గరుడపురాణమ్

సర్వేషామిన్ద్రియాణాం తు ప్రవృతిర్విషయేషు చ । నివృత్తిర్మనసస్తస్యాః ప్రత్యాహారః ప్రకీర్తితః ॥ ౧,౨౩౫.

అన్ని ఇంద్రియాలు విషయాల నుండి వేరుపడి, మనస్సు వాటి నుండి ఉపసంహరించబడినపుడు, దానిని ప్రత్యాహారం అంటారు.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యః సమాహృత్య హితో హి సః । సహసా సహ బుద్ధ్యా చ ప్రత్యాహారేషు సంస్థితః ॥ ౧,౨౩౫.

ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి, బుద్ధితో కలిపి ఉపసంహరించేవాడు, ప్రత్యాహారంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

ప్రాణాయామైర్ద్వాదశభిర్యావత్కాలఃకృతో భవేత్ । యస్తావత్కాలపర్యన్తం మనో బ్రహ్మణి ధారయేత్ ॥ ౧,౨౩౫.

పన్నెండు ప్రాణాయామాలు చేసినంత కాలం, ఆ సమయం పాటు మనస్సును బ్రహ్మలో స్థిరపరచాలి.

ధ్యాయన్న చలతే యస్య మనోభిధ్యాయతో భృశమ్ ॥ ౧,౨౩౫.

ఎవరైనా ధ్యానం చేస్తూ, మనస్సును బలంగా ఏకాగ్రతగా ఉంచితే, ఆ మనస్సు చెలరేగదు.

ప్రాప్యావధికృతం కాలం యావత్సా ధారణా స్మృతా । ధ్యేయే సక్తం మనో యస్య ధ్యేయమేవానుపశ్యతి ॥ ౧,౨౩౫.

నిర్దిష్టమైన కాలం పూర్తయ్యేంతవరకు మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉండడాన్ని ధారణ అంటారు. ఎవరి మనస్సు ధ్యేయంలో లీనమై ఉంటుందో, వారు అదే ధ్యేయాన్ని మాత్రమే చూస్తారు.

నాన్యం పదార్థం జానాతి ధ్యానమేతత్ప్రకీర్తితమ్ । ధ్యేయే మనో నిశ్చలతాం యాతి ధ్యేయం విచిన్తయన్ ॥ ౧,౨౩౫.

ఇతర విషయాలను ఎవరూ గ్రహించరాదు — దీనినే ధ్యానం అంటారు. ధ్యేయాన్ని ఆలోచిస్తూ, మనస్సు స్థిరంగా మారుతుంది.

యత్తద్ధ్యానం పరం ప్రోక్తం మునిభిర్ధ్యానచిన్తకైః । ధ్యేయమేవ హి సర్వత్ర ధ్యాతా తన్మయతాం గతః ॥ ౧,౨౩౫.

మహర్షులు వివరించిన పరమ ధ్యానం అంటే, ఎక్కడైనా ధ్యాత ఒక్కటే ధ్యేయంగా మారిపోవడమే.

పశ్యతి ద్వైతరహితం సమాధిః సోఽభిధీయతే । మనః సఙ్కల్పరహితమిన్ద్రియార్థాన్న చిన్తయేత్ ॥ ౧,౨౩౫.

ద్వైతం లేని స్థితిని దర్శించడమే సమాధి. సంకల్పాలు లేని మనస్సు, ఇంద్రియ విషయాలను ఆలోచించదు.

యస్య బ్రహ్మణి సంలీనం సమాధిస్థం తదోచ్యతే । ధ్యాయతః పరమాత్మానమాత్మస్థం యస్య యోగినః ॥ ౧,౨౩౫.

మనస్సు బ్రహ్మలో లీనమై సమాధి స్థితిలో ఉన్నదాన్ని సమాధి అంటారు. యోగి తనలో పరమాత్మను ధ్యానిస్తుంటాడు.

మనస్తన్మయతాం యాతి సమాధిస్థః స కీర్తితః । చిత్తస్య స్థిరతా భ్రాన్తిర్దైర్మనస్యం ప్రమాదతా ॥ ౧,౨౩౫.

మనస్సు ఆ పరమార్థంలో లీనమైతే, ఆ స్థితిని సమాధి అంటారు. మనస్సు స్థిరంగా ఉండటం, గందరగోళం, నిరాశ, అలసత్వం — ఇవన్నీ మనస్సు లక్షణాలే.

యోగినాం కథితా దోషా యోగవిఘ్నప్రవర్తకాః । స్థిత్యర్థం మనసః సర్వం స్థూలరూపం విచిన్తయేత్ ॥ ౧,౨౩౫.

