గరుడపురాణమ్

తతః పితృబ్రాహ్మణే పిణ్డాః సమ్పన్నా ఇతి ప్రశ్రః । సుసమ్పన్నా ఇతి పిణ్డే క్షీరధారాం దత్త్వా పిణ్డచాలనం అతిథిబ్రాహ్మణే పిణ్డపాత్రముత్తానం కృత్వా ఓం వాజే వాజే వత వాజినో నో ధనేషు విప్రా అమృతా ఋతజ్ఞాః । అస్యమధ్వః పిబత మాదయధ్వం తృప్తా యాత పథిభిర్దేవయానైరితి పిణ్డా దివిసర్జనంామావాజస్య ప్రసవో జగమ్యాదేమే ద్యావాపృథివీ విశ్వరూపే ఆమాగన్తాం పితరా చామా సోమోఽమృతత్వేన గమ్యాత్ । ఇతి దేవవిసర్జనమ్ । ఓం అభిగమ్యతామితి పితృబ్రాహ్మణవిసర్జనమ్ । బ్రాహ్మణైరనుద్గతస్య నివర్తనమ్ । గవాదిషు పిణ్డప్రతిపాదనమితి శేషః ॥ ౧,౨౧౮.

తర్వాత, 'పితృబ్రాహ్మణునికి పిండాలు పూర్తయ్యాయా?' అని అడుగుతారు. 'బాగా పూర్తయ్యాయి' అని చెప్పిన తర్వాత, పిండంపై పాలను పోసి, పిండాన్ని కదిలిస్తారు. అతిథి బ్రాహ్మణుని పిండపాత్రను నిటారుగా ఉంచి, 'ఓం, వాజే వాజే, మేము ధనవంతులం కావాలి; మునులారా, మీరు అమృత స్వరూపులు, సత్యాన్ని తెలిసినవారు, ఈ మధువును తాగి ఆనందించండి, తృప్తిగా దేవయాన మార్గంలో వెళ్లండి' అని పఠిస్తూ, పిండాలను ఆకాశానికి సమర్పిస్తారు. 'యజ్ఞ ఫలం కలగాలి; ఈ భూ, స్వర్గ లోకాలు అన్ని రూపాల్లో రావాలి; పితృదేవతలు మరియు సోముడు అమృతత్వాన్ని పొందాలి' అని దేవతలను పంపిస్తారు. 'ఓం, రండి' అని పితృబ్రాహ్మణులను పంపిస్తారు. ఇంకా వెళ్ళని బ్రాహ్మణులను తిరిగి రమ్మని అడుగుతారు. మిగతా పిండాలను ఆవులకు మొదలైనవాటికి ఇస్తారు.

దక్షిణజాను గృహీత్వా అద్యాస్మదీయాముకవృద్ధౌ అముకగాత్రాణామస్మత్ప్రపితామహీపితామహీమాతౄణామముకదేవీనామముకగోత్రాణాం శ్రాద్ధే కర్తవ్యే వసుసత్యసంజ్ఞకానాం విశ్వేషాం దేవానాం శ్రాద్ధం సిద్ధాన్నేనయుష్మాసు మయా కర్తవ్యమితి దేవబ్రాహ్మణామన్త్రణమ్ । ఓం కరిష్యసీతి తేనోక్త ఇత్థమేవాపరదేవబ్రాహ్మణామన్త్రణమ్ ॥ ౧,౨౧౯.

కుడి మోకాలి మీద కూర్చొని, ఈ రోజు అముక వృద్ధి కోసం, అముక అవయవాల వారికి, మా పరతాతమ్మలు, తాతమ్మలు, అమ్మలు, అముక దేవతలు, అముక గోత్రానికి, వసువులు, సత్యసంజ్ఞ అనే దేవతలు మరియు అన్ని దేవతలకు సిద్ధమైన అన్నంతో మీకోసం శ్రాద్ధం చేస్తాను అని దేవబ్రాహ్మణునికి ఆహ్వానం పలకాలి. 'చేస్తాను' అని అతను చెప్పిన తర్వాత, మిగతా దేవబ్రాహ్మణులకు కూడా ఇలాగే ఆహ్వానం పలకాలి.

