ద్వితీయా చ తృతీయా చ తదర్ధా పరికీర్తితా । ఉపవిష్టస్తు విణ్మూత్రం కర్తుం యస్తు న విన్దతి ॥ ౧,౨౧౩.
రెండవది, మూడవది వాటి సగం పరిమాణంగా ఉండాలి. కూర్చుని మూత్రం లేదా మలం శుద్ధి చేయలేకపోతే —
స కుర్యాదర్ధశౌచం తు స్వస్య శౌచస్య సర్వదా । దివా శౌచస్య రాత్ర్యర్ధం యద్వా పాదో విధీయతే ॥ ౧,౨౧౩.
అతడు ఎప్పుడూ తనకు అర శౌచాన్ని చేయాలి. పగలు శౌచానికి, రాత్రి అర భాగం లేదా పాద భాగం మట్టిని వాడాలని చెప్పబడింది.
స్వస్థస్య తు యథోద్దిష్టమార్తః కుర్యాద్యథాబలమ్ । వసా శుక్రమసృఙ్మజ్జా లాలా విణ్మూత్రకర్ణవిట్ ॥ ౧,౨౧౩.
ఆరోగ్యంగా ఉన్నవాడు నియమించిన విధంగా చేయాలి. కానీ, అనారోగ్యంగా ఉన్నవాడు తన శక్తికి తగినంత మాత్రమే చేయాలి. శరీరంలోని మలాలు అంటే కొవ్వు, వీర్యం, రక్తం, మజ్జ, లాలాజలం, మలము, మూత్రం, చెవి మలము, ఇవన్నీ కలవు.
శ్లేష్మాశ్రదూషికా స్వేదో ద్వాదశైతే నృణాం మలాః । మన్యేత యావతా శుద్ధిం తావచ్ఛౌచం సమాచరేత్ ॥ ౧,౨౧౩.
శ్లేష్మం, ముక్కులోని మలము, చెమట — ఇవి కలిపి పన్నెండు రకాల మలాలు. ఇవన్నీ పూర్తిగా తొలగిపోయే వరకు శుద్ధిని పాటించాలి.
ప్రమాణం శౌచసంఖ్యాయా నాదిష్టైరవశిష్యతే । శౌచం తు ద్వివిధం ప్రోక్తం బాహ్యమాభ్యన్తరం తథా ॥ ౧,౨౧౩.
ఎవరికి ఎలా చెప్పారో అంతకంటే ఎక్కువ శౌచక్రియలు చేయకూడదు. శౌచం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది — బాహ్య శౌచం, అంతర్గత శౌచం.
మృజ్జలాభ్యాం స్మృతం బాహ్యం భావశుద్ధిరథాన్తరమ్ । త్రిరాచామేదపః పూర్వం ద్విః ప్రమృజ్యాత్తతో ముఖమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
బాహ్య శుద్ధి మట్టి, నీటితో కడగడం వల్ల కలుగుతుంది. అంతర్గత శుద్ధి మనస్సు పవిత్రంగా ఉంచడం వల్ల వస్తుంది. ముందుగా మూడు సార్లు నీటితో నోరు కడుక్కోవాలి, తర్వాత రెండు సార్లు నోరు తుడవాలి.
సంమృజ్యాఙ్గుష్ఠమూలేన త్రిభిరాస్యముపస్పృశేత్ । అఙ్గుష్ఠేన ప్రదేశిన్యా ఘ్రాణం పశ్చాదనన్తరమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
తుడిచిన తర్వాత, బొటనవేలు మూలంతో మూడు సార్లు నోరు తాకాలి. తర్వాత, బొటనవేలు, చూపువేలు కలిపి ముక్కును క్రమంగా తాకాలి.
అఙ్గుష్ఠానామికాభ్యాం చ చక్షుః శ్రోత్రే పునః పునః । కనిష్ఠాఙ్గష్ఠయోర్నాభిం హృదయం తు తలేన వై ॥ ౧,౨౧౩.
బొటనవేలు, ఉంగర వేలు కలిపి కన్నులు, చెవులను పునఃపునః తాకాలి. చిన్నవేలు, బొటనవేలు కలిపి నాభిని తాకాలి. హృదయాన్ని చేతిపొదుతో తాకాలి.
సర్వాభిస్తు శిరః పశ్చాద్బాహూ చాగ్రేణ సంస్పృశేత్ । ఋచో యజూంషి సామాని త్రిః పఠన్ప్రీణయేత్క్రమాత్ ॥ ౧,౨౧౩.
అన్ని వేళ్లతో తల తాకాలి. తర్వాత వేళ్ల చివరలతో చేతులను తాకాలి. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం మూడు సార్లు క్రమంగా పఠిస్తూ నమస్కారం చేయాలి.
అథర్వాఙ్గిరసౌ పూర్వం ద్విః ప్రమార్ష్ట్యథ తన్సుఖమ్ । ఇతిహాసపురాణాని వేదాఙ్గాని వేదాఙ్గాని యథాక్రమమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
ముందుగా అథర్వణ, ఆంగిరస మంత్రాలను పఠించాలి. తర్వాత రెండు సార్లు తుడవాలి. ఆ తరువాత, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, వేదాంగాలు క్రమంగా పఠించాలి.
