నరకే పచ్యమానస్తు యమేన పరిభాషితః । కిన్త్వయా నార్చితో దేవః కేశవః క్లేశనాశనః ॥ ౧,౨౨౯.
నరకంలో యముడు నిందిస్తూ శిక్షిస్తున్నప్పుడు, 'క్లేశాన్ని పోగొట్టే కేశవుని నీవు ఎందుకు పూజించలేదా?' అని అడుగుతాడు.
ఉదకేనాప్యభావేన ద్రవ్యాణామర్చితః ప్రభుః । యో దదాతి స్వకం లోకం స త్వయా కిం న చార్చితః ॥ ౧,౨౨౯.
నీటి ద్వారా అయినా, లేక ఇతర వస్తువులు లేకపోయినా, ప్రభువును పూజించవచ్చు. తన లోకాన్ని కూడా ఇచ్చే వాడిని నీవు ఎందుకు పూజించలేదని అడుగుతారు.
న తత్కరోతి సా మాతా న పితా నాపి బాన్ధవః । యత్కరోతి హృషీకేశః సన్తుష్టః శ్రద్ధయార్చితః ॥ ౧,౨౨౯.
తల్లి, తండ్రి, బంధువులు కూడా చేయలేని దానిని, విశ్వాసంతో పూజించినప్పుడు హృషీకేశుడు సంతోషపడి చేస్తాడు.
వర్ణాశ్రమాచారవతా పురుషేణ పరః పుమాన్ । విష్ణురారాధ్యతే పన్థా నాన్యస్తత్తోషకారకః ॥ ౧,౨౨౯.
వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పాటించే మనిషి విష్ణువును ఆరాధిస్తే, అదే సంతృప్తిని కలిగించే మార్గం. మరొకటి లేదు.
న దానైర్వివిధైర్దత్తైర్న పుష్పైర్నానులేపనైః । తోషమేతి మహాత్మాసౌ యథా భక్త్యా జనార్దనః ॥ ౧,౨౨౯.
వివిధమైన దానాలు, పుష్పాలు, గంధాలు ఇచ్చినా, మహాత్ముడైన జనార్దనుడు భక్తితో చేసిన సేవతో కలిగే సంతృప్తి వేరే దేనితోనూ రాదు.
సమ్పదైశ్వర్యమాహాత్మ్యైః సన్తత్యా న చ కర్మణా । విముక్తైశ్చైకతా లభ్యా మూలమారాధనం హరేః ॥ ౧,౨౨౯.
సంపద, ఐశ్వర్యం, గొప్పతనం, సంతానం, చేసే పనులు, లేదా విముక్తి కూడా, హరిదేవుని ఆరాధనలోని ఏకత్వాన్ని ఇవ్వలేవు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౩౦ సూత ఉవాచ । ఆలోక్య సర్వశాస్త్రాణి విచార్య చ పునః పునః । ఇదమేకం సునిష్పన్నం ధ్యేయో నారాయణః సదా ॥ ౧,౨౩౦.
సూతుడు చెప్పాడు: అన్ని శాస్త్రాలను పరిశీలించి, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించిన తర్వాత ఒకే ఒక నిశ్చయం స్పష్టమవుతుంది — నారాయణుడిని ఎప్పుడూ ధ్యానించాలి.
కిం తస్య దానైః కిన్తీర్థైః కిం తపోభిః కిమధ్వరైః । యో నిత్యం ధ్యాయతే దేవం నారాయణమనన్యధీః ॥ ౧,౨౩౦.
ఎవరైనా నారాయణుడిని ఏకాగ్రంగా ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తే, అతనికి దానం, తీర్థయాత్ర, తపస్సు, యజ్ఞాలు అవసరం లేదు.
షష్టిస్తీర్థసహస్రాణి షష్టిస్తీర్థశతాని చ । నారాయణప్రణామస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్ ॥ ౧,౨౩౦.
అరవై వేల తీర్థాలు, అరవై వందల తీర్థాలు కలిపినా, నారాయణుడికి నమస్కరించడానికొచ్చే పుణ్యానికి పదహారు వంతు కూడా సమానం కావు.
ప్రయశ్చిత్తాన్యశేషాణి తపః కర్మాణి యాని వై । విద్ధి తేషామశేషాణాం కృష్ణానుస్మరణం పరమ్ ॥ ౧,౨౩౦.
ఎన్ని ప్రాయశ్చిత్తాలు, తపస్సులు, పనులు చేసినా, వాటన్నిటిలోకీ కృష్ణుని స్మరణే అత్యుత్తమం అని తెలుసుకో.
కృతపాపేఽనురక్తిశ్చ యస్య పుంసః ప్రజాయతే । ప్రాయశ్చిత్తన్తు తస్యైకం హరేః సంస్మరణం పరమ్ ॥ ౧,౨౩౦.