దేవపితృసర్వదేవబ్రాహ్మణం శ్రాద్ధకరణానుజ్ఞాపనమ్ । ఆసనే ఓం విశ్వేదేవాస ఆగత శృణుతామ ఇమంర్ఠ ఇవమ్ । తం బర్హిర్నిషీదత । ఓం విశ్వేదేవాః శృణుతేమం ఇవం యే మే అన్తరిక్షే య ఉదద్యవిష్ట । పే అగ్నిజిహ్వా ఉతవా యదత్రా ఆసాద్యాస్మిన్బర్హిషి మాదయధ్వమ్ । ఓం ఆగచ్ఛన్తు ఇతి విశ్వేదేవావాహనంగన్ధాదిదానమ్ । అచ్ఛిద్రావధారణవాచనమ్ ॥ ౧,౨౧౯.

దేవ, పితృ, సర్వదేవ బ్రాహ్మణుని వద్ద శ్రాద్ధం చేయడానికి అనుమతి తీసుకోవాలి. ఆసనంపై – 'ఓం, విశ్వదేవతలారా, రండి, ఈ విషయాన్ని వినండి. ఈ దర్భపై కూర్చోండి.' 'ఓం, విశ్వదేవతలారా, మీరు ఆకాశంలో ఉన్నవారు, భూమిపై ఉన్నవారు, అగ్ని జిహ్వలో ఉన్నవారు, ఇక్కడ ఉన్నవారు – ఈ దర్భపై ఆనందించండి.' 'ఓం, రండి' అని విశ్వదేవతలను ఆహ్వానించి, గంధం మొదలైనవి సమర్పించాలి. అంతటితో పాటు, ఏ విఘ్నం లేకుండా ఉండాలని ప్రార్థన చేయాలి.

తతః ప్రపితామహీప్రభృతీనామనుజ్ఞాపనమాసనదానం గన్ధాదిదానఞ్చ అచ్ఛిద్రావధారణవాచనమ్ । ఇత్థం పితామహ్యాః మాతుః । తతః ప్రపితామహాదీనాం అనుజ్ఞాపనమ్ । ఆసనమావాహనఙ్గన్ధాదిదానంవృద్ధప్రమాతామహాదీనామనుజ్ఞాపనాదికరణమ్ । ఓం వసుసత్యసంజ్ఞకేభ్యో దేవేభ్య ఏతదన్నం సఘృతం సపానీయం సవ్యఞ్జనం సవదరం సదధి ప్రతిషిద్ధవర్జితం నమ ఇతి అన్నసఙ్కల్పనమ్ । ఓం అముకగోత్రే ! మత్పితామహముకదేవి నాన్దీముఖి ! ఏతదన్నం సబదరం సదధి నమః । ఏవం మాతామహప్రభాతామహేభ్యః ॥ ౧,౨౧౯.

తర్వాత, పరతాతమ్మ మొదలైనవారికి అనుమతి తీసుకుని, ఆసనం ఇచ్చి, గంధం మొదలైనవి సమర్పించి, ఏ విఘ్నం లేకుండా ఉండాలని ప్రార్థించాలి. అలాగే తాతమ్మ, అమ్మకు కూడా చేయాలి. తర్వాత, పరతాత మొదలైనవారికి అనుమతి తీసుకుని, ఆసనం, ఆహ్వానం, గంధం మొదలైనవి సమర్పించి, వృద్ధ మాతామహాది వారికి అనుమతి తీసుకోవాలి. 'ఓం, వసువులు, సత్యసంజ్ఞ అనే దేవతలకు, ఈ అన్నం నెయ్యితో, నీటితో, వంటకాలతో, బదరాలతో, పెరుగు తో, నిషిద్ధమైనవి మినహాయించి సమర్పించబడింది' అని అన్న సంకల్పం చెయ్యాలి. 'ఓం, అముక గోత్రానికి, నా తాత, అముక దేవి, నాందీముఖ్యికి, ఈ అన్నం బదరాలతో, పెరుగుతో సమర్పించబడింది' అని చెప్పాలి. అలాగే మాతామహాది వారికి కూడా చేయాలి.

