వాయుః ఖే ఖఞ్చ భూతాదౌ విశతే చ తదా మహాన్ । మహాన్ప్రపద్యతేఽవ్యక్తం ప్రకృతిః పురుషే పరే ॥ ౧,౨౨౪.
ఆ సమయంలో వాయువు ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది, ఆకాశం మిగతా భూతాల్లో లీనమవుతుంది. ఆ మహత్తత్త్వం అవ్యక్తంలో కలిసిపోతుంది, అవ్యక్తం ప్రకృతి పరమపురుషునిలో లయమవుతుంది.
శతవర్షం హరిః శేతే సృజత్యథ దినగమే । అవ్యక్తాదిక్రమేణైవ వ్యక్తీభూతం చరాచరమ్ ॥ ౧,౨౨౪.
శత సంవత్సరాలు హరి విశ్రాంతిలో ఉంటాడు. తరువాత దినోదయ సమయంలో, అవ్యక్తం నుండి క్రమంగా, చరాచరమయిన సమస్త ప్రాణులను సృష్టిస్తాడు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౨౫ సూత ఉవాచ । ఆధ్యాత్మికాదితాపాంస్త్రీఞ్జ్ఞాత్వ సంస్రాచక్రవిత్ । ఉత్పన్నజ్ఞానవైరాగ్యః ప్రాప్నోత్యాత్యన్తికం లయమ్ ॥ ౧,౨౨౫.
సూతుడు చెప్పాడు: ఆధ్యాత్మిక, శారీరక, బాహ్యమైన మూడు బాధలను తెలుసుకుని, జనన మరణ చక్రాన్ని గ్రహించినవాడు, జ్ఞానం మరియు విరక్తి ద్వారా పరమశాంతిని పొందుతాడు.
సంసారచక్రం వక్ష్యేఽహమాదాబుత్క్రాన్తికాలతః । యద్వినా పురుషార్థో న లీనః స్యాత్పరమాత్మని ॥ ౧,౨౨౫.
ఇప్పుడు నేను జనన మరణ చక్రాన్ని, మరణ సమయం నుండి వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. దీనిని తెలుసుకోకపోతే, మానవ జన్మ యొక్క పరమార్థం పరమాత్మలో లీనమవడంలేదు.
ఊర్ధ్వవాసీ నరస్త్యక్త్వా దేహమన్యత్ప్రపద్యతే । నీయతేద్వాదశాహేన యమస్య యమపూరుషైః ॥ ౧,౨౨౫.
ధర్మబద్ధంగా జీవించినవాడు శరీరం విడిచిన తర్వాత మరో రూపాన్ని పొందుతాడు. పన్నెండు రోజుల్లో యమదూతలు అతన్ని యమలోకానికి తీసుకెళ్తారు.
తత్ర యద్వాన్ధవాస్తోయం ప్రయచ్ఛన్తి తిలైః సహ । యచ్చ పిణ్డం ప్రయచ్ఛన్తి యమలోకే తదశ్నుతే ॥ ౧,౨౨౫.
అక్కడ అతని బంధువులు నువ్వులతో కలిపిన నీటిని, అలాగే ఇచ్చే పిండాలను, యమలోకంలో అతను అనుభవిస్తాడు.
గతశ్చ నరకం పాపాత్స్వర్గం యాతి స్వపుణ్యతః । పాపకృద్యాతి నరకం పుణ్యకృద్యాతి వై దివమ్ ॥ ౧,౨౨౫.
పాపం వల్ల నరకానికి వెళ్ళినవాడు తన పుణ్యఫలంతో స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. పాపం చేసినవాడు నరకానికి, పుణ్యం చేసినవాడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు.
స్వర్గాచ్చ నరకాత్త్యక్తః స్త్రీణాం గర్భే భవత్యపి । నాభిభూతఞ్చ తస్యైవ యాతి బీజద్వయం హి తత్ ॥ ౧,౨౨౫.
స్వర్గం లేదా నరకం నుండి పడిపోయినవాడు మళ్లీ స్త్రీ గర్భంలో జన్మిస్తాడు. రెండు బీజాలు కలిసినప్పుడు, అవి అతనిలో ప్రవేశిస్తాయి.
కలలం బుద్బ్రుదమయం తతః శోణితమేవ చ । పేశ్యాః పలసమోఽణ్డః స్యాదఙ్కురం తత ఉచ్యతే ॥ ౧,౨౨౫.
మొదట కలలం, తరువాత బుడబుడలాగా ఉండే దశ, తరువాత రక్తం ఏర్పడుతుంది. ఆ తర్వాత పిండం బఠాణి పరిమాణంలో పెరిగి, దానిలో మొక్క మొలకెత్తినట్టు అంకురం వస్తుంది.
ఉపాఙ్గాన్యఙ్గులీనేత్రనాసాస్యశ్రవణాని చ । ఆవహం యాతి చాఙ్గేభ్యస్తత్పరన్తు నఖాదికమ్ ॥ ౧,౨౨౫.