ఖం ముఖే నాసికే వాయుం నేత్రే సూర్యం శ్రుతీ (తీర్ది) దిశః । ప్రాణగ్రన్థిమథో నాభిం బ్రహ్మాణం హృదయే స్పృశేత్ ॥ ౧,౨౧౩.
నోరులో ఆకాశాన్ని, ముక్కులో గాలిని, కళ్లలో సూర్యుడిని, చెవుల్లో దిక్కులను తాకాలి. తర్వాత నాభిలో ప్రాణగ్రంథిని, హృదయంలో బ్రహ్మను తాకాలి.
రుద్రం మూర్ధ్నా సమాలభ్య ప్రీణాత్యథ శిఖామృషీన్ । బాహూ యమేన్ద్రవరుణకుబేరవసుధానలాన్ ॥ ౧,౨౧౩.
తలపై రుద్రుడిని తాకాలి. శిఖపై ఋషులను తాకాలి. చేతులపై యముడు, ఇంద్రుడు, వరుణుడు, కుబేరుడు, భూమి, అగ్ని దేవతలను తాకాలి.
అభ్యుక్ష్య చరణౌ విష్ణుమిన్ద్రం విష్ణు కరద్వయమ్ । అగ్నిర్వాయుశ్చ సూర్యేన్దుగిరయోఽఙ్గులిపర్వసు ॥ ౧,౨౧౩.
నీటిని చల్లి, కాలిపై విష్ణువును తాకాలి. రెండు చేతులపై ఇంద్రుడు, విష్ణువు. వేళ్ల మడతలపై అగ్ని, వాయువు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, పర్వతాలను తాకాలి.
గఙ్గాద్యాః సరితస్తాసు యా రేఖాః కరమధ్యగాః । ఉషః కాలే తు సంప్రాప్తే శౌచం కృత్వా యథార్థవత్ ॥ ౧,౨౧౩.
గంగాది నదులు చేతి మధ్యలో ఉన్న రేఖల్లో ఉంటాయని భావించాలి. ఉదయం వచ్చినప్పుడు, శుద్ధిని సరిగ్గా చేయాలి.
తతః స్నానర్ం ప్కుర్వీత దన్తధావనపూర్వకమ్ । ముఖే పర్యుషితే నిత్యం భవత్యప్రయతో నరః ॥ ౧,౨౧౩.
తర్వాత, ముందుగా పళ్ళు తుడవడం చేసి, స్నానం చేయాలి. నోరు శుభ్రంగా లేకపోతే, ఎప్పుడూ అపవిత్రుడిగానే భావించబడతాడు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కుర్యాద్వై దన్తఘావనమ్ । కదమ్బబిల్వఖదిరకరవీరవటార్జునాః ॥ ౧,౨౧౩.
అందుకే, ఎంత శ్రమైనా పళ్ళు బాగా తుడవాలి. కదంబ, బిల్వ, ఖదిర, కరవీర, వట, అర్జున వంటి చెట్ల కడ్డెలు ఉపయోగించాలి.
యూథీ చ బృహతీ జాతీ కరఞ్జార్కాతిముక్తకాః । జమ్బూమధూకా పామార్గశిరీషోదుమ్బరాసనాః ॥ ౧,౨౧౩.
యూతీ, బృహతీ, జాతీ, కరంజ, అర్క, అతిముక్తక, జంబూ, మధూక, పామార్గ, శిరీష, ఉదుంబర, ఆసన వంటి చెట్లు కూడా మంచివే.
క్షీరికణ్టకివృక్షాద్యాః ప్రశస్తా దన్తధావనే । కటుతిక్తకషాయాశ్చ ధనారోగ్యసుఖప్రదాః ॥ ౧,౨౧౩.
పాలు వచ్చే ముల్లు చెట్లు మొదలైనవి పళ్ళు తుడవడానికి మంచివి. రుచి కారం, చేదు, కషాయం ఉండే చెట్లు ధనం, ఆరోగ్యం, సుఖాన్ని ఇస్తాయి.
ప్రక్షాల్య భుక్త్వా చ శుచౌ దేశే త్యక్త్వా తదాచామేత్ । అమాయాం చ తథా షష్ఠ్యాం నవమ్యాం ప్రతిపద్యపి ॥ ౧,౨౧౩.
భోజనం చేసిన తర్వాత, శుభ్రమైన చోట కడ్డెను పారేసి, నోరు కడగాలి. అమావాస్య, షష్ఠి, నవమి, ప్రతిపద రోజుల్లో కూడా ఇదే విధంగా చేయాలి.
వర్జయేద్దన్తకాష్ఠన్తు తథైవార్కస్య వాసరే । అభావే దన్త కాష్ఠస్య నిషిద్ధాయాం తథా తిథౌ ॥ ౧,౨౧౩.
ఆ రోజుల్లో, అలాగే ఆదివారం కూడా పళ్ళు తుడవడం మానాలి. పళ్ళు తుడవడానికి కడ్డె లేకపోతే లేదా నిషిద్ధమైన తిథిలో అయితే, వాడకూడదు.
