కడ? ఇప్పుడు యమదూత చేతిలోని దండం నేలపై పడిపోగా, దానితో నా వెన్ను లాగబడుతూ ఉన్న నేను ఎక్కడ?' అని బాధపడతాడు.
క్షితౌ దత్తఞ్చ పిణ్డాది భుక్త్వా తత్ర తతో వ్రజేత్ । పయోవర్షణమిత్యేతన్నామకం పురమణ్డజ ॥ ౨,౫.
భూమిపై ఇచ్చిన పిండం తిని అక్కడి నుంచి పయోవర్షణం అనే ఊరికి వెళ్తాడు.
వ్రజన్నేవం విలపతే కుఠారైర్మూర్ధ్ని తాడితః । క్వ భృత్యకోమలకరైర్గన్ధతైలావసేచనమ్ ॥ ౨,౫.
అక్కడికి వెళ్తూ, తలపై గొడ్డళ్లతో కొట్టించుకుంటూ, 'నా సేవకుల మృదువైన చేతులతో సుగంధ తైలంతో నూనె పట్టించేవారు ఎక్కడ?' అని ఏడుస్తాడు.
క్వ కీనాశానుగైః క్రోధాత్కుఠారైః శిరసి వ్యథా । ఊనాబ్దికఞ్చ యచ్ఛ్రాద్ధం తత్ర భుఙ్క్తే సుదుః ఖితః ॥ ౨,౫.
'యమదూతల కోపంతో వారి అనుచరులు గొడ్డళ్లతో నా తలపై కలిగించే నొప్పి ఎక్కడ?' ఏడాది పూర్తికాకముందు చేసిన శ్రాద్ధాన్ని అక్కడ తీవ్రమైన బాధతో అనుభవిస్తాడు.
సంపూర్ణే తు తతో వర్షే శీతాఢ్యం నగరం వ్రజేత్ । గచ్ఛన్నేవం ఛురికయా చ్ఛిన్నజిహ్వస్తు రోదితి ॥ ౨,౫.
వర్షం పూర్తయిన తర్వాత, అతను చలిగలిగే నగరానికి వెళ్తాడు. వెళ్తూ, కత్తితో నాలుక కోసేయబడినవాడై, కన్నీళ్లు కారుస్తూ పోతాడు.
ప్రియాలాపైః క్వ చ ససమధురత్వస్య వర్ణనమ్ । ఉక్తమాత్రేఽసిపత్రాదిజిహ్వాచ్ఛేదః క్వ చైవ హి ॥ ౨,౫.
'ఇంత మధురంగా ప్రేమగా మాట్లాడే మాటలు ఎక్కడ? ఒక్క మాట చెప్పగానే కత్తిపొదలో నాలుక కోసేయడం ఎక్కడ?' అని బాధపడతాడు.
వార్షికం పిణ్డదానాది భుక్త్వా తత్ర ప్రసర్పతి । బహుభీతికరం తత్తత్పిణ్డజం దేవమాస్థితః ॥ ౨,౫.
అక్కడ సంవత్సర శ్రాద్ధం తిని, ఎన్నో భయాల మధ్య, తన కోసం చేసిన పిండాన్ని స్వీకరించే దేవుని దగ్గరకు భయంతో సాగిపోతాడు.
ప్రకాశయతి పాప్పానమాత్మానఞ్చ వినిన్దతి । యోషిదప్యేవమేతస్మిన్మార్గే వై పరిదేవతి ॥ ౨,౫.
తాను చేసిన పాపపానాన్ని బయటపెట్టి, తనను తాను నిందించుకుంటాడు. ఆ మార్గంలో స్త్రీ కూడా ఇలాగే ఏడుస్తూ వెళ్తుంది.
తతో యామ్యం నాతిదూరే నగరం స హి గచ్ఛతి । చత్వారింశద్యోజనాని చతుర్యుక్తానివిస్తృతమ్ ॥ ౨,౫.
అక్కడినుంచి ఎక్కువ దూరం కాకుండా ఉన్న యమపురానికి వెళ్తాడు. ఆ నగరం నాలుగు దిక్కులా నలభై యోజనల పొడవున విస్తరించి ఉంటుంది.
