నవశ్రాద్ధం సపిణ్డత్వం శ్రాద్ధాన్యపి చ షోడశ । ఏకేనైవ తు కార్యాణి సంవిభక్తధనేష్వపి ॥ ౨,౫.
నవశ్రాద్ధాలు, సపిండీకరణం, అలాగే పదహారు శ్రాద్ధాలు — ఇవన్నీ ఒక్కరే చేయాలి, ఆస్తి పంచుకున్నా కూడా వేరేలా చేయకూడదు.
పితామహీభిః సాపిణ్డ్యం తథా మాతామహైః సహ । ఉక్తం భర్త్రాపి సాపిణ్డ్యం స్త్రియా వేషయభేదతః ॥ ౨,౫.
తండ్రి తల్లులవారితో, అలాగే తల్లి తండ్రులతో సపిండ్యత ఉంటుంది. అలాగే, భార్యకు భర్తతో కూడా సపిండ్యత ఉంటుంది, దుస్తుల తేడా ఆధారంగా ఇది చెప్పబడింది.
నవశ్రాద్ధస్య తే కాలం వక్ష్యామి శృణు కాశ్యప । మరణాహ్ని మృతిస్థానే శ్రాద్ధం పక్షిన్ప్రకల్పయేత్ ॥ ౨,౫.
నవశ్రాద్ధాల సమయాన్ని ఇప్పుడు చెబుతాను, ఓ కాశ్యపా! మరణించిన రోజున, మరణించిన చోటే శ్రాద్ధం నిర్వహించాలి, ఓ పక్షిరాజా!
ద్వితీయఞ్చ తతో మార్గే విశ్రామో యత్ర కారితః । తతః సఞ్చయనస్థానే తృతీయం శ్రాద్ధముచ్యతే ॥ ౨,౫.
ఆ తరువాత, ప్రయాణంలో విశ్రాంతి తీసుకున్న చోట రెండవ శ్రాద్ధం చేయాలి. ఆ తర్వాత, ఎముకలు సేకరించిన చోట మూడవ శ్రాద్ధం చేయాలి.
పఞ్చమే సప్తమే తద్వదష్టమే నవమే తథా । దశమైకాదశే చైవ నవ శ్రాద్ధాని వై ఖగ ॥ ౨,౫.
ఐదవ, ఏడవ, ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ, పదవ, పదకొండవ రోజుల్లో కూడా అలాగే శ్రాద్ధాలు చేయాలి. ఇలా మొత్తం తొమ్మిది శ్రాద్ధాలు చేయాలి, ఓ పక్షిరాజా!
శ్రాద్ధాని నవ చైతాని తృతీయా షోడశీ స్మృతా । ఏకోద్దిష్టవిధానేన కార్యాణి మనుజైస్తథా ॥ ౨,౫.
ఈ తొమ్మిది శ్రాద్ధాలలో మూడవదాన్ని పదహారవదిగా పరిగణిస్తారు. ఇవన్నీ ఒక్కోసారి చేసే విధానాన్ని అనుసరించి మనుషులు చేయాలి.
ప్రథమేఽహ్ని తృతీయే వా పఞ్చమే సప్తమే తథా । నవమైకాదశే చైవ నవశ్రాద్ధం ప్రకీర్తితమ్ ॥ ౨,౫.
మొదటి, మూడవ, ఐదవ, ఏడవ, తొమ్మిదవ, పదకొండవ రోజుల్లో తొమ్మిది శ్రాద్ధాలు చేయాలని చెప్పబడింది.
ఉచ్యన్తే షడిమానీహ నవ స్యురపి యాగేతః । ఉక్తాని తే మయా తాని ఋషీణాం మతభేదతః ॥ ౨,౫.
ఇక్కడ ఆరు శ్రాద్ధాలు కూడా చెప్పబడతాయి, కానీ కావాలంటే తొమ్మిది కూడా చేయవచ్చు. ఋషుల అభిప్రాయ భేదాన్ని బట్టి ఇవన్నీ నేను నీకు వివరించాను.
రూఢిపక్షో మమాభీష్టో యోగః కైశ్చిదిహేష్యతే । ఆద్యే ద్వితీయే దాతవ్యస్తథైవైకం పవిత్రకమ్ ॥ ౨,౫.
సాంప్రదాయ విధానమే నాకు ఇష్టమైనది, అయినా కొందరు యోగ విధానాన్ని కోరుకుంటారు. మొదటి, రెండవ రోజుల్లో ఒక పవిత్ర వస్త్రాన్ని కూడా ఇవ్వాలి.
ప్రేతాయ పిణ్డో దాతవ్యో భుక్తవత్సు ద్విజాతిషు । ప్రశ్రస్తత్రాభిరణ్యేతి యజమానద్విజన్మనా ॥ ౨,౫.
