అహం కారం తథా బుద్ధౌ బుద్ధిం చ ప్రకృతావపి । ప్రకృతిం పురుషే స్థాప్య పురుషం బ్రహ్మణి న్యసేత్ ॥ ౧,౨౩౭.
అహంకారాన్ని బుద్ధిలో, బుద్ధిని ప్రకృతిలో, ప్రకృతిని పురుషునిలో, పురుషుని బ్రహ్మలో స్థాపించాలి.
అహం బహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రసంఖ్యాయ విముచ్యతే । నవద్వారమిదం గేహం తిసృణాం?పఞ్చసాక్షికమ్ ॥ ౧,౨౩౭.
నేనే బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి. వివేకంతో విముక్తి లభిస్తుంది. ఈ శరీరం తొమ్మిది ద్వారాల గృహం, మూడు, అయిదు అనే సాక్షులతో కూడినది.
క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం విద్వాన్యో వేద స వరః కవిః । అశ్వమేధసహస్రాణి వాజపేయశతాని చ । జ్ఞానయజ్ఞస్య సర్వాణి కలాం నార్హన్తి షోచ్శీమ్ ॥ ౧,౨౩౭.
ఈ శరీరంలో నివసించే ఆత్మను తెలుసుకున్న జ్ఞానిని, గొప్ప మునిని, వేల అశ్వమేధ యాగాలు, వందల వాజపేయ యాగాలు చేసినా, ఆ జ్ఞానయజ్ఞానికి ఒక చిన్న భాగానికీ సరిపోలేవు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౩౮ శ్రీభగవానువాచ । యమశ్చ నియమ.పార్థ ఆసనం ప్రాణసంయమః । ప్రత్యాహారస్తథా ధ్యానం ధారణార్జున సప్తమీ ॥ ౧,౨౩౮.
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: యమము, నియమము, ఆసనం, శ్వాస నియంత్రణ, ఇంద్రియ నియమము, ధ్యానం, ధారణ—అర్జునా! ఇవే యోగానికి ఏడుసూత్రాలు.
సమాధిరితి చాష్టాఙ్గో యోగ ఉక్తో విముక్తయే । కర్మణా మనసా వాచా సర్వభూతేషు సర్వదా ॥ ౧,౨౩౮.
సమాధి ఎనిమిదవ అంగంగా చెప్పబడింది, ఇది మోక్షానికి మార్గం. కార్యములో, మనసులో, మాటలో, అన్ని జీవుల పట్ల ఎప్పుడూ పాటించాలి.
హింసావిరామకో ధర్మో హ్యాహింసా పరమం సుఖమ్ । విధినా యా భవేద్ధింసా సా త్వహింసా ప్రకీర్తితా ॥ ౧,౨౩౮.
హింసను వదిలిన ధర్మమే నిజమైన ధర్మం; హింస చేయకపోవడమే పరమానందం. నియమంగా జరిగే హింస కూడా అహింసగా పరిగణించబడుతుంది.
సత్యం బ్రూయాత్ప్రియం బ్రూయాన్న బ్రూయాత్సత్యమప్రియమ్ । ప్రియం చ నానృతం బ్రూయాదేష ధర్మః సనాతనః ॥ ౧,౨౩౮.
సత్యాన్ని చెప్పాలి, మధురంగా చెప్పాలి; కానీ, చేదు సత్యాన్ని చెప్పకూడదు, మధురమైన అబద్ధాన్ని కూడా చెప్పకూడదు—ఇదే శాశ్వత ధర్మం.
యచ్చద్రవ్యాపహరణం చౌర్యాద్వాథ బలేన వా । స్తేయం తస్యానాచరణమస్తేయం ధర్మసాధనమ్ ॥ ౧,౨౩౮.
ఎవరైనా దేనినైనా దొంగతనంగా లేదా బలవంతంగా తీసుకోవడం తప్పు. అలాంటి దొంగతనాన్ని చేయకుండా ఉండడమే అస్తేయం, ఇది ధర్మ సాధనకు మార్గం.
కర్మణా మనసా వాచా సర్వావస్థాసు సర్వదా । సర్వత్ర మైథునత్యాగం బ్రహ్మచర్యం ప్రచక్షతే ॥ ౧,౨౩౮.
కార్యములో, మనసులో, మాటలో, ఎప్పుడూ, అన్ని పరిస్థితుల్లో—ప్రతి చోటా కామాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టడమే బ్రహ్మచర్యం.
ద్రవ్యాణామప్యనాదానమాపత్స్వపి తథేచ్ఛయా । అపరిగ్రహమిత్యాహుస్తం ప్రయత్నేన వర్జయేత్ ॥ ౧,౨౩౮.
ఏ వస్తువునైనా, అవసరంలోనైనా, కోరికతోనైనా తీసుకోకపోవడమే అపరిగ్రహం అంటారు. దాన్ని శ్రద్ధగా దూరంగా ఉంచాలి.
ద్విధా శౌచం మృజ్జలాభ్యాం బాహ్య భావాదథాన్తరాత్ । యదృచ్ఛాలాభతస్తుష్టిః సన్తోషః సుఖలక్షణమ్ ॥ ౧,౨౩౮.