పాపాల పట్ల మనసు ఆకర్షితమయ్యే మనిషికి, హరిదేవుని స్మరణే ఒకే గొప్ప ప్రాయశ్చిత్తం.
ముహూర్తమపి యో ధ్యాయేన్నారాయణమతన్ద్రితః । సోఽపి స్వర్గతిమాప్నోతి కిం పునస్తత్పరాయణః ॥ ౧,౨౩౦.
ఎవరైనా క్షణమైనా నారాయణుడిని మనసు మరలకుండా ధ్యానిస్తే, అతడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. మరి ఆయనపై పరమభక్తి ఉన్నవారు ఎంత గొప్ప ఫలితం పొందగలరో!
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తేషు యోగస్థస్య చ యోగినః । యా కాచిన్మనసో వృత్తిః సా భవత్యచ్యుతాశ్రయాత్ ॥ ౧,౨౩౦.
యోగంలో స్థిరమైన యోగికి, జాగ్రత్తగా ఉన్నా, స్వప్నంలో ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా, మనస్సు చేసే ఏ ఆలోచనైనా, అచ్యుతుని ఆశ్రయంతోనే నిలుస్తుంది.
ఉత్తిష్ఠన్నిపతన్విష్ణుం ప్రలపన్వివిశంస్తథా । భుఞ్జఞ్జాగ్రచ్చ గోవిన్దం మాధవం యశ్చ సంస్మరేత్ ॥ ౧,౨౩౦.
ఎవరైనా లేచినా, పడుకున్నా, మాట్లాడినా, లోపలికి వెళ్లినా, తినినా, మేల్కొన్నా, గోవిందుడు లేదా మాధవుడు అని స్మరిస్తూ ఉంటే—
స్వేస్వే కర్మణ్యభిరతః కుర్యాచ్చిత్తం జనార్దనే । ఏషా శాస్త్రానుసారోక్తిః కిమన్యైర్బహుభాషితైః ॥ ౧,౨౩౦.
తన పనుల్లో నిబద్ధతతో ఉంటూ, మనస్సును జనార్దనుడిపైనే నిలిపితే చాలు. ఇదే శాస్త్రాల ఉపదేశం; ఇంకెందుకు ఎక్కువ మాటలు?
ధ్యానమేవ పరో ధర్మో ధ్యానమేవ పరం తపః । ధ్యానమేవ పరం శౌచం తస్మాద్ధ్యానపరో భవేత్ ॥ ౧,౨౩౦.
ధ్యానం ఒక్కటే పరమ ధర్మం, ధ్యానమే గొప్ప తపస్సు, ధ్యానమే శుద్ధి; అందుకే ధ్యానంలో నిబద్ధతగా ఉండాలి.
నాస్తి విష్ణోః పరం ధ్థేయం తపో నానశనాత్పరమ్ । తస్మాత్ప్రధానమత్రోక్తం వాసుదేవస్య చిన్తనమ్ ॥ ౧,౨౩౦.
విష్ణువును మించిన ధ్యేయం లేదు, ఉపవాసాన్ని మించిన తపస్సు లేదు; అందుకే ఇక్కడ ప్రధానంగా వాసుదేవుని ధ్యానం చెప్పబడింది.
యద్దుర్లభం పరం ప్రాప్యం మనసో యన్న గోచరమ్ । తదప్యప్రార్థితం ధ్యాతో దదాతి మధుసూదనః ॥ ౧,౨౩౦.
మనసుకు అందని, దుర్లభమైన, అత్యున్నతమైనదైనా, దాన్ని కోరకపోయినా, మధుసూదనుడిని ధ్యానించే వారికి ఆయన దానిని ఇస్తాడు.
ప్రమాదాత్కుర్వతాం కర్మ ప్రచ్యవేతాధ్వరేషు యత్ । స్మరణాదేవ తద్విష్ణోః సంపూర్ణం స్యాదితి శ్రుతిః ॥ ౧,౨౩౦.
యజ్ఞాదుల్లో లేదా ఇతర కర్మల్లో అప్రమత్తత వల్ల తప్పు జరిగినా, విష్ణువు స్మరణతో ఆ కార్యం పూర్తయిందని శృతి చెబుతుంది.
ధ్యానేన సదృశో నాస్తి శోధనం పాపకర్మణామ్ । ఆగామిదేహహేతూనాం దాహకో యోగపావకః ॥ ౧,౨౩౦.
పాపకర్మలకు ధ్యానానికి సమానమైన పవిత్రత లేదు; యోగాగ్ని భవిష్యత్తు జన్మలకు కారణమయ్యే దుష్కర్మాలను కాల్చేస్తుంది.