ఏకోద్దిష్టం పురోఽవశ్యం తద్విశేషం వదే శృణు । ప్రథమం నిమన్త్రణం పాదప్రక్షాలనమాసనమ్ । అద్య అముకగోత్రస్య మత్పితురముకదేవశర్మణః ప్రతిసాంవత్సరికమేకోద్దిష్టశ్రాద్ధం సిద్ధాన్నేన యుష్మాస్వహం కరిష్యే । శ్రాద్ధకరణానుజ్ఞాపనమాసనం గన్ధాదిదానమన్నానుకల్పనమ్ । జప్యం నివీతీ । ఉత్తరాభిముఖీభూయాతిథిశ్రాద్ధం కుర్యాత్ ॥ ౧,౨౧౯.

ఒకొక్కరికి చేసే శ్రాద్ధాన్ని ముందుగా చేయాలి; దాని విశేషాన్ని విను. ముందుగా ఆహ్వానం, పాదప్రక్షాళనం, ఆసనం ఇవ్వాలి. 'ఈ రోజు అముక గోత్రానికి, నా తండ్రి అముక దేవశర్మకు, వార్షిక ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధాన్ని సిద్ధమైన అన్నంతో మీకోసం చేస్తాను' అని చెప్పాలి. శ్రాద్ధానికి అనుమతి తీసుకుని, ఆసనం, గంధం మొదలైనవి సమర్పించి, అన్నాన్ని సిద్ధం చేయాలి. వామోపవీతంగా, ఉత్తర దిశగా కూర్చొని, అతిథి శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

తర్వాత, మరణించినవారిని స్మరించి, దక్షిణ దిశగా, వామోపవీతంగా, మిగిలిన అన్నం దగ్గరగా కూర్చొని, 'అగ్నిలో కాలిపోయినవారు' అని అన్నాన్ని చల్లి పెడతారు. 'అముక గోత్రానికి, నా తండ్రి అముక దేవశర్మకు, ఈ నీటిని సమర్పించు; నిన్ను అనుసరించే వారు, వారిని అనుసరించే వారు అందరికీ స్వధా కలగాలి' అని రేఖపై నీటిని పోస్తారు. మిగతా విధానం మునుపటిలాగే ఉంటుంది.

సపిణ్డీకరణం కుర్యాదపరాహ్నే తు పూర్వవత్ । పితామహాదిబ్రాహ్మణనిమన్త్రణమ్ । ఓం పురూరవార్ద్రవసంజ్ఞకేభ్యో దేవేభ్య ఏతదాసనం నమః । వామపార్శ్వే చాసనదానమ్ । ఆవాహనమ్ । తతః పితామహప్రపితామహవృద్ధప్రపితామహానాం సపత్నీకానాం శ్రాద్ధమహం కరిష్యే ఇత్యనుజ్ఞాగ్రహణంపాత్రత్రయకరణంపాత్రోపరి కుశం దత్త్వా పాత్రాన్తరేణ పిధాయ అచ్ఛిద్రావధారణాన్తం పరిసమాప్య తథైవ పితురపి సపత్నీకస్య ప్రేతపదాన్తనామ్నా శ్రాద్ధకరణానుజ్ఞాపనం దేవపాత్రాచ్ఛిద్రావధారణమ్ ॥ ౧,౨౨౦.

సపిండీకరణాన్ని మధ్యాహ్నంలో, మునుపటిలాగే చేయాలి. తాత మొదలైన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి. 'ఓం, పురూరవు, ద్రవస సంజ్ఞ కలిగిన దేవతలకు ఈ ఆసనం సమర్పించబడింది' అని చెప్పాలి. వామపార్శ్వంలో ఆసనం ఇవ్వాలి. ఆహ్వానం చేయాలి. తర్వాత, తాత, పరతాత, వృద్ధ పరతాత మరియు వారి భార్యలకు శ్రాద్ధం చేయడానికి అనుమతి తీసుకోవాలి. మూడు పాత్రలు సిద్ధం చేసి, వాటిపై కుశను ఉంచి, మరో పాత్రతో మూసి, ఏ విఘ్నం లేకుండా ఉండాలని ప్రార్థించాలి. అలాగే తండ్రి మరియు అతని భార్యకు, ప్రేత పదంతో శ్రాద్ధం చేయడానికి అనుమతి తీసుకుని, దేవపాత్రకు కూడా ఏ విఘ్నం లేకుండా ఉండాలని ప్రార్థించాలి.