యోగులకు చెప్పిన లోపాలు యోగాన్ని అడ్డుకునే అడ్డంకులు. మనస్సు స్థిరంగా ఉండేందుకు, ప్రతి ద్రవ్యాన్ని స్పష్టంగా ఆలోచించాలి.

తద్వ్రతం నిశ్చలీభూతం సూయ్యస్థం స్థిరతాం వ్రజేత్ । న వినా పరమాత్మానం కిఞ్చిజ్జగతి విద్యతే ॥ ౧,౨౩౫.

ఆ నియమం దృఢంగా, ఎలాంటి కదలిక లేకుండా, సూర్యునిలో స్థిరపడితే స్థిరతను పొందుతుంది. పరమాత్మను తప్ప ఈ లోకంలో మరొకటి లేదు.

విశ్వరూపం తమేవైకమితి జ్ఞాత్వా విముఞ్చతి । ఓఙ్కారం పరమం బ్రహ్మ ధ్యాయేదబ్జస్థితం విభుమ్ ॥ ౧,౨౩౫.

ఈ జగత్తు అంతా ఒకే పరమాత్మ రూపమే అని తెలుసుకుని, మనిషి మమకారాన్ని వదులుతాడు. ఓంకారాన్ని, పరబ్రహ్మను, పద్మంపై కూర్చున్న పరిపూర్ణుడిని ధ్యానించాలి.

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞరహితం జపేన్మాత్రాత్రయాన్వితమ్ । హృది సఞ్చిన్తయేత్పూర్వం ప్రధానం తస్య చోపరి ॥ ౧,౨౩౫.

క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడి లేని, మూడు మోతాదులతో కూడిన ఓంకారాన్ని జపించాలి. ముందుగా హృదయంలో ప్రధాన తత్త్వాన్ని, దాని పై భాగాన్ని మనస్సులో ఆలోచించాలి.

తమో రజస్తథా సత్త్వం మణ్డలత్రితయం క్రమాత్ । కృష్ణరక్తసితం తస్మిన్పురుషం జీవసంజ్ఞితమ్ ॥ ౧,౨౩౫.

అంధకారం, రజోగుణం, సత్త్వగుణం — ఇవి వరుసగా నలుపు, ఎరుపు, తెలుపు రంగుల మూడు వలయాలు. వాటిలో జీవాత్మగా పిలవబడే పురుషుడు ఉంటాడు.

తస్యోపరి గుణైశ్వర్యమష్టపత్రం సరోరుహమ్ । జ్ఞానం తు కర్ణికా తత్ర విజ్ఞానం కేసరాః స్మృతాః ॥ ౧,౨౩౫.

వాటి పైభాగంలో గుణాల మహిమను సూచించే ఎనిమిది దళాల పద్మం ఉంటుంది. అక్కడ జ్ఞానం కర్నిక, వివేచన శక్తి కేశరాలుగా చెప్పబడింది.

వైరాగ్యనాలం తత్కన్దో వైష్ణవో ధర్మ ఉత్తమః । కర్ణికాయాం స్థితం తత్ర జీవవన్నిశ్చలం విభు ॥ ౧,౨౩౫.

వైరాగ్యం ఆ పద్మానికి కాండం, దాని మూలం ఉత్తమమైన వైష్ణవ ధర్మం. ఆ కర్నికలో జీవులా స్థిరంగా, వ్యాపించి ఉండే పరమాత్మ నివసిస్తాడు.

ధ్యాయేదురసి సంయుక్తమోఙ్కారం ముక్తిసాధకమ్ । ధ్యాయన్యది త్యజేత్ప్రాణాన్యాతి బ్రహ్మ స్వసన్నిధిమ్ ॥ ౧,౨౩౫.

హృదయంలో కలిపిన ఓంకారాన్ని, మోక్షాన్ని కలిగించేదిగా ధ్యానించాలి. ధ్యానం చేస్తూ ప్రాణాన్ని విడిచినవాడు, బ్రహ్మంలో తన స్వస్థానాన్ని పొందుతాడు.

హరిం సంస్థాప్య దేహాబ్జే ధ్యాయన్యో గీ చ భక్తిభాక్ । ఆత్మానమాత్మనా కేచిత్పశ్యన్తి ధ్యానచక్షుషః ॥ ౧,౨౩౫.

దేహపద్మంలో హరిని స్థాపించి, యోగి భక్తితో ధ్యానం చేస్తాడు. కొందరు ధ్యానదృష్టితో, ఆత్మను ఆత్మతోనే దర్శిస్తారు.

సాంఖ్యబుద్ధ్యా తథైవాన్యే యోగేనాన్యే తు యోగినః । బ్రహ్మప్రకాశకం జ్ఞానం భవబన్ధవిభేదనమ్ ॥ ౧,౨౩౫.

