విశ్వేభ్యో దేవేభ్యః ఏతాని గన్ధపుష్పధూపదీపవాసో యుగయజ్ఞో పవీతాని నమః । గన్ధాదిదానమచ్ఛిద్రమస్తు । అస్త్వితి బ్రాహ్మణప్రతివచనమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
ప్రపంచంలోని దేవతలందరికీ నమస్కారం. ఈ సుగంధాలు, పువ్వులు, ధూపం, దీపాలు, వస్త్రాలు అన్నీ యుగయజ్ఞానికి సంబంధించిన పవిత్రమైన సమర్పణలు. సుగంధాదుల సమర్పణలో ఎలాంటి లోపం లేకుండా జరగాలని కోరుకుంటున్నాను. అలా జరగాలని బ్రాహ్మణుడు సమ్మతిస్తాడు.
తతః పితృపితామహప్రపితామహానాం మాతామహప్రమాతామహవృద్ధప్రమాతామహానాం సపత్నీకానాం శ్రాద్ధమహం కరిష్యే ఇతి అనుజ్ఞావచనమ్ । కురుష్వేతి బ్రాహ్మణైరుక్తే । ఓం దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ ఇతిత్రిర్జపేత్ ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, అనుమతి తీసుకుని ఇలా చెప్పాలి: 'నా తండ్రి, తాత, పరతాత, మామ, మామతాత, వారి పెద్దలు, వీరి భార్యలతో కలిసి శ్రాద్ధం చేయబోతున్నాను.' బ్రాహ్మణులు 'చేయండి' అని చెప్పిన తర్వాత, 'ఓం దేవతలకు, పితృదేవతలకు' అని మూడుసార్లు జపించాలి.
గన్ధపుష్పే హస్తాభ్యాం దత్త్వా పితృపాత్రముత్థాప్య యా దివ్యేతి పఠిత్వా అముకగోత్రాస్మత్పితః ! అముకదేవశర్మన్ ! సపత్నీక ! ఏష తేఽర్ఘ్యః స్వధా । అపవిత్రం పాత్రం గృహీత్వా వామపార్శ్వే దక్షిణే కుశోపరి ఓం పితృభ్యః స్థానమసీత్యధోముఖపాత్రస్థాపనమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
అపహతేతి త్రిర్యవవికిరణమ్ । ఓం నిహన్మి సర్వం యదమేధ్యవద్భవేద్ధతాశ్చ సర్వేఽసురదానవా మయా । రక్షాంసి యక్షాః సపిశాచసఙ్ఘా హతా మయా యాతుధానాశ్చ సర్వే ఇతి సిద్ధార్థవికిరణమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
'అపహత' అని మూడు సార్లు చెప్పి యవలను చల్లాలి. 'ఓం, అపవిత్రమైనదంతా నేను నాశనం చేస్తున్నాను; అన్ని అసురులు, దానవులు నా చేతిలో నశించాయి. రాక్షసులు, యక్షులు, పిశాచ గుంపులు, యాతుధానులు అన్నీ నా చేతిలో నశించాయి' అని జపిస్తూ సిద్ధార్థ విత్తనాలను చల్లాలి.
తతో ధూరిలోచనసంజ్ఞకేభ్యోదవేభ్య ఏతదన్నం సఘృతం సపానీయం సవ్యఞ్జనం స్వాహేతి వారికుశాద్యైరనుసఙ్కల్పనమ్ । ఓం అన్నమిదమక్షయ్యమస్తు ఓం సంఙ్కల్పసిద్ధిరస్తు ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, ధూరిలోచన అనే దేవతలకు ఈ అన్నాన్ని నెయ్యితో, నీళ్లతో, వంటకాలతో కలిసి 'స్వాహా' అని సమర్పించాలి. నీరు, కుశతో అనుసంకల్పం చేయాలి. 'ఓం, ఈ అన్నం ఎప్పటికీ తరుగకుండా ఉండాలి; ఓం, మన సంకల్పం నెరవేరాలి' అని చెప్పాలి.
యథాసుఖం వాగ్యతా జుషధ్వమితి బ్రూయాత్ । బుక్తవత్సు సప్తవ్యాధాదికం పితృస్తోత్రం జపేత్ । తచ్చసప్తవ్యాధా దశార్ణేషు మృగాః కాలఞ్జరే గిరౌ । చక్రవాకాః శరాద్వీపే హంసాః సరసి మానసే ॥ ౧,౨౧౮.
'మీ ఇష్టానుసారం, మౌనంగా ఆనందంగా భోజనం చేయండి' అని చెప్పాలి. వారు భోజనం చేసిన తర్వాత, సప్తవ్యాధి అనే పితృస్తోత్రాన్ని జపించాలి. ఆ ఏడుగురు వ్యాధులు: దశార్ణంలో మృగాలు, పర్వతాల్లో కృష్ణమృగాలు, శరద్వీపంలో చక్రవాక పక్షులు, మానస సరస్సులో హంసలు.
తేఽభిజాతాః కురుక్షేత్రే బ్రాహ్మణా వేదపారగాః । ప్రస్థితా దూరమధ్వానం యూయం కిమవసీదథ ॥ ౧,౨౧౮.
వారు కురుక్షేత్రంలో వేదపారంగత బ్రాహ్మణులుగా జన్మించారు. దూర ప్రయాణానికి బయలుదేరిన మీరు ఇప్పుడు ఎందుకు అలసిపోతున్నారు?
