గరుడపురాణమ్

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౦౬ సూత ఉవాచ । సిద్ధోదాహరణం వక్ష్యే సంహితాదిపురః సరమ్ । విప్రాః స్వసాగతా వీదం సుత్తమం స్యాత్పితౄషభః ॥ ౧,౨౦౬.

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: నేను ఇప్పుడు సంప్రదాయ గ్రంథాలు మొదలైన వాటిలోని నిదర్శనాలను వివరించబోతున్నాను. బ్రాహ్మణులారా, ఇక్కడికి వచ్చిన మీ అందరికీ ఈ ఉత్తమమైన బోధన సమర్పించబడింది, ఓ పితృశ్రేష్ఠులారా.

ళకారో విశ్రుతా సేవం లాఙ్గలీషా మనీపయా । గఙ్గోదకం తవల్కార ఋణార్ణం ప్రార్ణమిత్యపి ॥ ౧,౨౦౬.

'ళ' అనే అక్షరం సేవలో, లాంగలీషా, మనీపయా, గంగా జలం, తవల్కార, ఋణార్ణం, ప్రార్ణం వంటి పదాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

శీతార్తశ్చ తవల్కారః సైన్ద్రీ సౌకార ఇత్యపి । వధ్వాసనఞ్చ పిత్రర్థో లనుబన్ధో నయే జయేత్ ॥ ౧,౨౦౬.

చలిలో బాధపడేవాడిని తవల్కారుడు అంటారు; సైంద్రి, సౌకారుడు కూడా అలాగే. వధువు కూర్చునే ఆసనం తండ్రి కోసం. నియమంలో 'ల' ప్రత్యయాన్ని వుపయోగించాలి.

నాయకో లవణం గావస్త ఏతే న త ఈశ్వరాః । దేవీగృహమథో అత్ర అ అవేహి పటూ ఇమౌ ॥ ౧,౨౦౬.

నాయకుడు లవణం; ఈ గోవులు ఇవే, వారు యజమానులు కాదు. దేవీ గృహం ఇక్కడే ఉంది; ఈ ఇద్దరూ తెలివైనవారు అని తెలుసుకో.

అమీ అశ్వాః షడస్యేతి తన్న వాక్షడ్దలాని చ । తచ్చరేత్తల్లు నాతీతి తజ్జలం తచ్ఛ్మశానకమ్ ॥ ౧,౨౦౬.

ఇవి ఆరు గుర్రాలు; అవి కమలదళాలు కావు. అది చేసే పని, చేయని పని, ఆ నీరు, ఆ శ్మశానం.

సుగన్నత్ర పచన్నత్ర భవాంశ్ఛాదయతీతి చ । భవాజ్ఝనత్కరశ్చైవ భవాంస్తరతి సంస్మృతమ్ ॥ ౧,౨౦౬.

ఇక్కడ వండుతాడు, ఇక్కడ పండుతాడు, నీవు కప్పుతావు అని అంటారు. నీవు మేఘగర్జన చేస్తావు, నీవు జ్ఞాపకంతో దాటి పోతావు.

భవాంల్లిఖతి తాఞ్చక్రే భవాఞ్శేతేఽప్యనీదృశః । భవాణ్డీనం త్వన్తరసి త్వఙ్కరోషి సదార్చనమ్ ॥ ౧,౨౦౬.

నీవు వ్రాస్తావు, వాటిని సృష్టిస్తావు, నీవు పడుకుంటావు, కనబడకపోయినా. నీవు మధ్యలో ఉన్నావు, ఎప్పుడూ పూజ చేస్తావు.

కశ్చరేత్కష్టకారేణ క కుర్యాత్క ఫలే స్థితః । కఃశేతే చైవ కఃషణ్డః కస్కో యాతి చ గౌరవమ్ ॥ ౧,౨౦౬.

ఎవరు కష్టపడి పని చేస్తారు? ఎవరు అలా చేయగలరు, ఎవరు ఫలితంలో స్థిరంగా ఉంటారు? ఎవరు పడుకుంటారు, ఎవరు శక్తిలేనివారు, ఎవరు గౌరవాన్ని పొందుతారు?

క ఇహాత్ర క ఏవాహుర్దేవా ఆహుశ్చ భో వ్రజ । స్వభూర్విష్ణుర్వ్రజతి చ గీష్పతిశ్చైవ ధూర్పతిః ॥ ౧,౨౦౬.

ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారు, ఎవరి గురించి ఇక్కడ అంటారు? దేవతలు ఇలా అంటారు: 'వెళ్ళు, మిత్రమా.' స్వయంగా విష్ణువు ప్రయాణిస్తాడు, గీతాధిపతి, ధూపాధిపతి కూడా అలాగే.

అస్మానేష వ్రజేత్సస్యాదృక్సామ స చ గచ్ఛతి । కుటీచ్ఛాయా తథా ఛాయా సన్ధయోఽన్యే తథేదృశాః ॥ ౧,౨౦౬.

అతడు మన నుండి వెళ్తాడు; అతడు వెళ్ళవచ్చు, వెళ్తున్నాడు. గుడిసె నీడ, అలాగే నీడ, ఇతర సంబంధాలు కూడా ఇలాగే ఉంటాయి.

సమాసాః షట్సమాఖ్యాతాః స ద్విజః కర్మధారయః । ద్విగుస్త్రివేదీ గ్రామశ్చ అయం తత్పురుషః స్మృతః ॥ ౧,౨౦౬.

ఆరు సమాసాలు చెప్పబడ్డాయి: కర్మధారయ, ద్విగు, త్రివేది, గ్రామ, ఇవన్నీ తట్పురుష సమాసంగా పరిగణించబడతాయి.

తత్కృతశ్చ తదర్థశ్చ వృకభీతిశ్చ యద్ధనమ్ । జ్ఞానదక్షేణ తత్త్వజ్ఞో బహువ్రీహిరథావ్యయీ ॥ ౧,౨౦౬.

అది చేసినది, దానికి సంబంధించినది, నక్క భయం, ఆ ధనం. జ్ఞానంలో నిపుణుడు, తత్వాన్ని తెలిసినవాడు, బహువ్రీహి, అవ్యయీ కూడా ఉన్నాయి.

భావోఽధిస్త్రి యథోక్తం తు ద్వన్ద్వో దేవర్షిమానవాః । తద్ధితాః పాణ్డవః శైవో బ్రాహయం చ బ్రహ్మతాదయః ॥ ౧,౨౦౬.

భావం, అధిస్థానం, చెప్పిన విధంగా ద్వంద్వ సమాసం, దేవర్షి, మానవులు. తద్ధిత రూపాలు: పాండవుడు, శైవుడు, బ్రాహయుడు, బ్రహ్మతా మొదలైనవి.

దేవాగ్నిసఖిపత్యంశుక్రోష్టుస్వాయమ్భువః పితా । నా ప్రశస్తాశ్చరా గౌర్గ్లౌరబజన్తాశ్చ పుంస్యపి ॥ ౧,౨౦౬.

దేవుడు, అగ్ని, స్నేహం, అధికారం, శుక్రుడు, ఋష్టు, స్వాయంభువుడు, తండ్రి. సంచరించే వారు, ఆవు, ఎద్దు, పురుషులు ప్రశంసించబడరు.

హలన్తశ్చాశ్వయుక్క్ష్మాభుఙ్మరుత్క్రవ్యాన్మృగావిధః । ఆత్మా రాజా యువా పన్థాః పూషబ్రహ్మహణౌ హలీ ॥ ౧,౨౦౬.

'హల్'తో ముగిసేవి: గుర్రం, యోగం, భూమి, గాలి, మాంసాహారి, మృగజాతి. ఆత్మ, రాజు, యువకుడు, మార్గం, పూష, బ్రహ్మహంత, 'హలీ' కూడా ఉన్నాయి.

విడ్వే ధా ఉశనానడ్వాన్మధులిట్కాష్ఠతట్తథా । బనవార్యస్థివస్తూని జగత్సామాహనీ తథా ॥ ౧,౨౦౬.

విసర్జ్యం, మూత్రం, వీర్యం, తేనె, నూనె, చితాభూమిలోని కట్ట, అడవి, నీరు, ఎముకలు, లోకంలోని వస్తువులు — ఇవన్నీ స్త్రీలింగంగా భావించబడతాయి.

కర్మసర్పిర్వపుస్తేజ అజ్ఝలన్తా నపుంసకే । జాయా జరా నదీ లక్ష్మీః శ్రీస్త్రీభూమిర్వధూరపి ॥ ౧,౨౦౬.