త్రయోదశ ప్రతీహారాః శ్రవణా నామ తత్ర వై । శ్రవణాకర్మతస్తుష్యన్త్యన్యథా క్రోధమాప్నుయుః ॥ ౨,౫.
అక్కడ పదమూడు ద్వారపాలకులు ఉంటారు. వారిని శ్రవణులు అంటారు. వారు తమ విధులను వినిపిస్తే సంతోషిస్తారు, లేకపోతే కోపపడతారు.
తతస్తత్రాశు రక్తాక్షం భిన్నాఞ్జనచయోపమమ్ । మృత్యుకాలాన్తకాదీనాం మధ్యే పశ్యతి వై యమమ్ ॥ ౨,౫.
అక్కడ త్వరగా, మృత్యు, కాలాంతకుడు మొదలైన వారి మధ్యలో, రక్తవర్ణ కళ్లతో, పగిలిన మినుములాంటి రూపంలో యముని చూస్తాడు.
దంష్ట్రాకరాలవదనం భృకుటీదారుణాకృతిమ్ । విరూపైర్భోషణైర్వక్త్రైర్వృతం వ్యాధిశతైః ప్రభుమ్ ॥ ౨,౫.
పెద్ద దవడలు, భయంకరమైన ముఖం, కోపంతో ముడుచుకున్న కనుబొమ్మలు, విచిత్రమైన అలంకారాలు, అనేక రోగాల వలయంతో ఉన్న ప్రభువును చూస్తాడు.
దణ్డాసక్తమహాబాహుం పాశహస్తం సుభైరవమ్ । తన్నిర్దిష్టాం తతో జన్తుర్గతిం యాతి శుభాశుభామ్ ॥ ౨,౫.
దండం, పాశం పట్టుకున్న మహాబాహువును, చాలా భయంకరుడైన వాడిని చూస్తాడు. ఆ తర్వాత యముడు నిర్ణయించిన మంచి లేదా చెడు గమ్యానికి ఆ జీవుడు వెళ్తాడు.
పాపీ పాపాం గతిం యాతి యథా తే కథితం పురా । ఛత్రోపానహదాతారో యే చ వేశ్మప్రదాయకాః ॥ ౨,౫.
పాపి పాపమైన స్థితికి వెళ్తాడు, ఇది మునుపే చెప్పినదే. గొడుగు, పాదరక్షలు, ఇల్లు ఇచ్చేవారు వేరే ఫలితాన్ని పొందుతారు.
యే తు పుణ్యకృతస్తత్ర తే పశ్యన్తి యమం తదా । సౌమ్యాకృతిం కుణ్డలినం మౌలిమన్తం ధృతశ్రియమ్ ॥ ౨,౫.
పుణ్యమైన వారు అక్కడ యముని చూడగలుగుతారు. అప్పుడు ఆయన మృదువైన రూపంతో, చెవిపోగులు ధరించి, కిరీటం పెట్టుకుని, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తారు.
ఏకాదశే ద్వాదశే హి షణ్మాసే ఆబ్దికే తథా । విప్రాన్ బహూన్ భోజయేత్తత్ర యన్మహతీ క్షుధా ॥ ౨,౫.
పదకొండో లేదా పన్నెండో రోజున, లేదా ఆరు నెలల తర్వాత, లేదా సంవత్సరాంతంలో, అక్కడ చాలా బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి. ఎందుకంటే వారికి పెద్ద ఆకలి ఉంటుంది.
జీవన్ పుత్రకలత్రాదిప్రదిష్టమితరైః ఖగ । యో న సాధయతి స్వార్థమేవం పశ్చాద్ధిఖిద్యతే ॥ ౨,౫.
ఓ పక్షిరాజా! జీవించేటప్పుడు తన కుమారులు, భార్యలు, ఇతరులు చెప్పిన విధంగా కాకుండా, కేవలం తన ప్రయోజనమే చూసుకున్నవాడు, చివరికి తాను చేసిన దానికి బాధపడతాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం సంయమిన్యాం యథాగతి । ప్రోక్తమావర్షకృత్యం తే కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి ॥ ౨,౫.
సంయమనీ లో జరిగే ప్రయాణం గురించి నీకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాను. ఏ ఏ సంవత్సర కర్మలు చేయాలో చెప్పాను. ఇంకా నువ్వేమి వినాలనుకుంటున్నావో చెప్పు.