తత్పరిసమాప్య పితామహప్రపితామహవృద్ధప్రపితామహక్రమేణ పాత్రాణాం మనాక్చాలనమ్ । ఉద్ధాటనం కృత్వాఓం యే సమానాః సమనసః పితరో యమరాజ్యే । తేషాం లోకః స్వధా నమో యజ్ఞో దేవేషు కల్పతామ్ । ఓం యే సమానాః సమనసో జీవా జీవేషు మామకాః । తేషాం శ్రీర్మయి కల్పతామస్మిన్ లోకే శతం సమాః । ఏతన్మన్త్రద్వయేన పితృపాత్రోదకం పితామహప్రపితామహపాత్రే వృద్ధప్రపితామహపాత్రం పరిత్యజ్య పితామహప్రపితామహయోరుదకం పవిత్రఞ్చ పితృపాత్రే క్షిపేత్ ॥ ౧,౨౨౦.

ఇది పూర్తయ్యాక, తాత, పరతాత, వృద్ధ పరతాత పాత్రలను క్రమంగా కొద్దిగా కదిలించాలి. మూత తీసి, 'ఓం, యమలోకంలో మనసు కలిపిన పితృదేవతలకు, వారి లోకం స్వధా కావాలి, యజ్ఞం దేవతల్లో స్థిరపడాలి' అని పఠించాలి. 'ఓం, జీవులలో మనసు కలిపిన, నా బంధువులైన పితృదేవతలకు, ఈ లోకంలో నాకు శత సంవత్సరాలు ఐశ్వర్యం కలగాలి' అని పఠించాలి. ఈ రెండు మంత్రాలతో, పితృపాత్రలోని నీటిని తాత, పరతాత పాత్రల్లో పోయాలి; వృద్ధ పరతాత పాత్రను విడిచిపెట్టాలి. తాత, పరతాత పాత్రల్లోని నీరు, కుశను పితృపాత్రలో కలిపి ఉంచాలి.

తతః పితృబ్రాహ్మణహస్తే పాత్రస్థపవిత్రదానమ్ । పాత్రస్థపుష్పేణ శిరసః కరపాదార్చనం బ్రాహ్మణహస్తేఽన్య జలదానంహస్తాభ్యాం పాత్రముత్థాప్య ఓం యా దివ్యేతి పఠిత్వా ఓం అముకగోత్ర మత్పితామహ అముకదేవశర్మన్ సపత్నీక ఏష తే అర్ఘ్యః స్వధా । పితృపాత్రేణైవ పితామహబ్రాహ్మణహస్తే స్తోకమర్ఘ్యోదకం సపవిత్రఙ్గృహీత్వాస్తోకముదకం పిణ్డసేచనార్థం పాత్రాన్తరేణ పిధాయ పితృబ్రాహ్మణవామపార్శ్వ దక్షిణాగ్రకుశోపరి పితృభ్యః స్తానమసీతి అధోముఖపాత్రస్థపనమ్ ॥ ౧,౨౨౦.

తర్వాత పితృవేదికి, బ్రాహ్మణుని చేతిలో పవిత్రమైన నీళ్లు ఉన్న పాత్రను సమర్పించాలి. ఆ పాత్రలో పువ్వు వేసి, తల, చేతులు, కాళ్లను గౌరవంగా తాకాలి. మరోసారి బ్రాహ్మణుని చేతిలో నీళ్లు పోయాలి. రెండు చేతులతో పాత్రను పైకి ఎత్తి, 'ఓం, యా దివ్య' అని మంత్రాన్ని చదివి, 'ఓం, అముకగోత్రానికి చెందిన నా తాత, అముకదేవశర్మ, ఆయన భార్యతో కలసి, మీకు ఈ అర్ఘ్యం, స్వధా' అని చెప్పాలి. అదే పితృపాత్రంలో కొద్దిగా అర్ఘ్యజలం, దర్భతో కలిపి తీసుకుని, పిండప్రదానానికి మరో పాత్రతో మూతపెట్టి, పితృబ్రాహ్మణుని ఎడమవైపు, దక్షిణదర్భపై, 'పితృదేవతలకు ఇది స్థానం' అని చెప్పి, పాత్రను నెమ్మదిగా కిందకు ఉంచాలి.