తతస్తృప్యస్వ దక్షిణాభిముఖో వామోపవీతీ తదుత్సృష్టాగ్రతః । ఓం అగ్నిదగ్ధాశ్చ యే జీవా యేఽప్యదగ్ధాః కులే మమ । భూమౌ దత్తేన తృప్యన్తు తృప్తా యాన్తు పరాఙ్గతిమ్ । ఇతి భూమౌ కుశోపరి సఘృతమన్నం జలప్లుతం వికిరేత్ ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, దక్షిణదిశను చూసి, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపు వేసుకుని, ముందుగా సమర్పించాలి. 'ఓం, నా వంశంలో అగ్నిలో కాలిపోయినవారు, ఇంకా బ్రతికినవారు, కాలిపోని వారు — భూమిపై సమర్పించినదానితో తృప్తి పొందాలి; తృప్తి చెందినవారు పరమగతిని పొందాలి.' అని చెప్పి, కుశపై నెయ్యితో కలిపిన అన్నాన్ని, నీళ్లతో కలిపి భూమిపై చల్లాలి.
పూర్వస్థాపితపాత్రశేషోదకైః ప్రత్యేకం పిణ్డసేచనంపిణ్డమావాహ్య గన్ధాదిదానంపిణ్డోపరి కుశపత్రఞ్చ దత్త్వా ఓం అక్షన్నమీమదన్తహ్య వ ప్రియా అధూషత అస్తోషతస్వభానవో విప్రా నవిష్ఠయామతీ । యో జాన్విన్ద్ర తే హరీతి త్రిర్జపః ॥ ౧,౨౧౮.
మునుపు ఉంచిన పాత్రల్లో మిగిలిన నీళ్లతో ఒక్కో పిండంపై నీళ్లు పోయాలి, పిండాన్ని ఆహ్వానించి, సుగంధాదులు సమర్పించి, పిండంపై కుశను ఉంచాలి. 'ఈ అన్నం తినేవారు సంతోషంగా ఉండాలి, ఆనందంగా ఉండాలి, ప్రకాశవంతులూ, బ్రాహ్మణులూ, కొత్త సమర్పణతో సంతృప్తి చెందాలి. ఓ ఇంద్రా, నీవు నాయకుడవు' అని మూడుసార్లు జపించాలి.
తతః ఓం విశ్వేదేవా అస్మిన్యజ్ఞే ప్రీయన్తాదేవబ్రాహ్మణహస్తే యవోదకదానమ్ । ఓం ప్రీయన్తామితి తేనోక్తే ఓం దేవతాభ్య ఇతి త్రిర్జపేత్ ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, 'ఓం, ఈ యజ్ఞంలో అన్ని దేవతలు సంతోషంగా ఉండాలి' అని చెప్పి, దేవబ్రాహ్మణుని చేతిలో జవలు కలిపిన నీటిని సమర్పిస్తారు. 'అవారు సంతోషంగా ఉండాలి' అని చెప్పిన తర్వాత, 'ఓం, దేవతలకు' అని మూడు సార్లు పఠించాలి.
అధోముఖః పిణ్డపాత్రాణి చాలయిత్వా ఆచమ్య దక్షిణోపవీతీ పూర్వాభిముఖః ఓం అముకగోత్రాయ అముకదేవశర్మణే బ్రాహ్మణాయ సపత్నీకాయ శ్రాద్ధప్రతిష్ఠార్థదక్షిణామేతద్రజతం తుభ్యమహం సమ్ప్రదదే ఇతి దక్షిణాం దద్యాత్ । ఇతి దేవూబ్రాహ్మణాయ దక్షిణాదానమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
తలవంచి, పిండపాత్రలను కదిలించి, ఆచమనం చేసి, దక్షిణోపవీతంగా తూర్పు దిశగా కూర్చొని, 'ఓం, అముక గోత్రానికి, అముక దేవశర్మ అనే బ్రాహ్మణునికి మరియు అతని భార్యకు, శ్రాద్ధ స్థాపన కోసం ఈ వెండి దక్షిణాను నేను ఇస్తున్నాను' అని చెప్పి, దక్షిణా సమర్పించాలి. ఇలా దేవబ్రాహ్మణునికి దక్షిణా ఇవ్వడం జరుగుతుంది.
అయం శ్రాద్ధవిధిః ప్రోక్తః పఠితః పాపనాశనః । అనేన విధినా శ్రాద్ధం కృతం వై యత్ర కుత్రచిత్ ॥ ౧,౨౧౮.
ఈ శ్రాద్ధ విధానం వివరంగా చెప్పబడింది, ఇది పాపాలను తొలగిస్తుంది. ఎక్కడైనా ఈ విధంగా శ్రాద్ధం చేసినా, అది పూర్తిగా ఫలిస్తుంది.
అక్షయా స్యాత్పితౄణాఞ్చ స్వర్గప్రాప్తిర్ధ్రువా తథా । ఇత్యుక్తం పార్వణం శ్రాద్ధం పితౄణాం బ్రహ్మలోకదమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
పితృదేవతలకు ఎప్పటికీ తరుగని పుణ్యం కలుగుతుంది, స్వర్గప్రాప్తి నిశ్చితంగా లభిస్తుంది. అమావాస్య నాడు చేసిన ఈ శ్రాద్ధం వల్ల పితృదేవతలకు బ్రహ్మలోక ప్రాప్తి జరుగుతుంది.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౧౯ బ్రహ్మోవాచ । నిత్యశ్రాద్ధం ప్రవక్ష్యామి పూర్వవత్తద్విశేషవత్ । ఓం అముకగోత్రాణామస్మత్పితృపితామహానాం అముకశర్మణాం సపత్నీకానాం శ్రాద్ధం సిద్ధాన్నేన యుష్మాస్వహం కరిష్యే । ఆసనాదికమత్ర స్యాద్విశ్వేదేవావివర్జితమ్ ॥ ౧,౨౧౯.