అషాం ద్వాదశగణ్డూషైః కుర్వీత ముఖశోధనమ్ । ప్రాతః స్నానం ప్రశంసన్తి దృష్టాదృష్టకరం హితమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
ఈ నీటిని పన్నెండు ముద్దలతో నోటిని శుభ్రంగా చేసుకోవాలి. ఉదయం స్నానం చేయడం ఎంతో మంచిదని, ఇది కనిపించే ఫలితాలు, కనిపించని మేలును ఇస్తుందని ప్రశంసించబడింది.
సర్వమర్హతి శుద్ధాత్మా ప్రాతః స్నాయీ జపాదికమ్ । అత్యన్తమలినః కాయో నవచ్ఛిద్రసమన్వితః ॥ ౧,౨౧౩.
శుద్ధమైన మనస్సున్నవారు, ఉదయం స్నానం చేసే వారు, జపాది పనులు చేసే వారు అందరూ యోగ్యులు. ఎందుకంటే మన శరీరం చాలా అపవిత్రంగా, తొమ్మిది రంధ్రాలతో నిండినదిగా ఉంటుంది.
స్త్రవత్యేష దివా రాత్రౌ ప్రాతః స్నానం విశోధనమ్ । మనః ప్రసాదజననం రూపసౌభాగ్యవర్ధనమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
ఇది పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ ప్రవహిస్తుంది. ఉదయం స్నానం శరీరాన్ని శుభ్రపరుస్తుంది, మనసుకు ప్రశాంతతను ఇస్తుంది, అందాన్ని, అదృష్టాన్ని పెంచుతుంది.
శోకదుః ఖప్రశమనం గఙ్గాస్నానవదాచరేత్ । అద్య హస్తే తు నక్షత్రే దశమ్యాం జ్యేష్ఠకే సితే ॥ ౧,౨౧౩.
ఇది శోకం, బాధలను తొలగిస్తుంది. గంగానదిలో స్నానం చేసినట్లు, ఈ రోజు చేతిలో నక్షత్రం, దశమి, జ్యేష్ఠ నక్షత్రం, శుభమైన చంద్రుడు ఉన్నప్పుడు స్నానం చేయాలి.
దశపాప హరాయాం చ అదత్వా దానకల్మషమ్ । విరుద్ధాచరణం హింసా పరదారోపసేవనమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
పది పాపాలను పోగొట్టే రోజున, దానం ద్వారా కలిగే అపవిత్రతను విడిచిపెట్టకుండా, వ్యతిరేకమైన పనులు, హింస, పరస్త్రీ సంయోగాన్ని తప్పుకోవాలి.
పారుష్యానృతపైశున్యమసమ్బద్ధాభిభాషణమ్ । పరద్రవ్యాభిధానం చ మనసానిష్టచిన్తనమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
కఠినంగా మాట్లాడడం, అబద్ధం చెప్పడం, నిందించడం, సంబంధం లేని మాటలు మాట్లాడడం, పరధనం ఆశపడడం, మనసులో చెడు ఆలోచనలు పెట్టుకోవడం—
ఏతద్దశాఘఘాతార్థం గఙ్గాస్నానం కరోమ్యహమ్ । ప్రాతః సంక్షేపతః స్నానం వానప్రస్థగృహస్థయోః ॥ ౧,౨౧౩.
ఈ పది పాపాలను తొలగించేందుకు నేను గంగానదిలో స్నానం చేస్తున్నాను. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ఉదయం స్నానం వానప్రస్థులు, గృహస్థులకు నియమించబడింది.
యతేస్త్రిషవణం స్నానం సకృత్త బ్రహ్మచారిణః । ఆచమ్య తీర్థమావాహ్య స్నాయాత్స్మృత్వావ్యయం హరిమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
యతులకు రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయాలి. బ్రహ్మచారులకు ఒక్కసారి చాలు. నీరు మ్రొక్కి, తీర్థాన్ని ఆహ్వానించి, అవినాశి హరిని స్మరించుకుంటూ స్నానం చేయాలి.
తిస్రః కోట్యస్తు విజ్ఞేయా మన్దేహా నామ రాక్షసాః । ఉదయన్తం దురాత్మానః సూర్యమిచ్ఛన్తి ఖాదితుమ్ ॥ ౧,౨౧౩.
మూడు కోట్ల మందేహ అనే రాక్షసులు ఉన్నారని తెలుసుకోవాలి. వీరు దుష్టబుద్ధితో ఉదయించే సూర్యుడిని తినాలని ప్రయత్నిస్తారు.
స హన్తి సూర్యం సన్ధ్యాయాం నోపాస్తిం కురుతే తు యః । దహన్తి మన్త్రపూతేన తోయేనానలరూపిణా ॥ ౧,౨౧౩.
ఉదయసమయంలో పూజ చేయని వారు సూర్యుడికి హానిచేస్తారు. మంత్రశుద్ధి చేసిన నీరు అగ్ని రూపంలో వారిని కాలుస్తుంది.