అహింసా సత్యమస్తేయం బ్రహ్మచర్యాపరిగ్రహౌ । యమాః పఞ్చాథ నియమాః శౌచం ద్వివిధమీరితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
హింస చేయకపోవడం, సత్యం, దొంగతనం చేయకపోవడం, బ్రహ్మచర్యం, స్వార్థం లేకపోవడం—ఇవి అయిదు యమాలు. తర్వాత నియమాలు: శౌచం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.
సన్తోషస్తపసా శాన్తిర్వాసుదేవార్చనం దమః । ఆసన పద్మకాద్యుక్తం ప్రాణాయామో మరుజ్జయః ॥ ౧,౨౨౬.
సంతృప్తి, తపస్సు, శాంతి, వాసుదేవుని ఆరాధన, దమనము; పద్మాసనం వంటి ఆసనాలు; ప్రాణాయామం అంటే ఊపిరిని నియంత్రించడం.
ప్రత్యేకం త్రివిధః సోఽపి పూరకుమ్భకరేచకైః । లఘుర్యో దశమాత్రస్తు ద్విగుణః స తు మధ్యమః ॥ ౧,౨౨౬.
ప్రతి ఒక్కటి మూడు విధాలుగా ఉంటుంది: పూరకం, కుంభకం, రేచకం. తేలికపాటి ప్రాణాయామం పది మాపడుల వరకు, మధ్యమం రెండు రెట్లు ఎక్కువ.
త్రిగుణాభిస్తు మాత్రాభిరుత్తమః స ఉదాహృతః । జపధ్యానయుతౌ గర్భో విపరీతస్త్వర్భకః ॥ ౧,౨౨౬.
మూడు రెట్లు ఎక్కువగా చేసే ప్రాణాయామాన్ని ఉత్తమంగా అంటారు. జపం, ధ్యానం కలిపి చేస్తే గర్భస్థితి, దాన్ని తలకిందులుగా చేస్తే శిశువు స్థితి అంటారు.
ప్రథమే నజయేత్స్వప్నం మధ్యమేన చ వేపథుమ్ । విపాకం హి తృతీయేన జాతాన్దోషాస్త్వనుక్రమాత్ ॥ ౧,౨౨౬.
మొదటి స్థాయిలో కలలు కనకూడదు; రెండవదానిలో ఒళ్ళు వణికకూడదు. మూడవదానిలో ఫలితాలు కనబడతాయి, తప్పులు వరుసగా వస్తాయి.
ఆసనస్థన్తుయుఞ్జీత కృత్వా చ ప్రణవం హృదీ । పార్ష్ణిభ్యాం లిఙ్గవృషణౌ స్పర్శన్నకాగ్రమానసః ॥ ౧,౨౨౬.
ఆసనంలో కూర్చొని, హృదయంలో ఓంకారాన్ని స్థాపించి, మూడ్రో వేళ్లతో లింగాన్ని, వృషణాలను ముట్టి, మనస్సును ముక్కు చివరపై స్థిరపరచాలి.
రజసా తమసో వృత్తిం సత్త్వేన రజసస్తథా । నిరుధ్య నిశ్చలో భూత్వా స్థితో యుఞ్జీత యోగవిత్ ॥ ౧,౨౨౬.
రజోగుణాన్ని సత్త్వగుణంతో, తమోగుణాన్ని రజోగుణంతో నియంత్రించి, కదలకుండా నిలబడి యోగిని సాధన చేయాలి.
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యః ప్రాణాదీనమ్న ఏవ చ । నిగృహ్య సమవాయేన ప్రత్యాహార ముపక్రమేత్ ॥ ౧,౨౨౬.
ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి, ప్రాణాదులను కూడా అలాగే నియంత్రించి, సమంగా ఉండి, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.
ప్రాణాయామా దశాష్టౌ చ ధారణా సా విధీయతే । ద్వే ధారణే స్మృతో యోగో యోగిభిస్తత్త్వదర్శిభిః ॥ ౧,౨౨౬.
పది ఎనిమిది ప్రాణాయామాలు, ధారణా సాధన చేయాలి. యోగులు, తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారు, రెండు ధారణలను యోగంగా భావిస్తారు.