బ్రహ్ముడు ఇలా అన్నాడు: నేను నిత్య శ్రాద్ధ విధానాన్ని, మునుపటిలాగే, ప్రత్యేకతలతో వివరించబోతున్నాను. 'ఓం, అముక గోత్రానికి, మా తండ్రులు, తాతలు, అముక శర్మలు మరియు వారి భార్యలకు సిద్ధమైన అన్నంతో మీకోసం శ్రాద్ధం చేస్తాను' అని పఠించాలి. ఇక్కడ ఆసనం మొదలైన ఏర్పాట్లు చేయాలి, విశ్వదేవతలను మినహాయించాలి.
వృద్ధిశ్రాద్ధం ప్రవక్ష్యామి పూర్వవత్తద్విశేషకమ్ । జాతపుత్రముఖదర్శనాదౌ వృద్ధి శ్రాద్ధం పూర్వాభిముఖేషు దక్షిణోపవీతిషు సయవబదరకుశైర్దేవతీర్థేన నమస్కారాన్తేన దక్షిణోపచారేణ కర్తవ్యమ్ ॥ ౧,౨౧౯.
వృద్ధి శ్రాద్ధాన్ని మునుపటిలాగే, ప్రత్యేకతలతో వివరించబోతున్నాను. కుమారుడు పుట్టినప్పుడు లేదా అతని ముఖాన్ని మొదటిసారి చూసినప్పుడు, తూర్పు దిశగా, దక్షిణోపవీతంగా, జవలు, బదరాలు, కుశతో, దేవతా తీర్థంలో పూజ చేసి, నమస్కారంతో, దక్షిణవైపు సమర్పణలు చేస్తూ వృద్ధి శ్రాద్ధం చేయాలి.
తతః అముకవృద్ధౌ అముకగోత్రాయా మత్ప్రపితామహ్యా అముకదేవ్యా నాన్దీముఖ్యాః శ్రాద్ధం సిద్ధాన్నేన యుష్మాసు మయా కర్తవ్యమితి ప్రపితామహీబ్రాహ్మణామన్త్రణమ్ । కరిష్యామీతి తేనోక్తే ఇత్థమేవ ప్రమాతామహ్యాదిబ్రాహ్మాణమన్త్రణమ్ ॥ ౧,౨౧౯.
తర్వాత, అముక వృద్ధి కోసం, అముక గోత్రానికి, నా పరతాతమ్మ, అముక దేవి, నాందీముఖ్యులకు సిద్ధమైన అన్నంతో మీకోసం శ్రాద్ధం చేస్తాను అని పరతాతమ్మ బ్రాహ్మణునికి ఆహ్వానం పలకాలి. 'చేస్తాను' అని అతను చెప్పిన తర్వాత, మాతామహాది బ్రాహ్మణులకు కూడా ఇలాగే ఆహ్వానం పలకాలి.
ఓం అముకగోత్రేబ్యోఽస్మత్పితృపితామహేభ్యో యథానామశర్మభ్యః సపత్నీకేభ్యః ఇదమాసనం స్వధా ఇతి బ్రాహ్మణవామే ఆసనదానమ్ । ఓం పితౄనావాహయిష్యే । ఓం । ఆవాహయేత్యుక్తే ఓం ఉశన్తస్త్వా నిధీమహ్యుశన్తః సమిధీమహి । ఉశన్ను శత ఆవహ పితౄన్హవిషే ఉత్తవే । ఓం ఆయన్తు నః పితరః సౌమ్యాసోఽగ్నిష్వాత్తాః పథిభిర్దేవయానైః । అస్మిన్యజ్ఞే స్వధయా మదన్తోఽధిబ్రువన్తు తేవన్త్వస్మానిత్యావాహనమ్ । ఓం అపహతా సురా రక్షాంసి వేదిషదః ఇతి తిలవికిరణమ్ । పూర్వవక్త్రమేణ స్థాపితపాత్రేషూదకదానమ్ । ఓం తిలోఽసి సోమదేవత్యో గోసవో దేవనిర్మితః । ప్రత్నమద్భిః పృక్తః స్వధయా పితౄంల్లోకాన్ప్రీణీహి నః స్వాహా ఇతి తిలదానమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
ఓం, అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, తాత, పరతాత, వీరి పేర్లతో, భార్యలతో కలిసి, ఈ ఆసనం మీకోసం స్వధాతో సమర్పించబడింది — ఇది బ్రాహ్మణుడి ఎడమవైపు ఆసన సమర్పణ. ఓం, పితృదేవతలను ఆహ్వానిస్తాను. ఓం. 'ఆహ్వానించు' అని చెప్పినప్పుడు: 'ఓం, మేము మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాము, మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము, వంద మంది పితృదేవతలను ఇక్కడికి తీసుకురా' అని జపించాలి. ఓం, మనకు మృదువైన పితృదేవతలు, అగ్నిష్వాత్తులు, దైవ మార్గంలో ఈ యజ్ఞంలో స్వధాతో ఆనందంగా వచ్చి, మమ్మల్ని ఆశీర్వదించాలి. ఓం, దేవతలు, పితృదేవతలు, వేదికను రక్షించండి — ఇది నువ్వుల చల్లి వేయడం. తూర్పు వైపున పెట్టిన పాత్రల్లో నీళ్లు పోయాలి. ఓం, నువ్వులు సోమదేవతకు అంకితం, దేవతలు చేసినవి, పాతకాలపు నీళ్లతో కలిపినవి; స్వధాతో పితృలోకాలను సంతృప్తిపరచు — స్వాహా. ఇది నువ్వుల సమర్పణ.
సుగంధం, పువ్వులు రెండు చేతులతో సమర్పించి, పితృపాత్రాన్ని పైకి ఎత్తి, 'యా దివ్య' అని చదివి, 'అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి! అముక దేవశర్మన్! భార్యతో కలిసి! ఇది నీకు అర్ఘ్యం, స్వధా.' అని చెప్పాలి. అపవిత్ర పాత్రను తీసుకుని, ఎడమవైపు, కుడివైపు కుశపై, 'ఓం పితృదేవతలకు స్థానం నీవే' అని చెప్పి, పాత్రను తలకిందుగా ఉంచాలి.
