అత్ర స్నాహి పిబాత్రేతి మన్త్రేణానేన కాశ్యప । కాష్ఠత్రయే గుణైర్బద్ధే ప్రీత్యై రాత్రౌ చతుష్పథే ॥ ౨,౫.
'ఇక్కడ స్నానం చేయి, ఇక్కడ నీరు త్రాగు' అనే మంత్రంతో, కాశ్యపా, మూడు కఠిన కడ్డీలతో కట్టిన నీటిని రాత్రి నాలుగు దారుల కూడలిలో ఉంచాలి.
ప్రథమేఽహ్ని తృతీయే వా సప్తమే నవమే తథా । అస్థిసంచయనం కార్యం దినే తద్గోత్రజైః సహ ॥ ౨,౫.
మొదటి, మూడవ, ఏడవ, తొమ్మిదవ రోజుల్లో, అదే వంశానికి చెందిన వారితో కలిసి ఎముకలను సేకరించాలి.
తదూర్ధ్వమఙ్గసంస్పర్శః సపిణ్డానాం విధీయతే । యోగ్యాః సర్వక్రియాణాం చ సమానసలిలాస్తథా ॥ ౨,౫.
ఆ తర్వాత, ఒకే పిండాన్ని పంచుకునే వారు శరీరాన్ని తాకవచ్చు. అన్ని కర్మలు, నీరు పంచుకోవడమూ చేయవచ్చు.
ప్రేతపిణ్డం బహిర్దద్యాద్దర్భమాత్రవివర్జితమ్ । ప్రాగుదీచ్యాం చరుం కృత్వా స్నాత్వా ప్రయతమానసః ॥ ౨,౫.
ప్రేతునికి పిండాన్ని బయట, దర్భ గడ్డి లేకుండా సమర్పించాలి. ఈశాన్య దిశలో చారు సిద్ధం చేసి, స్నానం చేసి, శుద్ధమైన మనస్సుతో సమర్పించాలి.
భూమావసంస్కృతానాం చ సంస్కృతానాం కుశేషు చ । నవభిర్దివసైః పిణ్డాన్నవ దద్యాత్సమాహితః ॥ ౨,౫.
భూమిపై లేదా కుశ గడ్డలపై దహనం చేసినవారికీ, తొమ్మిది రోజుల పాటు, ప్రతి రోజు ఒక పిండం, మొత్తం తొమ్మిది పిండాలు శ్రద్ధతో సమర్పించాలి.
దశమం పిణ్డముత్సృజ్య రాత్రిశేషే శుచిర్భవేత్ । అసగోత్రః సగోత్రో వా యది స్త్రీ యతి వా పుమాన్ ॥ ౨,౫.
పదవ పిండాన్ని సమర్పించిన తర్వాత, రాత్రి ముగిసే సరికి శుద్ధి లభిస్తుంది. వంశానికి చెందినవారు కానివారు, స్త్రీ, యతి, పురుషుడు ఎవరు అయినా సరే ఇదే విధానం.
ప్రథమేఽహని యో దద్యాత్స దశాహం సమాపయేత్ । శాలినా సక్తుభిర్వాపి శాకైర్వాప్యథ నిర్వపేత్ ॥ ౨,౫.
మొదటి రోజున పిండాన్ని సమర్పించినవాడు పది రోజుల క్రమాన్ని పూర్తిచేస్తాడు. ఆ పిండాన్ని అన్నంతో, పిండి పదార్థాలతో లేదా కూరగాయలతో సమర్పించవచ్చు.
ప్రథమేఽహని యద్ద్రవ్యం తదేవ స్యాద్దశాహికమ్ । యావదాశౌచమేకైకస్యాఞ్జలేర్దానముచ్యతే ॥ ౨,౫.
మొదటి రోజున ఏ పదార్థం వాడారో, అదే పదార్థాన్ని పది రోజులూ వాడాలి. ప్రతి అశౌచ దినానికి ఒక ముద్ద ఇవ్వాలి.
యద్వా యస్మిన్దినే దానం తస్మింస్తద్దినసంఖ్యయా । దశాహేఽఞ్జలయః పక్షిన్పఞ్చాశదన్తిమే ॥ ౨,౫.
లేదా, ఏ దినంలో పిండం ఇస్తే, ఆ రోజుకు అనుగుణంగా ముద్దల సంఖ్య ఇవ్వాలి. పది రోజుల్లో, ప్రతి రోజూ ఐదు చొప్పున మొత్తం యాభై ముద్దలు ఇవ్వాలి.
ద్వివృద్ధ్యా వా భవేత్పక్షిన్నఞ్జలీనాం శతం పునః । యదా హి త్ర్యహమాశౌచం తదా వాఞ్జలయో దశ ॥ ౨,౫.
లేదా, ప్రతి రోజూ రెట్టింపు చేస్తూ వంద ముద్దలు ఇవ్వవచ్చు. అశౌచం మూడు రోజులు ఉంటే, మొత్తం పది ముద్దలు ఇవ్వాలి.