శౌచం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: బాహ్యంగా నీటితో శుభ్రత, అంతరంగా మనసు స్వభావంతో. యదృచ్ఛగా వచ్చిన దానితో సంతృప్తిగా ఉండడమే సంతోష లక్షణం.
మనసశ్చైన్ద్రియాణాం చ ఐకాగ్ర్యం పరమం తపః । శరీరశోషణం వాపి కృచ్ఛ్రచాన్ద్రాయణాదిభిః ॥ ౧,౨౩౮.
మనస్సు, ఇంద్రియాలు ఒకదిశగా నిలిపే శ్రద్ధే గొప్ప తపస్సు. లేకపోతే, కఠిన ఉపవాసాలతో శరీరాన్ని శోషించడమూ తపస్సే.
వేదాన్తశతరుద్రీయప్రణవాదిజప బుధాః । సత్త్వశుద్ధికరం పుంసాం స్వాధ్యాయం పరిచక్షతే ॥ ౧,౨౩౮.
వేదాంతం, శతరుద్రీయం, ప్రణవాది జపం చేయడం మనస్సును పవిత్రం చేస్తుంది. దీన్ని స్వాధ్యాయంగా పండితులు చెబుతారు.
స్తుతిస్మరణపూజాదివాఙ్మనః కాయకర్మభిః । అనిశ్చలా హరౌ భక్తిరేతదీశ్వరచిన్తనమ్ । ఆసనం స్వస్తికం ప్రోక్తం పద్మమర్ధాసనం తథా ॥ ౧,౨౩౮.
స్తోత్రం, స్మరణ, పూజ మొదలైన వాటిని వాక్కుతో, మనసుతో, శరీరంతో చేయడం ద్వారా, భగవంతుడైన హరిలో స్థిరమైన భక్తి కలిగించడమే ఇశ్వర ధ్యానం. స్వస్తికాసనం, పద్మాసనం, అర్ధాసనం అనే ఆసనాలు చెప్పబడ్డాయి.
ప్రాణః స్వదేహజో వాయురాయామస్తన్నిరోధనమ్ । ఇన్ద్రియాణాం విచరతాం విషయేషు త్వసత్స్వివ ॥ ౧,౨౩౮.
మన శరీరంలో పుట్టే వాయువే ప్రాణం. దాన్ని నియంత్రించడమే ప్రాణాయామం. ఇంద్రియాలు విషయాలలో తిరిగినా అవి నిజంగా లేవన్నట్లుగా ఉంటాయి.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౩౯ శ్రీభగవానువాచ । సన్నపి బ్రహ్మ తస్మాత్ఖం మరుత్ఖాచ్చ తతోఽనలః ॥ ౧,౨౩౯.
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: సత్యమయమైన బ్రహ్మ నుండి ఆకాశం, ఆకాశం నుండి వాయువు, వాయువు నుండి అగ్ని పుట్టాయి.
అగ్నేరాపస్తతః పృథ్వీ ప్రపఞ్చాకృతిసూతికా । తతః సప్తదశం లిఙ్గం పఞ్చకర్మేన్ద్రియాణి చ ॥ ౧,౨౩౯.
అగ్నిలోంచి నీరు, నీటిలోంచి భూమి, భూమి లోంచి సృష్టి రూపం ఏర్పడింది. తర్వాత పదహారవ అంగంగా లింగశరీరం, ఐదు కర్మేంద్రియాలు పుట్టాయి.
వాక్పాణిపాదం పాయుశ్చాప్యుపస్థమథ ధీన్ద్రియమ్ । శ్రోత్రం త్వక్చక్షుషీ జిహ్వా ఘ్రాణం స్యాత్పఞ్చ వాయవః ॥ ౧,౨౩౯.
వాక్కు, చేతులు, కాళ్లు, మలద్వారం, జననేంద్రియం—ఇవి ఐదు కర్మేంద్రియాలు. చెవులు, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు—ఇవి ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు. ఇవే ఐదు ప్రాణవాయువులు.
ప్రాణోపానః సమానశ్చ వ్యానస్తూదాన ఏవ చ । మనోన్తః కరణం ధీశ్చ స్యాన్మనః సంశయాత్మకమ్ ॥ ౧,౨౩౯.
ప్రాణ, అపాన, సమాన, వ్యాన, ఉదాన—ఇవి ఐదు వాయువులు. మనస్సే అంతఃకరణం, బుద్ధి కూడా. మనస్సు ఎప్పుడూ సందేహంగా ఉంటుంది.
బుద్ధిర్నిశ్చయరూపా తు ఏతత్సూక్ష్మస్వరూపకమ్ । హిరణ్యగర్భమాత్మీయసూత్రం తత్కార్యాలిఙ్గకమ్ ॥ ౧,౨౩౯.
బుద్ధి నిశ్చయ స్వరూపంగా ఉంటుంది. ఇదే సూక్ష్మరూపం. హిరణ్యగర్భుడు, వ్యక్తి ఆత్మ, సూక్ష్మశరీరం—ఇవే దాని లక్షణాలు.