ఓం శున్ధన్తాం లోకాః పితృసదనాః పితృసదనమసి । అధోముఖపాత్త్రస్పర్శనమ్ । అముకగోత్రేభ్యోఽస్మత్పితృపితామహ ప్రపితామహేభ్యః సపత్నీకేభ్య ఏతాని గన్ధపుష్పధూపదీపవాసోగుణసోత్తరీయయజ్ఞోపవీతాని వః స్వధా పితృతీర్థేన గన్ధాదిదానమ్ । గన్ధాదిదానమక్షయ్యమస్తు । సంకల్పసిద్ధిరస్తు । బ్రాహ్మణవచనమ్ । ఏవం మాతామహాదీనామనుజ్ఞాపనాదికర్మ । ఓం యాదివ్యేతిభూమిసంమార్జనమ్ । తతో ఘృతాక్తమన్నం గృహీత్వా దక్షిణోపవీతీ పితృబ్రాహ్మణమోం అగ్నౌ కరణమహం కరిష్యే । ఓం కురుష్వేతి తేనోక్తే ఓం అగ్నయే కవ్యవాహనాయ స్వాహా ఇతి ఆహుతిద్వయం దేవబ్రాహ్మణహస్తే దత్త్వా అవశిష్టాన్నం పిణ్డార్థం స్థాపయిత్వా అపరమర్ధం పిత్రాదిపాత్రే మాతామహాదిపాత్రే చ నిః క్షిపేత్ ॥ ౧,౨౧౮.
ఓం, లోకాలు, పితృస్థానాలు శుద్ధిపొందాలి; నీవు పితృస్థానం. తలకిందుగా ఉన్న పాత్రను తాకాలి. అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, తాత, పరతాత, భార్యలతో కలిసి, ఈ సుగంధాలు, పువ్వులు, ధూపం, దీపం, వస్త్రాలు, ఉత్తరీయం, యజ్ఞోపవీతాలు మీకోసం స్వధాతో సమర్పించబడుతున్నాయి; పితృతీర్థంతో సుగంధాదులు సమర్పించాలి. ఈ సుగంధాదుల సమర్పణ ఎప్పటికీ కొనసాగాలి. మన సంకల్పం నెరవేరాలి — ఇది బ్రాహ్మణుని మాట. ఇలాగే మామతాత మొదలైన వారికి అనుమతి తీసుకోవాలి. ఓం, 'యా దివ్య' — ఇది భూమిని ఊడ్చడం. తర్వాత నెయ్యితో కలిపిన అన్నాన్ని తీసుకుని, కుడివైపు యజ్ఞోపవీతంతో, పితృబ్రాహ్మణునికి 'ఓం, నేను అగ్నిలో కర్మను చేస్తాను' అని చెప్పాలి. 'చేయండి' అని అనగానే, 'ఓం, అగ్నికి, కావ్యవాహనుడికి, స్వాహా' అని రెండు ఆహుతులు దేవబ్రాహ్మణుని చేతిలో సమర్పించాలి. మిగిలిన అన్నాన్ని పిండానికి ఉంచి, మిగతా భాగాన్ని పితృపాత్ర, మాతామహపాత్రల్లో వేయాలి.
పాత్రముద్రాది నిధాయ కుశం దత్త్వా అధోముఖాభ్యాం పాణిభ్యాం పాత్రం గృహీత్వా ఓం పృథివీతే పాత్రం ద్యౌరపిధానం బ్రాహ్మణస్య ముఖే అమృతే అమృతం జుహోమి స్వాహా పాత్రాభిమన్త్రణమ్ । ఇదం విష్ణుర్విచక్రమే త్రేధా నిదధే పదమ్ । సమూఢమస్య పాంసురే । విష్ణో హవ్యంరక్షస్వ ఇత్యన్నమధ్యే అధోముఖద్విజాఙ్గుష్ఠనివేశనమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
పాత్రను ఉంచి ముద్ర వేసి, కుశను పెట్టి, రెండు చేతులతో తలకిందుగా పాత్రను తీసుకుని, 'ఓం, భూమి నీ పాత్ర, ఆకాశం దాని మూత; బ్రాహ్మణుని నోట్లో అమృతాన్ని సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా' అని మంత్రంతో పాత్రను అభిమంత్రించాలి. 'విష్ణువు మూడు అడుగులు వేసి లోకాలను కొలిచాడు, అవి మట్టిలో దాగి ఉన్నాయి; ఓ విష్ణూ, నా హవిని రక్షించు' అని అన్నం మధ్యలో తలకిందుగా బ్రాహ్మణుని బొటనవేలిని ఉంచాలి.