త్రయోఽఞ్జలయ ఏవం తు ప్రథమేఽహని వై తదా । చత్వారస్తు ద్వితీయేఽహ్ని తృతీయే స్యుస్త్రయస్తథా ॥ ౨,౫.
మొదటి రోజున మూడు ముద్దల నీళ్లు సమర్పించాలి. రెండవ రోజున నాలుగు, మూడవ రోజున మళ్లీ మూడు ముద్దల నీళ్లు ఇవ్వాలి.
శతాఞ్జలి యదా పక్షిన్నాద్యే త్రింశత్తదాహని । చత్వారింశద్ద్వితీయేఽహ్ని త్రింశదహ్ని తృతీయకే ॥ ౨,౫.
పక్షిరాజా! మొదటి రోజున వంద ముద్దల నీళ్లు సమర్పించాలి. ముప్పైవ రోజున ముప్పై ముద్దలు, రెండవ రోజున నలభై, మూడవ రోజున ముప్పై ముద్దలు సమర్పించాలి.
ఏవం జలస్యాఞ్జలయో విభాజ్యాః పక్షయోర్ద్వయోః । సర్వేషు పితృకార్యేషు పుత్రో ముఖ్యోఽధికారవాన్ ॥ ౨,౫.
ఇలా రెండు వైపులా నీటి ముద్దలు పంచాలి. పితృకార్యాల్లో కుమారుడే ప్రధానంగా హక్కుతో కర్మలు చేయవచ్చు.
పిణ్డప్రసేకస్తూష్ణీఞ్చ పుష్పధూపాదికం తథా । దశమేఽహని సమ్ప్రాప్తే స్నానం గ్రామాద్బహిశ్చరేత్ ॥ ౨,౫.
పిండప్రదానం, మౌనంగా ఉండడం, పుష్పాలు, ధూపం వంటి కార్యాలు చేయాలి. పదవ రోజు వచ్చినప్పుడు ఊరి బయట స్నానం చేయాలి.
తత్ర త్యాజ్యాని వాసాంసి కేశశ్మశ్రునఖాని చ । విప్రః శుధ్యత్యపః స్పృష్ట్వా క్షత్త్రియో వాహనం తథా ॥ ౨,౫.
అక్కడ వస్త్రాలు, జుట్టు, మీసం, గోర్లు వదిలేయాలి. బ్రాహ్మణుడు నీళ్లు తాకి పవిత్రుడవుతాడు; క్షత్రియుడు తన వాహనాన్ని తాకి శుద్ధి పొందుతాడు.
వైశ్యః ప్రతోదం రశ్మీన్వా శూద్రో యష్టిం కృతక్రియః । మృతాదల్పవయోభిశ్చ సపిణ్డైః పరివాపనమ్ ॥ ౨,౫.
వైశ్యుడు తన కొరడా లేదా పగ్గాలు తాకాలి. శూద్రుడు యష్టిని తాకి కర్మలు పూర్తి చేయాలి. చిన్న వయసులో మరణించినవారికి బంధువులతో సపిండీకరణం చేయాలి.
కార్యన్తు షోడశీ షడ్భిః పిణ్డైర్దశభిరైవ చ । ప్రథమా మలినా హ్యేతైరాదశాహం మృతేర్భవేత్ ॥ ౨,౫.
షోడశి కర్మను ఆరు లేదా పది పిండాలతో చేయాలి. మరణించిన తర్వాత మొదటి పది రోజులు అపవిత్రంగా ఈ విధంగా ఆచరించాలి.
దినాని దశ యాన్పిణ్డాన్కుర్వన్త్యత్ర సుతాదయః । ప్రత్యహం తే విభజ్యన్తే చతుర్భాగైః ఖగోత్తమ ॥ ౨,౫.
పది రోజుల పాటు కుమారుడు మొదలైనవారు పిండాలు సమర్పిస్తారు. ప్రతి రోజూ ఆ పిండాలను నాలుగు భాగాలుగా పంచాలి.
భాగద్వయేన దేహః స్యాత్తృతీయేన యమానుగాః । తృప్యన్తి హి చతుర్థేన స్వయమప్యుపజీవతి ॥ ౨,౫.
రెండు భాగాలతో శరీరం ఏర్పడుతుంది. మూడవ భాగంతో యముని అనుచరులు తృప్తి చెందుతారు. నాలుగవ భాగంతో వారు తృప్తి చెందుతారు, మరణించినవాడు కూడా జీవించగలడు.
అహోరాత్రైస్తు నవభిర్దేహో నిష్పత్తిమాప్నుయాత్ । శిరస్త్వాద్యేన పిణ్డేన ప్రేతస్య క్రియతే తథా ॥ ౨,౫.
తొమ్మిది రాత్రి పగళ్ళలో శరీరం పూర్తిగా ఏర్పడుతుంది. మొదటి పిండంతో ప్రేతాత్మకు తల ఏర్పడుతుంది.
ద్వితీయేన తు కర్ణాక్షినాసికం తు సమాసతః । గలాంసభుజవక్షశ్చ తృతీయేన తథా క్రమాత్ ॥ ౨,౫.