ప్రాఙ్నాడ్యాం హృదయే చాత్ర తృతీయా చ తథోరసి । కణ్ఠే ముఖే నా సికాగ్రే నేత్రే భ్రూమధ్యమూర్ధసు ॥ ౧,౨౨౬.
ప్రాణనాడిలో, హృదయంలో, మూడవది ఛాతిలో, గొంతులో, నోటిలో, ముక్కు చివర, కళ్లలో, కనుబొమల మధ్య, తలపై ధ్యానం చేయాలి.
కిఞ్చిత్తస్మాత్పరస్మింశ్చ ధారణా దశధా స్మృతా । దశైతా ధారణాః ప్రాప్య ప్రాప్నోత్యక్షరరూపతామ్ ॥ ౧,౨౨౬.
దాని తర్వాత కొంత దూరంగా, పది విధాల ధారణగా గుర్తించబడింది. ఈ పది ధారణలను సాధించినవాడు, అక్షరరూపాన్ని పొందుతాడు.
యథాగ్నిరగ్నౌ సంక్షిప్తస్తథాత్మా పరమాత్మని । బ్రహ్మరూపం మహాపుణ్యమోమిత్యేకాక్షరం జపేత్ ॥ ౧,౨౨౬.
ఎలా అగ్ని అగ్నిలో కలిసిపోతుందో, అలాగే ఆత్మ పరమాత్మలో లీనమవుతుంది. బ్రహ్మరూపమైన, మహాపుణ్యమైన, ఓంకారాన్ని జపించాలి.
అకారశ్చ తథోకారో మకారశ్చాక్షరత్రయమ్ । ఏతాస్తిస్త్రస్తతో మాత్రాః సత్త్వరాజసతామసాః ॥ ౧,౨౨౬.
'అ', 'ఉ', 'మ' అనే మూడు అక్షరాలు; ఇవి మూడు మాప్రమాణాలు సత్త్వ, రజస్, తమస్ గుణాలకు సరిపోతాయి.
నిర్గుణా యోగిగమ్యాద్యార్ధమాత్రా పరా స్థితా । గాన్ధారీతి చ విజ్ఞేయా గాన్ధారస్వరసంశ్రయా । ఇత్యేతదక్షరం బ్రహ్మ పరమోఙ్కారసంజ్ఞితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
గుణరహితమైన, యోగులకు అందుబాటులో ఉండే, అర్ధమాత్రా పరమమైనది. ఇది గాంధారంగా పిలవబడుతుంది, గాంధార స్వరంలో స్థితమై ఉంటుంది. ఈ అక్షరం బ్రహ్మ, పరమ ఓంకారంగా ప్రసిద్ధి.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః స్థూలదేహవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జరామరణవర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, స్థూలదేహం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః పృథివ్యా మలవర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వాయ్వాకాశవివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, భూమి మలినత లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వాయువు, ఆకాశం లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సూక్ష్మదేహవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మపరం జ్యోతిః స్థానాస్థానవివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సూక్ష్మదేహం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, స్థానం, అస్థానం లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్గన్ధమాత్రవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః శ్రోత్రత్వక్పరివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వాసన మాత్రమే లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వినికిడి, స్పర్శ లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జిహ్వాఘ్రాణవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రాణాపానవివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, నాలుక, ముక్కు లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ప్రాణ, అపానాలు లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వ్యానోదానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరజ్ఞానపరివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వ్యాన, ఉదానాలు లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, అజ్ఞానం లేని వాడిని.
అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిస్తురీయం పరమం పదమ్ । దేహేన్ద్రియమనోబుద్ధిప్రాణాహఙ్కారవర్జితమ్ ॥ ౧,౨౨౬.
నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, తురీయ స్థితి, పరమ పదం, దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణాలు, అహంకారం లేని వాడిని.
నిత్యశుద్ధబుద్ధంముక్తమహామానన్దమద్వయమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జ్ఞానరూపో విముక్తయే ॥ ౧,౨౨౬.
శాశ్వతంగా శుద్ధమైన, జ్ఞానమయమైన, ముక్తి పొందిన, మహానందమయమైన, ద్వైతం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, జ్ఞానరూపుడను, విముక్తికై ఉన్నాను.