శరీరం నుండి వేళ్లు, కళ్ళు, ముక్కు, నోరు, చెవులు వంటి ఉపాంగాలు ఏర్పడతాయి. అవి పెరిగిన తర్వాత, వాటి నుండి గోర్లు మొదలైనవి వస్తాయి.
త్వచో రోమాణి జాయన్తే కేశాశ్చైవ తతః పరమ్ । నరశ్చాధోముఖః స్థిత్వా దశమే చ సః జాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
చర్మం నుండి రోమాలు, తరువాత తలపై జుట్టు పెరుగుతాయి. మనిషి తలకిందుగా ఉండి, పదవ నెలలో జన్మిస్తాడు.
తతస్తు వైష్ణవీ మాయా వృణోత్యత్యన్తమోహినీ । బాలత్వం త్వథ కౌమారం యౌవనం వృద్ధతామపి ॥ ౧,౨౨౫.
ఆ తరువాత విష్ణుమాయా అతన్ని పూర్తిగా మాయలో ముంచుతుంది. బాల్యం, కౌమారం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఇలా అన్ని దశలు అతడు అనుభవిస్తాడు.
తతశ్చ మరణం తత్తద్ధర్మామాప్నోతి మానవః । ఏవం సంసారచక్రేఽస్మిన్ భ్రామ్యతే ఘటీయన్త్రవత్ ॥ ౧,౨౨౫.
తర్వాత మరణం వస్తుంది. మనిషి తన కర్మానుసారం ఫలితాన్ని పొందుతాడు. ఇలా ఈ జనన మరణ చక్రంలో, గడియారపు చక్రంలా తిరుగుతుంటాడు.
నరకాత్ప్రతిముక్తస్తు పాపయోనిషు జాయతే । పతితాత్ప్రతిగృహ్యాథ అధోయోనిం వ్రజేద్బుధః ॥ ౧,౨౨౫.
నరకం నుండి విముక్తుడైనవాడు పాపయోనుల్లో జన్మిస్తాడు. పడిపోయినవాడు తిరిగి స్వీకరించబడి, జ్ఞానవంతుడు అయినా దిగువ జన్మను పొందవచ్చు.
నరకాత్ప్రతిముక్తస్తు కృమిర్భవతి యాచకః । ఉపాధ్యాయవ్యలీకం తు కృత్వా శ్వా భవతి ద్విజ ॥ ౧,౨౨౫.
నరకం నుండి బయటపడినవాడు క్రిమిగా లేదా భిక్షుకుడిగా జన్మిస్తాడు. ఉపాధ్యాయుడిని మోసం చేసిన ద్విజుడు కుక్కగా జన్మిస్తాడు.
తజ్జాయాం మనసా వాఞ్ఛంస్తద్ద్రవ్యం వాప్యసంశయమ్ । గర్దభోజాయతే జన్తుర్మిత్రస్యైవాపమానకృత్ ॥ ౧,౨౨౫.
ఇతరుల భార్యను లేదా ధనాన్ని మనసులో ఆశించినా, లేదా నిజంగా దానిని తీసుకున్నా, ఆ ప్రాణి గాడిదగా జన్మిస్తుంది. స్నేహితుడిని అవమానపరిచినవాడు కూడా అదే ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
పితరౌ పీడయిత్వా తు కచ్ఛపత్వఞ్చ జాయతే । భుర్తుః పిణ్డముపాశ్వస్తో వఞ్జయిత్వా తమేవ యః ॥ ౧,౨౨౫.
తల్లిదండ్రులను బాధించినవాడు తాబేలు అవుతాడు. అన్నదమ్ముడి పిండాన్ని మోసం చేసినవాడు కూడా అలానే జన్మిస్తాడు.
సోఽపి మోహసమాపన్నో జాయతే వానరో మృతః । న్యాసాపహర్తా నరకాద్విముక్తో జాయతే కృమిః ॥ ౧,౨౨౫.
అతడు మోహంలో పడి, మరణించిన తర్వాత కోతిగా జన్మిస్తాడు. నిక్షేపాన్ని దొంగిలించినవాడు నరకం నుండి బయటపడి క్రిమిగా జన్మిస్తాడు.
అసూయకశ్చ నరకాన్ముక్తో భవతి రాక్షసః । విశ్వాసహర్తా చ నరో మీనయోనౌ ప్రజాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
ఈర్ష్య లేని వాడు, రాక్షసుడైనా, నరకం నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. కానీ విశ్వాసాన్ని ద్రోహించినవాడు చేపల యోనిలో జన్మిస్తాడు.
యవధాన్యాని సంహృత్య జాయతే మూషకో మృతః । పరదారాభిమర్శాత్తు వృకో ఘోరోఽభిజాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
యవలు, ఇతర ధాన్యాలను దొంగిలించి చనిపోయినవాడు ఎలుకగా పుడుతాడు. పరస్త్రీని తాకినవాడు భయంకరమైన నక్కగా పుడుతాడు.