రెండవ పిండంతో చెవులు, కళ్ళు, ముక్కు ఏర్పడతాయి. మూడవ పిండంతో గొంతు, భుజాలు, చేతులు, ఛాతీ క్రమంగా ఏర్పడతాయి.
చతుర్థేన చ పిణ్డేన నాభిలిఙ్గగుదం తథా । జానుజఙ్ఘం తథా పాదౌ పఞ్చమేన తు సర్వదా ॥ ౨,౫.
నాలుగవ పిండంతో నాభి, లింగం, గుదం ఏర్పడతాయి. ఐదవ పిండంతో మోకాళ్లు, కాళ్లు, పాదాలు ఏర్పడతాయి.
సర్వమర్మాణి షష్ఠేన సప్తమేన తు నాడయః । దన్తలోమాన్యష్టమేన వీర్యన్తు నవమేన చ ॥ ౨,౫.
ఆరు పిండాలతో అన్ని మర్మస్థానాలు ఏర్పడతాయి. ఏడవ పిండంతో నాడులు, ఎనిమిదవ పిండంతో పళ్ళు, జుట్టు, తొమ్మిదవ పిండంతో వీర్యం ఏర్పడుతుంది.
దశమేన తు పూర్ణత్వం తృప్తతా క్షుద్విపర్యయః । మధ్యమాం షోడశీం వచ్మి వైనతేయ శృణుష్వ మే ॥ ౨,౫.
పదవ పిండంతో సంపూర్ణత, తృప్తి, ఆకలి పోవడం కలుగుతుంది. వినతా కుమారుడా! ఇప్పుడు మధ్య షోడశి గురించి చెబుతాను, విను.
విష్ణవాదివిష్ణుపర్యన్తాన్యేకాదశ తథా ఖగ । శ్రాద్ధాని పఞ్చ దేవానామిత్యేషాం మధ్యషోడశీ ॥ ౨,౫.౩౮ నిమిత్తం దుర్మతిం కృత్వా యది నారాయణో బలిః । ఏకాదశాహే కర్తవ్యో వృషోత్సర్గోఽపి తత్ర వై ॥ ౨,౫.
విష్ణువు మొదలుకుని విష్ణువు వరకు పదకొండు శ్రాద్ధాలు, ఐదు దేవతలకు — ఇవే మధ్య షోడశి. దురుద్దేశ్యంతో నారాయణుడు లేదా బలిని విడిచిపెట్టినా, పదకొండవ రోజున శ్రాద్ధం చేయాలి. అక్కడ వృషభాన్ని విడిచిపెట్టడం కూడా చేయాలి.
ఏకాదశాహే ప్రేతస్య యస్యోత్సృజ్యేత నో వృషః । ప్రేతత్వం సుస్థిరం తస్య దత్తైః శ్రాద్ధశతైరపి ॥ ౨,౫.
పదకొండవ రోజున వృషభాన్ని విడిచిపెట్టకపోతే, వంద శ్రాద్ధాలు చేసినా ప్రేతత్వం దృఢంగా ఉంటుంది.
అకృత్వా యద్వృషోత్సర్గం కృతం వై పిణ్డపాతనమ్ । నిష్ఫలం సకలం విద్యాత్ప్రమీతాయ న తద్భవేత్ ॥ ౨,౫.
వృషభాన్ని విడిచిపెట్టకుండా కేవలం పిండప్రదానం మాత్రమే చేస్తే, ఆ కార్యాలు ఫలించవు, మరణించినవారికి ప్రయోజనం ఉండదు.
వృషోత్సర్గాదృతే నాన్యత్కిఞ్చిదస్తి మహీతలే । పుత్రః పత్న్యథ దౌహిత్రః పితా వా దుహితాథ వా ॥ ౨,౫.
వృషభాన్ని విడిచిపెట్టడాన్ని మినహాయించి భూమిపై మరేదీ లేదు — కుమారుడు, భార్య, మనవడు, తండ్రి, కూతురు అయినా సరే.
మృతాదనన్తరం తస్య ధ్రువం కార్యో వృషోత్సవః । చతుర్వత్సతరీయుక్తో యస్యోత్సృజ్యేత వా వృషః ॥ ౨,౫.
ఒకరు మరణించిన వెంటనే, అతనికోసం తప్పనిసరిగా వృషోత్సవం చేయాలి. ఆ ఉత్సవానికి నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సున్న ఎద్దును లేదా విడిచిపెట్టిన ఎద్దును ఉపయోగించాలి.
అలఙ్కృతో విధానేన ప్రేతత్వం తస్య నో భవేత్ । ఏకాదశేఽహ్ని సమ్ప్రాప్తే వృషాలాభో భవేద్యది ॥ ౨,౫.
ఆ ఎద్దును విధిగా అలంకరించి ఉత్సవం చేస్తే, అతనికి ప్రేతత్వం కలగదు. అయితే, పదకొండవ రోజున ఎద్దును తెచ్చినట్లయితే, అది ప్రేతత్వంగా భావించబడుతుంది.