గరుడపురాణమ్

శ్రుత్యుక్తః పరమో ధర్మః స్మృతిశాస్త్రగతోఽపరః । సిష్టాచారేణ సంప్రాప్తస్త్రయో ధర్మాః సనాతనాః ॥ ౧,౨౧౩.

వేదాలలో చెప్పినది పరమధర్మం, స్మృతిశాస్త్రాలలో ఉన్నది మరొకటి; శిష్టుల ఆచారంలో దొరికేది మూడవది — ఈ మూడు ధర్మాలు శాశ్వతమైనవే.

సత్యం దానం దయాలోభో విద్యేజ్యా పూజనం దమః । అష్టౌ తాని పవిత్రాణి శిష్టాచారస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౨౧౩.

సత్యం, దానం, దయ, లోభం లేకపోవడం, విద్య, పూజ, దమనం — ఇవి ఎనిమిది పవిత్ర లక్షణాలు, శిష్టాచారానికి గుర్తులు.

తేజోమయాని పూర్వేషాం శరీరాణీన్ద్రియాణి చ । న లిప్యతే పాతకేన పద్మపత్రమివామ్భసా ॥ ౧,౨౧౩.

పూర్వకాలంలో ఉన్నవారి శరీరాలు, ఇంద్రియాలు తేజస్సుతో నిండినవే; అవి పాపానికి అంటుకోవు, నీటిలోని కమలదళంలా ఉంటాయి.

నివాసముఖ్యా వర్ణానాం ధర్మాచారాః ప్రకీర్తితాః । సత్యం యజ్ఞస్తపో దానమేతద్ధర్మస్య లక్షణమ్ ॥ ౧,౨౧౩.

వర్ణాల ప్రధాన నివాసాలు ధర్మాలు, ఆచారాలే అని చెప్పారు; సత్యం, యజ్ఞం, తపస్సు, దానం — ఇవే ధర్మానికి లక్షణాలు.

అదత్తస్యానుపాదానం దానమధ్యయనం జపః । విద్యా విత్తం తపః శౌచం కులే జన్మ త్వరోగితా ॥ ౧,౨౧౩.

ఇతరులది అనధికారంగా తీసుకోకపోవడం, దానం చేయడం, అధ్యయనం, జపం; విద్య, ధనం, తపస్సు, శౌచం, మంచి వంశంలో జన్మ, ఆరోగ్యంగా ఉండడం.

సంసారోచ్ఛిత్తిహేతుశ్చ ధర్మాదేవ ప్రవర్తతే । ధర్మాత్సుఖం చ జ్ఞానం చ జ్ఞానాన్మోక్షోఽధిగమ్యతే ॥ ౧,౨౧౩.

సంసారాన్ని ముగించే కారణం ధర్మం వల్లే కలుగుతుంది; ధర్మం వల్ల సుఖం, జ్ఞానం కలుగుతాయి, జ్ఞానం ద్వారా మోక్షం సిద్ధిస్తుంది.

ఇజ్యాధ్యయనదానాని యథాశాస్త్రం సనాతనః । బ్రహ్మక్షత్త్రియవైశ్యానాం సామాన్యో ధర్మ ఉచ్యతే ॥ ౧,౨౧౩.

యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం — ఇవన్నీ శాస్త్రప్రకారం బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులకు శాశ్వతమైన సాధారణ ధర్మంగా చెప్పబడింది.

యాజనాధ్యయనే శుద్ధే విశుద్ధాచ్చ ప్రతిగ్రహః । వృత్తిత్రయమిదం ప్రాహుర్మునయః శ్రేష్ఠవర్ణినః ॥ ౧,౨౧౩.

పవిత్రంగా యజ్ఞం చేయడం, పవిత్రంగా అధ్యయనం చేయడం, పవిత్రంగా స్వీకరించడం — ఈ మూడు జీవన మార్గాలను మునులు ఉత్తమ వర్ణులకు చెప్పారు.

శస్త్రేణాజీవనం రాజ్ఞో భూతానాఞ్చాభిరక్షణమ్ । పాశుపాల్యం కృషిః పణ్యం వైశ్యస్యాజీవనం స్మృతమ్ ॥ ౧,౨౧౩.

రాజుకు ఆయుధంతో జీవనం, భూతాలను రక్షించడం; గోపాలనం, వ్యవసాయం, వ్యాపారం — ఇవి వైశ్యుని జీవన మార్గాలు అని గుర్తించారు.

శూద్రస్య ద్విజశుశ్రూషా ద్విజానామనుపూర్వశః । గురౌ వాసోఽగ్నిశుశ్రూషా స్వాధ్యాయో బ్రహ్మచారిణః ॥ ౧,౨౧౩.

శూద్రునికి ద్విజులకు సేవ చేయడం, ద్విజులకు క్రమంగా; గురువుతో నివసించడం, అగ్ని సేవ చేయడం, స్వాధ్యాయం — ఇవి బ్రహ్మచారికి విధులు.