పఞ్చీకృతాని భూతాని హ్యపఞ్చీకృతభూతతః । పఞ్చీకృతేభ్యో భూతేభ్యో బ్రహ్మాణ్డం సమజాయత ॥ ౧,౨౩౯.
అయితే, ఐదు భూతాలు కలిసినవి, అవి కలవక ముందున్న భూతాల నుండి పుట్టాయి. ఆ కలిసిన ఐదు భూతాల నుండే ఈ బ్రహ్మాండం జన్మించింది.
లోకప్రసిద్ధం స్థూలాఖ్యం శరీరం చరణాదిమత్ । పఞ్చీకృతాని భూతాని తత్కార్యం తత్స్థమేవ చ ॥ ౧,౨౩౯.
ప్రపంచంలో అందరికీ తెలిసిన స్థూల శరీరం — అంటే కాళ్లు మొదలైన అవయవాలతో కూడినదీ — ఐదు కలిసిన భూతాల ఫలితమే. అదే వాటిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
సర్వం శరీరజాతం చ ప్రాణినాం స్థూలమీరితమ్ । త్రిధాహ్రి పరమాత్మస్థం శరీరం ప్రోచ్యతే బుధైః ॥ ౧,౨౩౯.
ప్రాణులందరి శరీరాలు స్థూల శరీరాలుగా పిలవబడతాయి. జ్ఞానులు, పరమాత్మలో ఉండే శరీరాన్ని మూడు విధాలుగా చెప్పారు.
దేహద్వయాభిగామీ చ త్వమథో జీవ ఏకతః । స్వభేదవాక్యాద్బ్రహ్మైవ ప్రవిష్టం దేహయోర్ద్వయోః ॥ ౧,౨౩౯.
ఓ జీవా! నువ్వు రెండు రకాల శరీరాల్లోనూ ప్రవేశిస్తావు. స్వభేద భావన ప్రకారం, ఆ రెండు శరీరాల్లోనూ ప్రవేశించినది పరబ్రహ్మనే.
జలార్క్వవద్వదరవజ్జీవః ప్రాణాదిధారణః । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తీనాం సాక్షీ జీవః స చ స్మృతః ॥ ౧,౨౩౯.
నీరు, సూర్యుడు, గాలి జీవులను ఎలా పోషిస్తాయో, జీవుడు కూడా ప్రాణాదులను నిలబెడతాడు. మెలకువ, స్వప్నం, సుషుప్తి స్థితులకు జీవుడు సాక్షిగా ఉంటాడని గుర్తించబడతాడు.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యాఖ్యైర్వ్యాతిరిక్తశ్చ నిర్గుణః । నిర్గాతావయవోసంగో నిత్యశుద్ధస్వభావకః ॥ ౧,౨౩౯.
మెలకువ, స్వప్నం, సుషుప్తి అనే స్థితులన్నింటి నుండి వేరుగా, గుణరహితంగా, అవయవాలకు, బంధాలకు అతీతంగా, నిత్యశుద్ధ స్వభావంతో ఉన్నది.
పరమాత్మైవ యజ్జాగ్రత్స్వప్నాద్యైర్యస్త్రిధా మతః । అన్తః కరణరాశేశ్చైవాన్తః కరణఃస్థితః ॥ ౧,౨౩౯.
మెలకువ, స్వప్నం మొదలైన మూడు స్థితులుగా భావించబడేది పరమాత్మనే. అంతఃకరణ సమూహంలో, అంతఃకరణంలోనే స్థిరంగా ఉన్నది.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తీశ్చ పశ్యతో వికృతిః సదా । ఫలక్రియాకారకయోర్జాగ్రదాదీన్వదామ్యహమ్ ॥ ౧,౨౩౯.
మెలకువ, స్వప్నం, సుషుప్తి స్థితుల మార్పులను ఎప్పుడూ గమనిస్తూ, ఫలితమైన కార్యాలు, కర్తృత్వాన్ని కూడా మెలకువ మొదలైన వాటిలా నేను చెబుతున్నాను.
ఇన్ద్రియైరథ విజ్ఞానం జాగ్రత్స్థానముదీరితమ్ । జాగ్రత్సంస్కారసంభూతప్రత్యయో విషయార్థినః ॥ ౧,౨౩౯.
ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే జ్ఞానమే మెలకువ స్థితిగా చెప్పబడుతుంది. మెలకువలో ఏర్పడిన సంస్కారాల వల్ల, మనస్సు విషయాలవైపు ఆకర్షితమవుతుంది.
స్వప్నం సుషుప్తిః కరణోపసంఘాతే ధియః (ప) స్థిత (తి) । బ్రహ్మణః కారణావస్థాయాం స్థితిః కాలకాత్మనా ॥ ౧,౨౩౯.
కరణాలు లయమై, బుద్ధి నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు స్వప్నం, సుషుప్తి వస్తాయి. బ్రహ్మ యొక్క కారణ స్థితిలో, కాలరూపంగా ఉండటం జరుగుతుంది.