తతో విపరీతోపవీతేన సవ్యఞ్జనం సఘృతమన్నం పిత్రాది బ్రాహ్మణపాత్రే నిధాయ తదుపరి భూమిసంలగ్నకుశం దత్త్వా ఓం పృథివీ తే పాత్రం ఇతి మన్త్రేణ ఉత్తానాభ్యాం పాత్రం గృహీత్వా ఓం ఇదం విష్ణోరిత్యన్నోపరి ఉత్తానం ద్విజాఙ్గుష్ఠం నివేశయేత్ । ఓం అపహతేతి తిలవికిరణమ్ । భూమిపాతితవామజానుః అముకగోత్రేభ్యః అస్మత్పితృపితామహేభ్యః సపత్నీకేభ్యః ఏతదన్నం సఘృతం సపానీయం సవ్యఞ్జనం ప్రతిషిద్ధవర్జితం స్వధా । అన్నం సఙ్కల్ప్య ఓం ఊర్జం వహన్తీరమృతం ఘృత పయః కీలాలం పరిస్త్రుతం స్వధాస్తు తర్పయత మే పితరమ్ । దక్షిణాముఖవరిధారత్యాగః ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపు వేసుకుని, వంటకాలు, నెయ్యితో కలిపిన అన్నాన్ని పితృబ్రాహ్మణుని పాత్రలో పెట్టాలి. దాని మీద భూమిని తాకేలా కుశను ఉంచాలి. 'ఓం, భూమి నీ పాత్ర' అని మంత్రంతో రెండు చేతులు పైకి పెట్టి పాత్రను తీసుకుని, 'ఓం, ఇది విష్ణువు' అని అన్నం మీద పైకి బ్రాహ్మణుని బొటనవేలిని ఉంచాలి. 'అపహత' అని నువ్వులను చల్లాలి. ఎడమ మోకాలి భూమిని తాకేలా చేసి, 'అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, తాత, భార్యలతో కలిసి, ఈ నెయ్యితో, నీళ్లతో, వంటకాలతో కలిపిన, నిషిద్ధ పదార్థాలు లేని అన్నం మీకోసం స్వధాతో సమర్పించబడింది' అని చెప్పాలి. సంకల్పం చేసి, 'ఓం, పోషక పదార్థాలు, అమృతం, నెయ్యి, పాలు, తీపి పదార్థాలు, ఇవన్నీ స్వధాతో నా తండ్రిని తృప్తిపరచాలి' అని జపించి, దక్షిణదిశగా నీళ్లు పోయాలి.
ఓం శ్రాద్ధమిదమచ్ఛిద్రమస్తు ఓం సఙ్కల్పసిద్ధరస్తు । ఓం భూర్భువః స్వస్తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గోదేవస్య ధీమహి ధియో యో నః ప్రచోదయాతితి విసజయిత్వా ఓం మధువాతా ఋతాయతే మధుక్షరన్తు సిన్ధవః మాధ్వీర్నః సన్త్వోషధీర్మధునక్తముతోషసో మధుత్పార్థివం రజః । మధుద్యౌరస్తు నః పితా మధుమాన్నో వనస్పతిః మధుమానస్తు సూర్యో మాధ్వీర్గావో భవన్తు నః । మధు మధు మధు ఇతి జపః ॥ ౧,౨౧౮.
'ఓం, ఈ శ్రాద్ధం లోపం లేకుండా జరగాలి; ఓం, సంకల్పం నెరవేరాలి' అని చెప్పాలి. 'ఓం, భూ, భువ, స్వః — తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి ధియో యో నః ప్రచోదయాత్' అని గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపించాలి. సమర్పణ అనంతరం, 'తీపి గాలులు వీస్తూ ఉండాలి, నదులు తీపిగా ప్రవహించాలి, ఔషధాలు మనకు మధురంగా ఉండాలి, రాత్రులు, ఉదయాలు తీపిగా ఉండాలి, భూమి మీద ధూళి తీపిగా ఉండాలి, ఆకాశం మన తండ్రిగా ఉండాలి, వృక్షాలు, సూర్యుడు, ఆవులు మనకు మధురంగా ఉండాలి' అని జపించాలి. 'మధు, మధు, మధు' అని మూడుసార్లు చెప్పాలి.
తతో బ్రాహ్మణక్రమేణ జలగణ్డూషం దత్త్వా పూర్వవత్సవ్యాహృతికాం గాయత్త్రీం మధువాతేతిత్ర్యృచం జప్త్వా ఓం రుచితం భవద్భిరితి దేవబ్రాహ్మణప్రశ్రః । సురుచితమితి తేనోక్తే ఓం శేషమన్నమితి ప్రశ్రః । ఇష్టైః సహ భోజనమ్ । పిత్రాదిబ్రాహ్మణం వామోపవీతేన ఓం తృప్తాః స్థ ఇతి ప్రశ్రః । ఓం తృప్తాః స్మ ఇతి తేనోక్తే భూమ్యభ్యుక్షణం మణ్డలచతుష్కోణం తి లవికిరణమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, బ్రాహ్మణుని ఆదేశం ప్రకారం, నోటికడుగుని నీళ్లు ఇవ్వాలి. మునుపటిలాగే గాయత్రీ, మధువాత మూడుసార్లు జపించాలి. 'మీకు ఇష్టం కలిగింది కదా' అని దేవబ్రాహ్మణునికి చెప్పాలి. 'ఇష్టం కలిగింది' అని ఆయన చెప్పిన తర్వాత, 'మిగిలిన అన్నం' అని చెప్పాలి. ఇష్టమైనవారితో కలిసి భోజనం చేయాలి. పితృబ్రాహ్మణునికి యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపు వేసుకుని, 'మీరు తృప్తి చెందారు' అని చెప్పాలి. 'మేము తృప్తి చెందాము' అని ఆయన చెప్పిన తర్వాత, భూమిపై నీళ్లు చల్లి, వృత్తం, చతురస్రాన్ని గీయాలి, నువ్వులను చల్లాలి.