పితామహప్రపితామహవృద్ధప్రపితామహేభ్యో గన్ధాదిదానమగ్నౌకరణమ్ । అవశిష్టాన్నం ప్రపితామహాదిపాత్రే క్షిపేత్ । పితామహపాత్రాభిమన్త్రణపర్యన్తక్రమేణ సమాప్యాపి బ్రాహ్మణపాత్రాభిమన్త్రణమ్ । అఙ్గుష్ఠనివేశనం తిలవికరణం కృత్వా అముకగోత్ర ఏతత్తే అన్నం సఘృతం సపానీయం సవ్యఞ్జనం ప్రతిషిద్ధవర్జితం యే చాత్ర త్వా మనుయాశ్చ త్వామను తస్మై తే స్వధా ఇతి ॥ ౧,౨౨౦.

తాత, పెద్దతాత, మునుపటి పెద్దవారికి గంధాదులు అగ్నిలో సమర్పించాలి. మిగిలిన అన్నాన్ని పెద్దతాతల పాత్రలో వేయాలి. పెద్దతాత పాత్రకు మంత్రాలు పూర్తయ్యాక, బ్రాహ్మణుని పాత్రకు కూడా మంత్రాలు చదవాలి. అంగుళిని ఉంచి, నువ్వుల్ని చల్లి, 'అముకగోత్రానికి చెందినవారికి, ఈ అన్నం, నెయ్యితో, నీళ్లతో, పక్కభక్ష్యాలతో, నిషిద్ధమైనవి లేకుండా, మీకు, మీ వెంట ఉన్నవారికీ, స్వధా' అని మంత్రాన్ని పలకాలి.

తతో దేవప్రభృతిభ్య అపోశానం దద్యాత్ । అతిథిప్రాప్తౌ అతిధిశ్రాద్ధం కుర్యాత్ । అస్మిన్నవసరే వికిరణమ్ । పితామాహదౌ ప్రశ్రం కృత్వా పితృబ్రాహ్మణమోం స్వదితం భవద్భిరితి ప్రశ్రః । ఓం అముకగోత్ర మత్పితః అముకశర్మన్ సపత్నీక ఏష తే పిణ్డో యే చాత్రత్వామనుయాశ్చ త్వామను తస్మై స్వధేతి పిణ్డపాత్రమచ్ఛిద్రమస్తు । తతః సఙ్కల్ప సిద్ధివాచనం సమాప్య పిణ్డం ద్విధా కృత్వా యే సమానాః సుమనస ఇతి మన్త్రద్వయం పఠిత్వా పితామహవృద్ధప్రపితామహపాత్రేషు క్షిపేత్ । పిణ్డేషు గన్ధాదికం దత్త్వా పిణ్డచాలనమ్ । అతిథిబ్రాహ్మణే స్వదితాదిప్రశ్రః । బ్రాహ్మణానామాచమనమ్ । భుక్తిక్రమేణ తామ్బూలదానమ్ । సుప్రోక్షితమస్తు శివా ఆపః సన్తువృద్ధప్రపితామహక్రమేణ బ్రాహ్మణహస్తే జలదానమ్ । గోత్రస్యాక్షయ్యమస్తు పితృబ్రాహ్మణహస్తే ఉపతిష్టతామితి సతిజలదానమ్ ॥ ౧,౨౨౦.