త్రిః స్నాతా స్నాపితా భైక్ష్యం గురౌ ప్రాణాన్తికీ స్థితిః । సమేఖలో జటీ దణ్డీ ముణ్డీ వా గురుసంశ్రయః ॥ ౧,౨౧౩.

మూడు సార్లు స్నానం, ఇతరుల చేత స్నానం చేయించుకోవడం, భిక్షాటనం, గురువుతో జీవితం ముగిసే వరకు ఉండడం; మెట్టు, జటలు, దండం, ముండనం — ఇవన్నీ గురువుని ఆశ్రయించడం.

అగ్నిహోత్రోపచరణం జీవనం చ స్వకర్మభిః । ధర్మదారేషు కల్పేత పర్వవర్జం రతిక్రియాః ॥ ౧,౨౧౩.

అగ్నిహోత్రానికి సేవ చేయడం, తన కర్తవ్యాలతో జీవించటం; ధర్మపత్నితో పర్వదినాలు తప్ప రతి చేయాలి.

దేవపిత్రతితిభ్యశ్చ పూజాదిష్వనుకల్పనమ్ । శ్రుతిస్మృత్యర్థసంస్థానం ధర్మోఽయం గృహమేధినః ॥ ౧,౨౧౩.

దేవతలు, పితృదేవతలు, అతిథులకు పూజ మొదలైనవి చేయడం; వేద, స్మృతి విషయాలను స్థాపించడం — ఇవే గృహస్థుని ధర్మం.

జటిత్వమగ్నిహోత్రత్వం భూశయ్యాజినధారణమ్ । వనే వాసః పయోమూలనీవారఫలవృత్తితా ॥ ౧,౨౧౩.

జటలు వేసుకోవడం, అగ్నిహోత్రం చేయడం, నేలపై నిద్రపోవడం, యజ్ఞోపవీతం ధరించడం, అడవిలో నివసించడం, పాలతో, మూలికలతో, నీటితో, పండ్లతో జీవించడమే వనవాసి ధర్మంలో భాగం.

ప్రతిషిద్ధాన్నివృత్తిశ్చ త్రిః స్నానం వ్రతధారితా । దేవతాతిథిపూజా చ ధర్మోఽయం వనవాసినః ॥ ౧,౨౧౩.

విషయ నిషిద్ధమైన ఆహారాలను తినకుండా ఉండడం, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయడం, వ్రతాలు పాటించడం, దేవతలను మరియు అతిథులను పూజించడం — ఇవే వనవాసి ధర్మం.

సర్వారమ్భపరిత్యాగో భిక్షాన్నం వృక్షమూలతా । నిష్పరిగ్రహతాద్రోహః సమతా సర్వజన్తుషు ॥ ౧,౨౧౩.

ఏ పనికీ ఆసక్తి లేకుండా ఉండడం, భిక్షాటన ఆహారం తినడం, చెట్ల వేరుల దగ్గర నివసించడం, ఏ వస్తువుల పట్ల ఆకాంక్ష లేకపోవడం, ఎవరికీ ద్వేషం లేకుండా ఉండడం, ప్రతి జీవికి సమభావం కలిగి ఉండడం — ఇవన్నీ వనవాసి ధర్మంలో ఉన్నాయి.

ప్రియాప్రియపరిష్వఙ్గేసుఖదుః ఖాధికారితా । సబాహ్యాభ్యన్తరే శౌచం వాగ్యమో ధ్యానచారితా ॥ ౧,౨౧౩.

ఇష్టమైనా, ఇష్టంలేనప్పటికీ సమంగా ఉండడం, సుఖం, దుఃఖం రెండింటినీ సమంగా స్వీకరించడం, బయట, లోపల శుభ్రత పాటించడం, మాటల్లో నియమం, ధ్యానం చేయడం — ఇవన్నీ వనవాసికి అవసరం.

సర్వైద్రియసమాహారో ధారణాధ్యాననిత్యతా । భావసంశుద్ధిరేత్యేష పరివ్రాడ్ధర్మ ఉచ్యతే ॥ ౧,౨౧౩.

ప్రతి ఇంద్రియాన్ని ఒకచోట చేర్చడం, ఎప్పుడూ ధారణ, ధ్యానం చేయడం, మనసు శుద్ధిగా ఉంచడం — ఇవే పరివ్రాజకుని ధర్మంగా చెప్పబడింది.

అహింసా సూనృతా వాణీ సత్యశౌచే క్షమా దయా । వర్ణినాం లిఙ్గినాం చైవ సామాన్యో ధర్మ ఉచ్యతే ॥ ౧,౨౧౩.

హింస చేయకుండా ఉండడం, మృదువుగా మాట్లాడడం, సత్యంగా ఉండడం, శుభ్రత, సహనం, దయ — ఇవన్నీ వర్ణాశ్రమంలో ఉన్నవారికీ, వ్రతధారులకూ ఒకే విధమైన సాధారణ ధర్మంగా చెప్పబడింది.

యథోక్తకారిణః సర్వే ప్రయాన్తి పరమాం గతిమ్ । ఆ బోధాత్స్వపనం యావత్గృహిధర్మం చ వచ్మి తే ॥ ౧,౨౧౩.