ఓం అముకగోత్ర ! అస్మత్పితః ! అముకదేవదర్శన్ ! సపత్నీక ! ఏతత్తే పిణ్డాసనం స్వధా । ఇత్థం రేఖామధ్యే పితామహాయ ఖవ్యాహృతికాం గాయత్త్రీం మధువాతేతి త్రర్జపన్నన్నం సాజ్యం పిణ్డం కృత్వా కుశోపరి అముకగోత్ర అస్మత్పితః ! అముకదేవశ్రమన్ ! సపత్నీక ఏష పిణ్డస్తే స్వధా । ఇత్థం రేఖామధ్యే పితామహాయ । తతః సవ్యాహృతికాం గాయత్త్రీం మధువాతేతి త్రిర్జంపన్పిణ్డవికిరణం పిణ్డాన్తికే । ఓం లేపభుజః ప్రీయన్తమితి స్తరణ్కుశేషు హస్తమార్జనం ప్రక్షాలితపిణ్డోదకేన ఓం అముకగోత్ర ! అస్మత్పితః ! అముకశర్మన్ సపత్నీక ఏతత్తే జలమవనేక్ష్వ యే చాత్రత్వామనుజాశ్చ త్వామను తస్మై తేస్వధేతి పితృపిణ్డసేచనమ్ । పిణ్డపాత్రమధోముఖం కృత్వా బద్ధాఞ్జలిః ఓం పితరో మాదయధ్వం యథాభాగమావృషాయధ్వమితి జపేత్ । అపః స్పృష్ట్వా వామేన పరావృత్త్య ఉదఙ్ముఖః ప్రాణాంస్త్రిః సంయమ్య షడ్భ్య ఋతుభ్యో నమః ఇతి జపః ॥ ౧,౨౧౮.
ఓం, అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, అముక దేవశర్మన్, భార్యతో కలిసి, ఇది మీ పిండాసనం స్వధాతో. ఇలా రేఖ మధ్యలో తాతకు గాయత్రీ, మధువాత మూడుసార్లు జపించి, నెయ్యితో కలిపిన అన్నంతో పిండాన్ని చేసి కుశపై ఉంచి, 'అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, అముక శర్మన్, భార్యతో కలిసి, ఇది నీకు పిండం, స్వధా' అని చెప్పాలి. ఇలా రేఖ మధ్యలో తాతకు కూడా చేయాలి. తర్వాత గాయత్రీ, మధువాత మూడుసార్లు జపించి, పిండం పక్కన పిండాన్ని చల్లాలి. 'అన్నం తినేవారు సంతోషంగా ఉండాలి' అని కుశపై చేయి తుడిచి, నీళ్లతో పిండాన్ని కడిగి, 'అముక గోత్రానికి చెందిన నా తండ్రి, అముక శర్మన్, భార్యతో కలిసి, ఇది నీకు నీరు; నిన్ను అనుసరించే వారు కూడా స్వధా పొందాలి' అని చెప్పాలి. పిండపాత్రను తలకిందుగా ఉంచి, చేతులు జోడించి, 'పితృదేవతలు, మీకు దక్కిన వాటిని బట్టి సంతోషంగా ఉండండి, వృద్ధి చెందండి' అని జపించాలి. ఎడమచేతితో నీళ్లు తాకి, తిరిగి, ఉత్తరాన్ని చూసి, మూడు సార్లు శ్వాసను ఆపి, 'ఆరు ఋతువులకు నమస్కారం' అని జపించాలి.
వామేనైవ పరావృత్య పుష్పదానమ్ । అక్షతఞ్చారిష్టఞ్చాస్తు మే పుణ్యం శాన్తిపుష్టిదృ । దక్షిణాముఖః అమీ మదన్తః పితరో యథాభాగమావృషాయిషత ఇతి జపః । వాసః శిథిలీకృత్వాఞ్జలిం కృత్వా ఓం నమో వః పితరో నమో వః ఇతి జపః । గృహాన్నః పితరో దత్త ఇతి గృహవీక్షణమ్ । తతః సదా వః పితరో ద్వేష్మ ఇతి వీక్ష్య ఏతద్వః పితరో వాస ఇత్యుచ్చార్య అముకగోత్ర ఏతత్తే వాసః స్వధా ఇతి సూత్రదానమ్ । వామేన పాణినా ఉదకపాత్రం గృహీత్వా ఊర్జం వహన్తీరమృతం ఘృతం పయః ఇత్యాది పిణ్డోపరి ధారాత్యాగః ॥ ౧,౨౧౮.
ఎడమచేతితో తిరిగి, పువ్వులు సమర్పించాలి. అక్షతలు, అరిష్టం నాకు పుణ్యంగా, శాంతిగా, పోషకంగా ఉండాలి. దక్షిణదిశను చూసి, 'నా పితృదేవతలు, మీకు దక్కిన వాటిని బట్టి ఆనందించండి' అని జపించాలి. వస్త్రాన్ని సడలించి, చేతులు జోడించి, 'ఓం, పితృదేవతలారా, మీకు నమస్కారం, మీకు నమస్కారం' అని జపించాలి. 'పితృదేవతలారా, మేమిచ్చిన అన్నాన్ని స్వీకరించండి' అని ఇంటిని చూస్తూ చెప్పాలి. తర్వాత, 'పితృదేవతలారా, ఎప్పుడూ ఇక్కడే నివసించండి' అని చూస్తూ, 'ఇది మీ నివాసం, పితృదేవతలారా' అని చెప్పాలి. 'అముక గోత్రానికి, ఇది మీ నివాసం, స్వధా' అని చెప్పి వస్త్రాన్ని సమర్పించాలి. ఎడమచేతితో నీళ్లపాత్రను తీసుకుని, 'పోషక పదార్థాలు, అమృతం, నెయ్యి, పాలు' మొదలైనవి పిండంపై పోయాలి.
ఓం ఇత్థం మాతామహాదిబ్రాహ్మణానామాచమనమ్ । ఓం సుసుప్రోక్షితమస్త్వితి భూమ్యభ్యుక్షణం కృత్వా । ఓం అపాం మధ్యే స్థితా దేవాః సర్వమప్సు ప్రతిష్ఠితమ్ । బ్రాహ్మణస్య కరే న్యస్తాః శివా ఆపో భవన్తు నః । శివా ఆపః సన్త్వితి బ్రాహ్మణహస్తే జలదానమ్ । లక్ష్మీర్వసతిపుష్పేషు లక్ష్మీర్వసతి పుష్కరే । లక్ష్మీర్వసతి గోష్ఠేషు సౌమనస్యం సదాస్తు తే । సౌమనస్యమస్త్వితి పుష్పదానమ్ । అక్షతం చాస్తు మే పుణ్యం శాన్తిః పుష్టిర్ధృతిశ్చ మే । యద్యచ్ఛ్రేయస్కరం లోకే తత్తదస్తు సదా మమ । ఓం అక్షతఞ్చారిష్టఞ్చాస్తు ఇతి యవతణ్డులదానమ్ ॥ ౧,౨౧౮.