ఇంకొంతమంది సాంఖ్యబుద్ధితో, మరికొందరు యోగంతో బ్రహ్మాన్ని గ్రహిస్తారు. బ్రహ్మాన్ని వెలిగించే జ్ఞానం, సంసారబంధాన్ని తొలగిస్తుంది.

తత్రైకచిత్తతాయోగో ముక్తిదో నాత్ర సంశయః । జితేన్ద్రియాత్మకరణో జ్ఞానదృప్తో హి యో భవేత్ ॥ ౧,౨౩౫.

అక్కడ ఏకాగ్రతతో చేసే యోగం ముక్తిని ఇస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు. ఇంద్రియాలను, మనస్సును జయించి, జ్ఞానంలో మునిగిపోయినవాడు ఇలానే అవుతాడు.

స ముక్తః కథ్యతే యోగీ పరమాత్మన్యవస్థితః । ఆసనస్థానవిధయో న యోగస్య ప్రసాధకాః ॥ ౧,౨౩౫.

పరమాత్మలో స్థిరంగా ఉన్న యోగిని ముక్తుడు అంటారు. ఆసనాలు, స్థలాలు యోగానికి మార్గాలు కావు.

విలమ్బజనకాః సర్వే విస్తరాః పరికీర్తితాః । శిశుపాలః సిద్ధిమాప స్మరణాభ్యాసగౌరవాత్ ॥ ౧,౨౩౫.

వివిధ విధానాలు ఆలస్యాన్ని కలిగిస్తాయని చెప్పబడింది. శిశుపాలుడు స్మరణాభ్యాసానికి ప్రాముఖ్యత వల్ల సిద్ధిని పొందాడు.

యోగాభ్యాసం ప్రకుర్వన్తః పస్యన్త్యాత్మానమాత్మనా । సర్వభూతేషు కారుణ్యం విద్వేషం విషయేషు చ ॥ ౧,౨౩౫.

యోగాభ్యాసం చేసే వారు ఆత్మను ఆత్మతోనే దర్శిస్తారు. వారు ప్రతి జీవిపై దయ చూపుతూ, ఇంద్రియవిషయాలపై విరక్తి కలిగి ఉంటారు.

గుప్తశిశ్రోదరాదిశ్చ కుర్వన్యోగీ విముచ్యతే । ఇన్ద్రియైరిన్ద్రియార్థాంస్తు న జానాతి నరో యదా ॥ ౧,౨౩౫.

గుప్తమైన గుహలు, రంధ్రాల్లో యోగి సాధన చేస్తూ ముక్తుడవుతాడు. మనిషి ఇంద్రియాలతో విషయాలను గ్రహించని వేళ.

కాష్ఠవద్బ్రహ్మసంలీనో యోగీ ముక్తస్తదా భవేత్ । సర్వవర్ణాః శ్రియః సర్వాః కృత్వా పాపాని భస్మసాత్ ॥ ౧,౨౩౫.

కట్టెముక్కలా బ్రహ్మంలో లీనమై ఉన్నప్పుడు యోగి ముక్తుడవుతాడు. అన్ని జాతులు, అన్ని ఐశ్వర్యాలు, పాపాలను బూడిద చేసుకున్నవారు.

ధ్యానాగ్నినా చ మేధావీ లభతే పరమాం గతిమ్ । మన్థనాద్దృశ్యతే హ్యగ్నిస్తద్వద్ధ్యానేన వై హరిః ॥ ౧,౨౩౫.

ధ్యానాగ్నితో మేధావి పరమగతిని పొందుతాడు. మంటను మంటించడంవల్ల అగ్ని వెలువడినట్లు, ధ్యానంతో హరిదేవుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు.

బ్రహ్మాత్మనోర్యదైకత్వం స యోగశ్చోత్తమోత్తమః । బాహ్యరూపైర్న ముక్తిస్తు చాన్తస్థైః స్యాద్యమాదిభిః ॥ ౧,౨౩౫.

బ్రహ్మ మరియు ఆత్మ ఒకటే అని తెలిసిన యోగమే అత్యున్నతమైనది. బయట కనిపించే రూపాలతో గానీ, లోపల నియమాలు పాటించడం వంటివాటితో గానీ ముక్తి కలగదు.

సాఙ్ఖ్యజ్ఞానేన యోగేన వేదాన్తశ్రవణేన చ । ప్రత్యక్షతాత్మనో యా హి సా ముక్తిరభిధీయతే । అనాత్మన్యాత్మరూపత్వమసతః సత్స్వరూపతా ॥ ౧,౨౩౫.

సాంఖ్య జ్ఞానం, యోగం, వేదాంతం వినడం ద్వారా ఆత్మను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకోవడమే ముక్తి అని చెబుతారు. ఆత్మ కానిదానిలో ఆత్మను, అసత్యంలో సత్యాన్ని తెలుసుకోవడమే అది.