వినిష్పన్నసమాధిస్తు ముక్తిమత్రైవ జన్మని । ప్రాప్నోతి యోగీ యోగాగ్నిదగ్ధకర్మా చ యోఽచిరాత్ ॥ ౧,౨౩౦.
సమాధిని సంపూర్ణంగా పొందిన యోగి, యోగాగ్నిలో తన కర్మలను కాల్చుకున్నవాడు, ఈ జన్మలోనే త్వరగా ముక్తిని పొందుతాడు.
యథాగ్నిరుద్యతశిఖః కక్షం దహతి వానిలః । తథా చిత్తస్థితే విష్ణౌ యోగినా సర్వకిల్బిషమ్ ॥ ౧,౨౩౦.
ఎలా అగ్ని జ్వాలలు అడవిని కాల్చేస్తాయో, అలాగే మనస్సులో విష్ణువు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు యోగి తన పాపాలన్నింటినీ కాల్చేస్తాడు.
యథాగ్నియోగాత్కనకమమలం సంప్రజాయతే । సంప్లుష్టో వాసుదేవేన మనుష్యాణాం సదా మలః ॥ ౧,౨౩౦.
ఎలాగైతే బంగారం అగ్నిలో కాల్చితే మలినాలు పోయి పవిత్రంగా మారుతుందో, అలాగే వాసుదేవుడు మనుషుల పాపాలను ఎప్పుడూ తొలగిస్తాడు.
గఙ్గాస్నానసహస్రేషు పుష్కరస్నానకోటిషు । యత్పాపం నిలయయాతి స్మృతే నశ్యతి తద్ధరౌ ॥ ౧,౨౩౦.
గంగలో వెయ్యిసార్లు, పుష్కరంలో కోటిసార్లు స్నానం చేసినా పోని పాపం, హరిను స్మరించినప్పుడు నశిస్తుంది.
ప్రాణాయామసహస్నైస్తు యత్పాపం నశ్యతి ధ్రువమ్ । క్షణమాత్రేణ తత్పాపం హరేర్ధ్యానాత్ప్రణశ్యతి ॥ ౧,౨౩౦.
వెయ్యి ప్రాణాయామాలతో నశించే పాపం, హరిని క్షణమాత్రం ధ్యానించినా పోతుంది.
కలిప్రభావాద్దుష్టోక్తిః పాషణ్డానాం తథోక్తయః । న క్రామేన్మానసం తస్య యస్య చేతసి కేశవః ॥ ౧,౨౩౦.
కలియుగ ప్రభావంతో పాశండుల చెడు మాటలు, బోధనలు, ఎవరి హృదయంలో కేశవుడు ఉన్నాడో వారి మనసుకు దగ్గర పడవు.
సా తిథిస్తదహోరాత్రం స యోగః స చ చన్ద్రమాః । లగ్నం తదేవ విఖ్యాతం యత్ర సంస్మర్యతే హరిః ॥ ౧,౨౩౦.
హరిని స్మరించే రోజు పర్వదినమే, ఆ రాత్రే పవిత్రమైనది, ఆ సమయమే శుభయోగం, ఆ సమయంలోనే చంద్రుడు, ఆ లగ్నమే ప్రసిద్ధి పొందింది.
సా హానిస్తన్మహచ్ఛిద్రం సా చార్థజడమూకతా । చన్ముహూర్తం క్షణో వాపి వాసుదేవో న చిన్త్యతే ॥ ౧,౨౩౦.
వాసుదేవుడు ఒక్క క్షణం కూడా మనసులో లేనప్పుడు, అదే నష్టం, అదే పెద్ద లోపం, అదే ధనానికి మౌనతనం, జడత్వం.
కలౌ కృత యుగం తస్య కలిస్తస్య కృతే యుగే । హృది నో యస్య గోవిన్దో యస్య చేతసి నాచ్యుతః ॥ ౧,౨౩౦.
ఎవరి హృదయంలో గోవిందుడు, ఎవరి మనసులో అచ్యుతుడు లేరో వారికి కృతయుగం కూడా కలియుగమే, కలియుగం కూడా కృతయుగమే అవుతుంది.
యస్యాగ్రతస్తథా పృష్ఠే గచ్ఛతస్తిష్ఠతోఽపి వా । గోవిన్దే నియతం చేతః కృతకృత్యః సదైవ సః ॥ ౧,౨౩౦.
ముందు వెనుక నడుస్తూ, నిలబడి ఉన్నా, ఎవరి మనస్సు ఎప్పుడూ గోవిందునిపైన స్థిరంగా ఉంటుందో వారు జీవితంలో అన్ని పనులు నెరవేర్చినవారే.