ఇలా మామతాత మొదలైన బ్రాహ్మణులకు ఆచమన నీళ్లు సమర్పించాలి. 'ఓం, బాగా చల్లబడింది' అని భూమిపై నీళ్లు చల్లాలి. 'ఓం, దేవతలు నీళ్ల మధ్యలో ఉంటారు; అన్నీ నీళ్లలో స్థిరంగా ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణుని చేతిలో మంగళకరమైన నీళ్లు మనకు దక్కాలి. మంగళకరమైన నీళ్లు ఉండాలి' అని బ్రాహ్మణుని చేతిలో నీళ్లు సమర్పించాలి. లక్ష్మీ పువ్వుల్లో నివసిస్తుంది, పద్మంలో నివసిస్తుంది, ఆవుల గోశాలలో నివసిస్తుంది; నీకు ఎప్పుడూ సంతోషం కలగాలి. సంతోషం కలగాలి' అని పువ్వులు సమర్పించాలి. అక్షతలు, అరిష్టం నాకు పుణ్యంగా, శాంతిగా, పోషకంగా, స్థిరంగా ఉండాలి. లోకంలో ఏది శ్రేయస్సును ఇస్తుందో అది ఎప్పుడూ నాకు దక్కాలి. 'ఓం, అక్షతలు, అరిష్టం నాకు దక్కాలి' అని యవ, బియ్యం సమర్పించాలి.
అముకగోత్రాణామస్మత్పితృపితామహప్రపితామహానాం సపత్నీకానామిదమన్నపానాదికమక్షయ్యమస్త్వితి పిత్రాదిబ్రాహ్మణహస్తే తిలజలదానమ్ । అస్త్వితి బ్రాహ్మణో వదేత్ । ఏతన్మాతామహాదీనామక్షయ్యమాశిషః । ఓం అఘోరాః పితరః సన్తు గోత్రం నో వర్ధతాందాతారో నోఽభివర్ధన్తాం వేదాః సన్తతిరేవ చ । శ్రద్ధా చ నో మా వ్యగమద్బహుదేయఞ్చ నోఽస్త్వితి । అన్నఞ్చ నో బహు భవేదతిథీంశ్చ లభేమహి । యాచితారశ్చ నః సన్తు మా చ యాచిష్మ కఞ్చన । ఏతాః సత్యాశిషః సన్తు ॥ ౧,౨౧౮.
అముక గోత్రానికి, మా తండ్రులు, తాతలు, పరతాతలు మరియు వారి భార్యలకు ఈ అన్నం, నీరు మొదలైనవి ఎప్పటికీ తరుగకుండా ఉండాలని కోరుతూ, పితృబ్రాహ్మణుని చేతిలో తిలజలాన్ని సమర్పిస్తారు. బ్రాహ్మణుడు 'అలా జరగాలి' అని చెప్పాలి. ఇదే ఆశీర్వాదం మా మామగారి వంశానికి కూడా ఎప్పటికీ తరుగకుండా ఉండాలని కోరతారు. ఓం – మా పితృదేవతలు మమ్మల్ని కాపాడాలి, మా వంశం అభివృద్ధి చెందాలి, దాతలు అభివృద్ధి చెందాలి, వేదాలు కొనసాగాలి, మాకున్న విశ్వాసం తగ్గకూడదు, మేము ఎక్కువగా దానం చేయగలగాలి, మాకు అన్నం సమృద్ధిగా ఉండాలి, మేము అతిథులను పొందాలి, మాలో ఎవరూ యాచకులు కాకూడదు, మేము ఎవరినీ అడగకూడదు. ఇవన్నీ నిజమైన ఆశీర్వాదాలుగా నిలవాలి.
సౌమనస్యమస్తు । అస్త్విత్యుక్తే ప్రదత్తపిణ్డస్థానే అర్ఘ్యార్థపవిత్రమోచనమ్ । కుశపవిత్రం గృహీత్వాతేన కుశేన పిత్రాదిబ్రాహ్మణం స్పృష్ట్వా స్వధాం వాచయిష్యేఓం వాచ్యతాంోం పితృపితామహేభ్యో యథానామశర్మభ్యః సపత్నీకేభ్యః స్వధోచ్యతామ్ । అస్తుస్వధా ఇత్యుక్తే ఊర్జం వహన్తీరమృతం ఘృతమితి పిణ్డోపరి వారిధారాం దద్యాత్ ॥ ౧,౨౧౮.
మనసులో సౌఖ్యం కలగాలి. 'అలా జరగాలి' అని చెప్పిన తర్వాత, పిండం పెట్టే స్థలాన్ని శుద్ధి చేస్తారు. కుశను తీసుకుని, పితృబ్రాహ్మణుని తాకి, 'ఓం, అముక గోత్రానికి చెందిన మా తండ్రులు, తాతలు, పరతాతలు మరియు వారి భార్యలకు స్వధా అర్పించబడింది' అని పఠిస్తారు. 'స్వధా అర్పించబడింది' అని చెప్పిన తర్వాత, 'పుష్టిని, అమృతత్వాన్ని, నెయ్యిని మోసుకెళ్లే నీరు' అని పఠిస్తూ, పిండంపై నీరు పోస్తారు.