భ్రాతృభార్యాప్రసంగేన కోకిలో జాయతే నరః । గుర్వాదిభార్యాగమనాచ్ఛూకరో జాయతే నరః ॥ ౧,౨౨౫.
తమ్ముడి భార్యను ఆశించినవాడు కోయిలగా పుడుతాడు. గురువు లేదా పెద్దవారి భార్యను ఆశించినవాడు పంది అవుతాడు.
యజ్ఞదానవివాహానాం విఘ్నకర్తా భవేత్కృమిః । దేవతాపితృవిప్రాణామదత్త్వా యోఽన్నమశ్నుతే ॥ ౧,౨౨౫.
యజ్ఞం, దానం, పెళ్లిళ్లలో ఆటంకం కలిగించినవాడు పురుగు అవుతాడు. దేవతలు, పితృదేవతలు, బ్రాహ్మణులకు అన్నం సమర్పించకుండా తినేవాడు కూడా అలానే అవుతాడు.
ప్రముక్తో నరకాద్వాపి వాయసః సన్ప్రజాయతే । జ్యేష్ఠభ్రాత్రపమానాచ్చ క్రౌఞ్చయోనౌ ప్రజాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
నరకం నుంచి విముక్తి పొందినవాడు కాకిగా పుడుతాడు. పెద్ద అన్నను అవమానించినవాడు క్రౌంచ పక్షి వంశంలో పుడుతాడు.
శూద్రస్తు బ్రాహ్మణీం గత్వా కృమియోనౌ ప్రజాయతే । తస్యామపత్యముత్పాద్య కాష్ఠాన్తః కటీకో భవేత్ ॥ ౧,౨౨౫.
శూద్రుడు బ్రాహ్మణి దగ్గరకు వెళ్ళితే పురుగు యోనిలో పుడుతాడు. ఆమెతో సంతానం కలిగిస్తే, చెక్కలో దూరే పురుగుగా అవుతాడు.
కృతఘ్నః కృమికః కీటః పతఙ్గో వృశ్చికస్తథా । అశస్త్రం పురుషం హర్తా నరః సఞ్జాయతే ఖరః ॥ ౧,౨౨౫.
కృతఘ్నుడు పురుగు, కీటకం, పటంగి లేదా చెడుపురుగు అవుతాడు. ఆయుధం లేని మనిషిని దోచినవాడు గాడిదగా పుడుతాడు.
కృమిః స్త్రీవధకర్తా చ బాలహన్తా చ జాయతే । భోజనఞ్చోరయిత్వా తు మక్షికా జాయతే నరః ॥ ౧,౨౨౫.
స్త్రీలను లేదా పిల్లలను హత్య చేసినవాడు పురుగుగా పుడుతాడు. భోజనం దొంగిలించినవాడు ఈగగా పుడుతాడు.
హృత్వాజ్యఞ్చైవ మార్జారస్తిలహృచ్చైవ మూషకః । ఘృతం హృత్వా చ నకులః కాకో మద్భురమామిషమ్ ॥ ౧,౨౨౫.
నేయి దొంగిలించినవాడు పిల్లిగా అవుతాడు. నువ్వులు దొంగిలించినవాడు ఎలుకగా అవుతాడు. ఘృతం దొంగిలించినవాడు ముంగిసగా అవుతాడు. మాంసం లేదా అన్నం దొంగిలించినవాడు కాకిగా అవుతాడు.
మధు హృత్వా నరో దంశపూపం హృత్వా పిపీలికః । అపో హృత్వా తు పాపాత్మా వాయసః సమ్ప్రజాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
తేనె దొంగిలించినవాడు కుట్టే పురుగుగా అవుతాడు. అప్పం దొంగిలించినవాడు చీమగా అవుతాడు. నీళ్లు దొంగిలించిన పాపాత్ముడు కాకిగా అవుతాడు.
హృతే కాష్ఠే చ హారీతః కపోతో వా ప్రజాయతే । హృత్వా తు కాఞ్చనం భాణ్డం కృమియోనౌ ప్రజాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
చెక్క దొంగిలించినవాడు హరితపక్షి లేదా పావురంగా పుడుతాడు. బంగారం లేదా పాత్రలు దొంగిలించినవాడు పురుగు యోనిలో పుడుతాడు.
కార్పాసికే హృతే క్రౌఞ్చో వహ్రిహర్తా బకస్తథా । మయూరో వర్ణకం హృత్వా శాకపత్రఞ్చ జాయతే ॥ ౧,౨౨౫.
పత్తి దొంగిలించినవాడు క్రౌంచ పక్షిగా అవుతాడు. లాంగలాన్ని దొంగిలించినవాడు బకపక్షిగా అవుతాడు. రంగు పొడి దొంగిలించినవాడు నెమలిగా అవుతాడు. ఆకుకూరలు దొంగిలించినవాడు ముషికంగా పుడుతాడు.