ఎవరైనా చెప్పిన విధంగా ఆచరిస్తే వారు పరమగతిని పొందుతారు. ఇప్పుడు, మేలుకోవడం నుండి నిద్రించేవరకు గృహస్థుని ధర్మాన్ని చెప్పుతాను.

బ్రాహ్మే ముహూర్తే బుధ్యేత ధర్మార్థౌ చానుచిన్తయేత్ । కాయక్లేశాంశ్చ తన్మూలాన్వేదతత్త్వార్థమేవ చ ॥ ౧,౨౧౩.

బ్రాహ్మ ముహూర్తంలో లేచి, ధర్మం, అర్థం గురించి ఆలోచించాలి. వాటి వల్ల కలిగే శారీరక కష్టాలు, నిజమైన జ్ఞానార్ధం కూడా విచారించాలి.

శర్వర్యన్తే సముత్థాయ కృతశౌచః సమాహితః । స్నాత్వా సన్ధ్యాముపాసీత సర్వకాలమతన్ద్రితః ॥ ౧,౨౧౩.

రాత్రి ముగిసిన తర్వాత లేచి, శుభ్రంగా, స్థిరంగా ఉండాలి. స్నానం చేసి, సాయంకాల సంధ్యను ఆచరించాలి. ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

ప్రాతః సన్ధ్యాముపా సీత దన్తధావనపూర్వికామ్ । ఉభే మూత్రపురీషే చ దివా కుర్యాదుదఙ్ముఖః ॥ ౧,౨౧౩.

ఉదయాన్నే పళ్లను శుభ్రం చేసుకుని, ప్రాతఃసంధ్యను ఆచరించాలి. పగలు మూత్ర విసర్జన, మల విసర్జన చేయాలంటే ఉత్తర దిశను చూస్తూ చేయాలి.

రాత్రౌ చ దక్షిణే కుర్యాదుభే సన్ధ్యే యథా దివా । ఛాయాయామన్ధకారే వా రాత్రౌ వాహని వా ద్విజః ॥ ౧,౨౧౩.

రాత్రిపూట అయితే దక్షిణ దిశను చూస్తూ చేయాలి. రెండు సంధ్యాకాలాల్లో కూడా పగలు చేసే విధంగా చేయాలి. నీడలోనైనా, చీకటిలోనైనా, రాత్రి, పగలు, ఎప్పుడైనా ద్విజుడు నియమాన్ని పాటించాలి.

యథా తు సముఖః కుర్యాత్ప్రాణబాధాభయేషు చ । గోమయాఙ్గారవల్మీకఫాలాకృష్టే శుభే ॥ ౧,౨౧౩.

ప్రాణానికి భయం ఉన్నా, గోమయంతో శుభ్రపరిచిన నేలపై, బొగ్గులపై, పుట్టలపై, కొత్తగా దున్నిన భూమిపై కూడా నియమాన్ని పాటించాలి.

మార్గోపజీవ్యచ్ఛాయాసు న మూత్రం చ పురీషకమ్ । అన్తర్జలాద్దేవగృహాద్వల్మీకాన్మూషికస్థలాత్ ॥ ౧,౨౧౩.

రహదారులపై, చెట్ల నీడలో, నీటిలో, దేవాలయాల్లో, పుట్టల్లో, ఎలుకలు ఉన్న చోట మూత్రం లేదా మలం చేయకూడదు.

పరేషాం శౌచశిష్టాచ్చ శ్మశానాచ్చ మృదం త్యజేత్ । ఏకాం లిఙ్గే మృదం దద్యాద్వామ హస్తే మృదం ద్విధా ॥ ౧,౨౧౩.

ఇతరుల శౌచానికి ఉపయోగించిన మట్టిని, శ్మశాన భూమిలోని మట్టిని వాడకూడదు. ఒక అవయవానికి ఒకసారి మట్టి ఇవ్వాలి, రెండు అవయవాలకు రెండు సార్లు మట్టిని ఎడమ చేతిలో పెట్టాలి.

ఉభయోర్ద్వే చ దాతవ్యే మూత్రశౌచం ప్రచక్షతే । ఏకాం లిఙ్గే గుదే తిస్త్రస్తథా వామకరే దశ ॥ ౧,౨౧౩.

రెండు అవయవాలకు రెండు సార్లు మట్టి ఇవ్వాలి — దీనినే మూత్ర శౌచం అంటారు. ఒక అవయవానికి, గుదంలో మూడుసార్లు, ఎడమ చేతిలో పది సార్లు మట్టిని వాడాలి.

పఞ్చ పాదే దశైకస్మిన్కరయోః సప్తమృత్తికాః । అర్ధప్రసృతిమాత్రా తు ప్రథమా మృత్తికా స్మృతా ॥ ౧,౨౧౩.

పాదానికి ఐదు సార్లు, ఒక్క చేతికి పది సార్లు, ఏడు సార్లు మట్టిని వాడాలి. మొదటి మట్టి అరచేతి పరిమాణంగా ఉండాలి.