ద్విజులు భోజనం చేసిన తరువాత, ప్రేతాత్మకు పిండం సమర్పించాలి. అక్కడ యజమాని, ద్విజులు 'ఇది సరిగ్గా సమర్పించబడింది' అని ప్రకటించాలి.
అక్షయ్యమముకస్యేతి వక్తవ్యం విరతౌ తథా । ఏకోద్దిష్టం మే నిబోధ చేత్థమావత్సరం స్మృతమ్ ॥ ౨,౫.
'ఇది ప్రేతునికి అక్షయంగా ఉంటుంది' అని చెప్పాలి, అలాగే ఉపవాసంలోనూ. ఈ విధంగా ఏడాది పాటు ఒక్కోసారి చేసే శ్రాద్ధాన్ని చేయాలని తెలుసుకో.
సపిణ్డీకరణాదూర్ధ్వం యాని శ్రాద్ధాని షోడశ । ఏకోద్దిష్టవిధానేన చరేద్వా పార్వణాదృతే ॥ ౨,౫.
సపిండీకరణం అయిన తరువాత, పదహారు శ్రాద్ధాలు ఒక్కోసారి చేసే విధానంలో చేయాలి, పర్వకాల శ్రాద్ధాలు మినహాయించి.
ప్రత్యబ్దం యో యథా కుర్యాత్తథా కుర్యాత్స తాన్యపి । ఏకాదశే ద్వాదశేఽహ్ని ప్రేతో భుఙ్క్తే దినద్వయమ్ ॥ ౨,౫.
ప్రతి ఏడాది చేసే విధంగా, ఈ శ్రాద్ధాలను కూడా అలాగే చేయాలి. పదకొండవ, పన్నెండవ రోజుల్లో ప్రేతాత్మ రెండు రోజులు పిండి స్వీకరిస్తుంది.
యోషితః పురుషస్యాపి పిణ్డం ప్రేతేతి నిర్వపేత్ । సాపిణ్డ్యే తు కృతే తస్య ప్రేతశబ్దో నివర్తతే ॥ ౨,౫.
స్త్రీకి కూడా, పురుషునికీ చేసే విధంగా, ప్రేతునికి పిండం సమర్పించాలి. కానీ సపిండ్యత జరిగిన తరువాత, ఆమెకు 'ప్రేత' అనే పదం వాడకూడదు.
దీపదానం ప్రకర్తవ్యమావర్షన్తు గృహాద్బహిః । అన్నం దీపో జలం వస్త్రమన్యద్వాదీయతే చ యత్ ॥ ౨,౫.
వర్షకాలంలో ఇంటి బయట దీపాలు వెలిగించాలి. అన్నం, దీపం, నీరు, బట్టలు, ఇంకా ఇతర దానాలు కూడా ఇవ్వాలి.
తృప్తిదం ప్రేతశబ్దేన సపిణ్డీకరణావధి । అబ్దకృత్యం మయోక్తన్తే సమాసాద్వినతాసుత ॥ ౨,౫.
సపిండీకరణం పూర్తయ్యే వరకు 'ప్రేత' అని పిలిచే, తృప్తిని ఇచ్చే దానాన్ని, ప్రతి సంవత్సరం చేయాల్సిన విధిగా నేను నీకు వివరించాను, వినతా కుమారుడా.
వైవస్వతగృహే యానం యథా తత్తు నిబోధమేః । త్రయోదశేఽహ్ని శ్రవణాకర్మణోనన్తరన్తు సః ॥ ౨,౫.
వైవస్వతుని ఇంటికి ప్రయాణం ఎలా జరుగుతుందో విను. పదమూడు రోజున, శ్రవణకర్మ తర్వాత వెంటనే ఆ ప్రయాణం జరుగుతుంది.
త్వగ్గృహీతాహివత్తార్క్ష్య గృహీతో యమకిఙ్కరైః । తస్మిన్మార్గే వ్రజత్యేకో గృహీత ఇవ మర్కటః ॥ ౨,౫.
తార్క్ష్యా, పాము చర్మంతో పట్టుకున్నట్టు, యమదూతలు పట్టుకొని, ఆ మార్గంలో ఒంటరిగా, కోతి పట్టుబడినట్టు అతడిని తీసుకెళ్తారు.
వాయ్వగ్రసారివద్రూపం దేహమన్యత్ప్రపద్యతే । తత్పిణ్డజం పాతనార్థమన్యత్తు పితృసమ్భవమ్ ॥ ౨,౫.
వాయువులా లేదా సారివా మొక్కలా అతడు మరో దేహాన్ని పొందుతాడు. ఒకటి పిండం నుండి పుట్టి బాధ అనుభవించేందుకు, మరొకటి పితృదేవతల వల్ల కలుగుతుంది.
తత్ప్రమాణవయోఽవస్థాసంస్థానాం ప్రగ్భవో యథా । షడశీతి సహస్రాణి యోజనానాం ప్రమాణతః ॥ ౨,౫.