సూత ఉవాచ । ఇత్యష్టాఙ్గో మయా యోగ ఉక్తః శౌనక ముక్తిదః । నిత్యనైమిత్తికం గత్వా లయం ప్రాకృతబన్ధనాః ॥ ౧,౨౨౬.
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: శౌనకా! నేను చెప్పిన ఈ ఎనిమిది భాగాల యోగం ముక్తిని ఇస్తుంది. నిత్యకర్మలు, నైమిత్తిక కర్మలు ఆచరిస్తూ, ప్రకృతి బంధాల నుండి విముక్తి పొంది పరమశాంతిని పొందవచ్చు.
ఉత్పద్యన్తే హి సంసారే నైకం యాత్వా పరాత్మనామ్ । విముచ్యతే విముక్తశ్చ జ్ఞానాదజ్ఞానమోహితః ॥ ౧,౨౨౬.
ఈ జనన మరణ చక్రంలో అనేక జీవులు పుడతాయి. కానీ పరమాత్మను చేరినవాడు జ్ఞానంతో అజ్ఞానాన్ని తొలగించి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు.
తతో నం మ్రియతే దుః ఖీ న రోగీ న చ వన్ధవాన్ । న పాపైర్యుజ్యతే యోగీ నరకే న విపచ్యతే ॥ ౧,౨౨౬.
అప్పుడా యోగి బాధతో మరణించడు, రోగాలు పట్టవు, బంధాలు ఉండవు. పాపాలు అతన్ని తాకవు, నరకంలో కూడా బాధపడడు.
గర్భవాసే స నో దుః ఖీ స స్యాన్నారాయణోఽవ్యయః । భక్త్యా త్వనన్యయా లభ్యో భగవాన్భుక్తిముక్తిదః ॥ ౧,౨౨౬.
గర్భంలో ఉన్నప్పటికీ అతనికి బాధ ఉండదు; అతడు నాశ్వరత లేని నారాయణుడవుతాడు. భక్తితో, విశ్వాసంతో మాత్రమే ఆ భగవంతుడిని పొందవచ్చు; ఆయన భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తాడు.
ధ్యానేన పూజయా జప్యైః సమ్యక్స్తోత్రైర్యతవ్రతైః । యజ్ఞైర్దానైశ్చిత్తశుద్ధిస్తయా జ్ఞానఞ్చ లభ్యతే ॥ ౧,౨౨౬.
ధ్యానం, పూజ, జపం, స్తోత్రాలు, నియమాలు, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు, దానాలు—ఇవి మనసును పవిత్రం చేస్తాయి. అలా పవిత్రమైన మనసుతో జ్ఞానం లభిస్తుంది.
ప్రణవాదికమన్త్రైశ్చ జప్యైర్ముక్తిం గతా ద్విజాః । ఇన్ద్రోఽపి పరమం స్థానం గన్ధర్వాప్సరసో వరాః ॥ ౧,౨౨౬.
ఓంకారంతో మొదలయ్యే మంత్రాలను జపించడం వల్ల ద్విజులు మోక్షాన్ని పొందారు. ఇంద్రుడు, ఉత్తమ గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా పరమస్థితిని పొందారు.
ప్రాప్తా దేవాశ్చ దేవత్వం మునిత్వం మునయో గతాః । గన్ధర్వత్వఞ్చ గన్ధర్వా రాజత్వఞ్చ నృపాదయః ॥ ౧,౨౨౬.
దేవతలు దేవత్వాన్ని, మునులు మునిత్వాన్ని, గంధర్వులు గంధర్వత్వాన్ని, రాజులు రాజ్యాధికారాన్ని పొందారు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౨౭ సూత ఉవాచ । విష్ణుభక్తిం ప్రవక్ష్యామి యయా సర్వమవాప్యతే । యథా భక్త్యా హరిస్తుష్యేత్తథా నాన్యేన కేనచిత్ ॥ ౧,౨౨౭.
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు నేను విష్ణుభక్తిని వివరించబోతున్నాను. దీనివల్ల అన్నీ సిద్ధిస్తాయి. భక్తితో మాత్రమే హరి సంతుష్టుడవుతాడు, ఇతర మార్గాలతో కాదు.