తతః పితృబ్రాహ్మణే పిణ్డాః సమ్పన్నా ఇతి ప్రశ్రః । సుసమ్పన్నా ఇతి పిణ్డే క్షీరధారాం దత్త్వా పిణ్డచాలనం అతిథిబ్రాహ్మణే పిణ్డపాత్రముత్తానం కృత్వా ఓం వాజే వాజే వత వాజినో నో ధనేషు విప్రా అమృతా ఋతజ్ఞాః । అస్యమధ్వః పిబత మాదయధ్వం తృప్తా యాత పథిభిర్దేవయానైరితి పిణ్డా దివిసర్జనంామావాజస్య ప్రసవో జగమ్యాదేమే ద్యావాపృథివీ విశ్వరూపే ఆమాగన్తాం పితరా చామా సోమోఽమృతత్వేన గమ్యాత్ । ఇతి దేవవిసర్జనమ్ । ఓం అభిగమ్యతామితి పితృబ్రాహ్మణవిసర్జనమ్ । బ్రాహ్మణైరనుద్గతస్య నివర్తనమ్ । గవాదిషు పిణ్డప్రతిపాదనమితి శేషః ॥ ౧,౨౧౮.
తర్వాత, 'పితృబ్రాహ్మణునికి పిండాలు పూర్తయ్యాయా?' అని అడుగుతారు. 'బాగా పూర్తయ్యాయి' అని చెప్పిన తర్వాత, పిండంపై పాలను పోసి, పిండాన్ని కదిలిస్తారు. అతిథి బ్రాహ్మణుని పిండపాత్రను నిటారుగా ఉంచి, 'ఓం, వాజే వాజే, మేము ధనవంతులం కావాలి; మునులారా, మీరు అమృత స్వరూపులు, సత్యాన్ని తెలిసినవారు, ఈ మధువును తాగి ఆనందించండి, తృప్తిగా దేవయాన మార్గంలో వెళ్లండి' అని పఠిస్తూ, పిండాలను ఆకాశానికి సమర్పిస్తారు. 'యజ్ఞ ఫలం కలగాలి; ఈ భూ, స్వర్గ లోకాలు అన్ని రూపాల్లో రావాలి; పితృదేవతలు మరియు సోముడు అమృతత్వాన్ని పొందాలి' అని దేవతలను పంపిస్తారు. 'ఓం, రండి' అని పితృబ్రాహ్మణులను పంపిస్తారు. ఇంకా వెళ్ళని బ్రాహ్మణులను తిరిగి రమ్మని అడుగుతారు. మిగతా పిండాలను ఆవులకు మొదలైనవాటికి ఇస్తారు.
దక్షిణజాను గృహీత్వా అద్యాస్మదీయాముకవృద్ధౌ అముకగాత్రాణామస్మత్ప్రపితామహీపితామహీమాతౄణామముకదేవీనామముకగోత్రాణాం శ్రాద్ధే కర్తవ్యే వసుసత్యసంజ్ఞకానాం విశ్వేషాం దేవానాం శ్రాద్ధం సిద్ధాన్నేనయుష్మాసు మయా కర్తవ్యమితి దేవబ్రాహ్మణామన్త్రణమ్ । ఓం కరిష్యసీతి తేనోక్త ఇత్థమేవాపరదేవబ్రాహ్మణామన్త్రణమ్ ॥ ౧,౨౧౯.
కుడి మోకాలి మీద కూర్చొని, ఈ రోజు అముక వృద్ధి కోసం, అముక అవయవాల వారికి, మా పరతాతమ్మలు, తాతమ్మలు, అమ్మలు, అముక దేవతలు, అముక గోత్రానికి, వసువులు, సత్యసంజ్ఞ అనే దేవతలు మరియు అన్ని దేవతలకు సిద్ధమైన అన్నంతో మీకోసం శ్రాద్ధం చేస్తాను అని దేవబ్రాహ్మణునికి ఆహ్వానం పలకాలి. 'చేస్తాను' అని అతను చెప్పిన తర్వాత, మిగతా దేవబ్రాహ్మణులకు కూడా ఇలాగే ఆహ్వానం పలకాలి.
దేవపితృసర్వదేవబ్రాహ్మణం శ్రాద్ధకరణానుజ్ఞాపనమ్ । ఆసనే ఓం విశ్వేదేవాస ఆగత శృణుతామ ఇమంర్ఠ ఇవమ్ । తం బర్హిర్నిషీదత । ఓం విశ్వేదేవాః శృణుతేమం ఇవం యే మే అన్తరిక్షే య ఉదద్యవిష్ట । పే అగ్నిజిహ్వా ఉతవా యదత్రా ఆసాద్యాస్మిన్బర్హిషి మాదయధ్వమ్ । ఓం ఆగచ్ఛన్తు ఇతి విశ్వేదేవావాహనంగన్ధాదిదానమ్ । అచ్ఛిద్రావధారణవాచనమ్ ॥ ౧,౨౧౯.
దేవ, పితృ, సర్వదేవ బ్రాహ్మణుని వద్ద శ్రాద్ధం చేయడానికి అనుమతి తీసుకోవాలి. ఆసనంపై – 'ఓం, విశ్వదేవతలారా, రండి, ఈ విషయాన్ని వినండి. ఈ దర్భపై కూర్చోండి.' 'ఓం, విశ్వదేవతలారా, మీరు ఆకాశంలో ఉన్నవారు, భూమిపై ఉన్నవారు, అగ్ని జిహ్వలో ఉన్నవారు, ఇక్కడ ఉన్నవారు – ఈ దర్భపై ఆనందించండి.' 'ఓం, రండి' అని విశ్వదేవతలను ఆహ్వానించి, గంధం మొదలైనవి సమర్పించాలి. అంతటితో పాటు, ఏ విఘ్నం లేకుండా ఉండాలని ప్రార్థన చేయాలి.