ఆ దేహానికి పరిమాణం, వయస్సు, స్థితి, రూపం ఇలా ఉంటాయి — ఎనభై ఆరు వేల యోజనాల పొడవు.
అధ్వాన్తరాలికో జ్ఞేయో యమమానుషలోకయోః । సాధికార్ధక్రోశయుతం యోజనానాం శతద్వయమ్ ॥ ౨,౫.
యమలోకం, మనుష్య లోకానికి మధ్య ఉన్న దారిని మధ్యమార్గంగా తెలుసుకోవాలి. అది రెండు వందల యోజనాలు, అర క్రోశం ఎక్కువ.
చత్వారిం శత్తథా సప్త ప్రత్యహం యాతి తత్ర సః । అష్టాచత్వారింశతా చ త్రైంశతా దివసైరితి ॥ ౨,౫.
అతడు ప్రతిరోజూ నలభై ఏడు యోజనాలు ప్రయాణిస్తాడు. అలా నలభై ఎనిమిది, ముప్పై రోజులలో ఆ దారిని పూర్తిచేస్తాడు.
వైవస్వతపురం యాతి కృష్యమాణో యమానుగైః । ఏవం క్రమేణ యాతబ్యే మార్గే పాపరతైస్తు యత్ ॥ ౨,౫.
యమదూతలు అతడిని వైవస్వతుని నగరానికి లాగుకుంటూ తీసుకెళ్తారు. పాపంలో మునిగినవారు ఈ మార్గాన్ని ఇలా ఒక్కొక్కడిగా పోవాల్సి ఉంటుంది.
జాయతే సప్రపఞ్చం తచ్ఛృణు త్వమరుణానుజ । త్రయోదశదినే దత్తః పాశైర్బద్ధ్వాతిదారుణైః ॥ ౨,౫.
అరుణుని తమ్ముడా, అతడు ప్రపంచంతో కలసి ఎలా పుడుతాడో విను. పదమూడు రోజున, అత్యంత క్రూరమైన కట్టులతో బంధించి అతడిని అప్పగిస్తారు.
యమస్యాఙ్కుశహస్తో వై భృకుటీకుటిలాననః । దణ్డప్రహారసమ్భ్రాన్తః కృష్యతే దక్షిణాం దిశమ్ ॥ ౨,౫.
యముడు అంకుశం చేత పట్టుకుని, కోపంతో ముఖం వంకరగా, దండప్రహారాలతో కలవరపడి, అతడిని దక్షిణ దిశగా లాగుకుంటూ పోతాడు.
కుశకణ్టకవల్మీకశఙ్కుపాషాణకర్కశే । తథా ప్రదీప్తజ్వలనే క్వచిచ్ఛ్వభ్రశతోత్కటే ॥ ౨,౫.
కూచులు, ముల్లు, పుట్టలు, ముళ్లు, రాళ్లు, గట్టిపొడి భూమి, అలాగే మండుతున్న అగ్నిలో, ఎక్కడెక్కడో భయంకరమైన పురుగుల గుంపుల మధ్య అతడు పోవాల్సి వస్తుంది.
ప్రదీప్తాదిత్యతప్తే చ దహ్యమానః సదంశకే । కృష్యతే యమదూతైశ్చ శివావన్నాదభీషణైః ॥ ౨,౫.
మండుతున్న ఎండల్లో కాలిపోతూ, దోమలు కుట్టుతూ, భయంకరమైన అరుపులతో శివుడిలా ఉన్న యమదూతలు అతడిని లాగుకుంటారు.
ప్రయాతిః దారుణే మార్గే పాపకర్మా యమాలయే । కలేవరే దహ్యమానే మహాన్తం క్షయమృచ్ఛతి ॥ ౨,౫.
ఆ భయంకరమైన మార్గంలో, పాపకర్మ చేసినవాడు యముని ఇంటికి చేరతాడు. అతని శరీరం కాలిపోతూ, అతడు గొప్ప నాశనం అనుభవిస్తాడు.
భక్ష్యమాణే తథైవాఙ్గే భిద్యమానే చ దారుణమ్ । ఛిద్యమానే చిరతరం జన్తుర్దుః ఖమవాప్నుతే ॥ ౨,౫.
అతని అవయవాలు తినబడుతూ, దారుణంగా విరిగిపోతూ, కోసిపడుతూ, చాలా కాలం బాధ అనుభవిస్తాడు.
స్వేన కర్మవి పాకేన దేహాన్తరగతోఽపి సన్ । పురాణి షోడశాముష్మన్మార్గే తాని చ మే శృణు ॥ ౨,౫.
తన పాపఫలితంతో, మరొక దేహంలో ఉన్నా, ఆ మార్గంలో పాతపాటిగా పదహారు పురాలు ఉంటాయి. అవి నా వలన విను.