తర్వాత దేవతలకు మొదలైనవారికి నీళ్లు సమర్పించాలి. అతిథి వచ్చినపుడు అతిథి శ్రాద్ధం చేయాలి. ఈ సమయంలో నువ్వుల్ని చల్లాలి. పెద్దతాత మొదలైనవారికి నమస్కరించి, పితృబ్రాహ్మణునికి 'ఓం, మీరు స్వీకరించండి' అని చెప్పాలి. 'ఓం, అముకగోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, అముకశర్మ, ఆయన భార్యతో కలసి, మీకు ఈ పిండం, మీ వెంట ఉన్నవారికీ స్వధా. ఈ పిండపాత్రం చీలకుండా ఉండాలి' అని మంత్రాన్ని చదవాలి. సంకల్పం, సిద్ధి మాటలు పూర్తయిన తర్వాత, పిండాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, 'యే సమానాః సుమనసః' అనే రెండు మంత్రాలు చదివి, పెద్దతాత, పెద్దవారిపాత్రల్లో వేయాలి. పిండాలకు గంధాదులు సమర్పించి, వాటిని కదిలించాలి. అతిథి బ్రాహ్మణునికి కూడా స్వధా మంత్రంతో పిలవాలి. బ్రాహ్మణులు ఆచమనం చేయాలి. భోజనం పూర్తయిన తర్వాత తాంబూలం ఇవ్వాలి. నీళ్లు బాగా ప్రోక్షణ చేయాలి, శుభంగా ఉండాలి. పెద్దతాత మొదలైనవారికి క్రమంగా బ్రాహ్మణుని చేతిలో నీళ్లు ఇవ్వాలి. 'గోత్రానికి అక్షయంగా ఉండాలి' అని పితృబ్రాహ్మణుని చేతిలో నీళ్లు పోయాలి, 'ఇది స్థిరంగా ఉండాలి' అని చెప్పాలి.

ఓం వాచ్యతాం ఇత్యుక్తే ఓం పితామహాదిభ్యః స్వధోచ్యతామ్ । అస్తు స్వధేత్యుక్తే పితృబ్రాహ్మణ పితృభ్యః స్వధోచ్యతామితి । అస్తు స్వధేత్యుక్తే ఓం ఊర్జం వహన్తీరితి దక్షిణాభిముఖవారిధారాత్యాగః । ఓం విశ్వేదేవా అస్మిన్ యజ్ఞే ప్రీయన్తామితి దేవబ్రాహ్మణహస్తే ఓం యవోదకదానమ్ । ఓం దేవతాభ్య ఇతి త్రిర్జపః ॥ ౧,౨౨౦.

'ఓం, చెప్పండి' అని పలికినపుడు, పెద్దతాత మొదలైనవారికి స్వధా మంత్రాన్ని చదవాలి. 'స్వధా కలగాలి' అని చెప్పినపుడు, పితృబ్రాహ్మణుని ద్వారా పితృదేవతలకు స్వధా మంత్రాన్ని చెప్పించాలి. 'స్వధా కలగాలి' అని పలికినపుడు, 'ఓం, ఊర్జం వహంతీ' అనే మంత్రంతో దక్షిణదిశగా నీళ్లు పోయాలి. 'ఓం, విశ్వదేవతలు ఈ యజ్ఞంతో సంతోషించాలి' అని మంత్రంతో, దేవతల కోసం బ్రాహ్మణుని చేతిలో యవజలం సమర్పించాలి. 'ఓం, దేవతలకు' అని మూడు సార్లు మంత్రాన్ని చదవాలి.

పిండపాత్రలను కదిలించి, ఆచమనం చేసి, పెద్దతాత మొదలైనవారికి దక్షిణా ఇవ్వాలి. తర్వాత పితృబ్రాహ్మణుని దగ్గరికి వచ్చి, 'మీరు నాకు ఆశీర్వాదం ఇవ్వండి' అని ప్రార్థించాలి. 'స్వీకరించండి' అని చెప్పినపుడు, 'దాతలు మనకు పెరిగిపోవాలి' అని పలికి, పాత్రను పైకి తిప్పాలి. యజ్ఞంలో హవనం చేయాలి. 'శుభంగా మోగాలి' అని చెప్పి, పితృబ్రాహ్మణుని పంపించాలి.