కర్మ, నెయ్యి, శరీరం, అగ్ని, విషం, నపుంసకలింగం; భార్య, వృద్ధాప్యం, నది, ఐశ్వర్యం, లక్ష్మి, భూమి, వధువు కూడా స్త్రీలింగమే.

భ్రూః పునర్భూస్తథా ధేనుః స్వసా మాతా చ నౌ స్త్రియః । వాక్స్రగ్దిఙ్ముత్క్రుధః ప్రాయో యువతిః కుకుభస్తథా ॥ ౧,౨౦౬.

కన్నుబొమ్మ, మరల జననం, ఆవు, చెల్లెలు, తల్లి — ఇవి స్త్రీలు; మాట, రక్తం, దిక్కు, కోపం, సాధారణంగా యువతి, నడుము కూడా స్త్రీలింగమే.

ద్యోదివౌ ప్రావృషశ్చైవ సుమాన ఉష్ణిగస్త్రియామ్ । గుణద్రవ్యక్రియాయోగాత్స్త్రీలిఙ్గాంశ్చ వదామి తే ॥ ౧,౨౦౬.

ఆకాశం, పగలు, వర్షకాలం, సోమ, ఉష్ణిక్ ఛందస్సు — ఇవన్నీ గుణం, పదార్థం, క్రియ ఆధారంగా స్త్రీలింగంగా చెప్పబడినవి.

శుక్లకీలాలపాశ్చైవ శుచిశ్చ గ్రామణీః సుధీః । పటుః కమలభూః కర్తా సుమతో బహవః సునౌః ॥ ౧,౨౦౬.

తెలుపు, నలుపు, ఎరుపు, పవిత్రమైనది, గ్రామాధిపతి, జ్ఞాని, చురుకైనవాడు, కమలంలో జన్మించినవాడు, చేయువాడు, మేధావి, అనేకులు, మంచి కుమారుడు — ఇవన్నీ పుంసలింగంగా ఉంటాయి.

సత్యా నాగ్న్యస్తథా పుంసో హ్యభక్షయత దీర్ఘపాత్ । సర్వవిశ్వోభ యే చోభౌ ఏకోన్యాన్యతరాణి చ ॥ ౧,౨౦౬.

నిజాయితీగలవాడు, పాము, అగ్ని — ఇవి పుంసలింగంగా ఉంటాయి; తినరాని పదార్థాలు, దూరంగా పడేవి, సమస్తం, విశ్వం, ఇద్దరూ, ఒకటి తక్కువ, మరొకటి — ఇవన్నీ పుంసలింగమే.

డతరో డతమో నేమస్త్వః సమోఽథ సిమేతరౌ । పూర్వశ్చైవాధరశ్చైవ దక్షిణశ్చోత్తరావరౌ ॥ ౧,౨౦౬.

డతర, డతమ, నేమ, త్వహ్, సమ, సిమేతర; పూర్వ, అధర, దక్షిణ, ఉత్తరావర — ఇవన్నీ పుంసలింగ పదాలు.

పరశ్చాన్తరమప్యేతద్యత్త్యత్కిమదసస్త్విదమ్ । యుష్మదస్మత్తత్ప్రథమచరమాల్పతయార్ధకాః ॥ ౧,౨౦౬.

పర, అంతర కూడా అలాగే; యత్, తత్, కిమ్, అదస్ — ఇవి నపుంసకలింగం; యుష్మత్, అస్మత్, తత్ — మొదటి, రెండవ, మూడవ పురుషులు — వీటికి ద్వివచన రూపాలు ఉంటాయి.

తథా కతిపయో ద్వౌ చేత్యేవం సర్వాదయస్తథా । శృణోత్యాద్యా జుహోతిశ్చ జహాతిశ్చ దధాత్యపి ॥ ౧,౨౦౬.

అలాగే, కొంతమంది, ఇద్దరు, మొదలైన అన్ని సంఖ్యలు; విను, హోమం చేయు, వదిలివేయు, ఉంచు — ఇవన్నీ కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.

దీప్యతిః స్తూయతిశ్చైవ పుత్త్రీయతి ధనీయతి । త్రుట్యతి మ్రియతే చైవ చిచీషతి నినీషతి ॥ ౧,౨౦౬.

ప్రకాశిస్తుంది, ప్రశంసించబడుతుంది, కుమారుని కోరుతుంది, ధనాన్ని కోరుతుంది, విరిగిపోతుంది, మరణిస్తుంది, సేకరించాలనుకుంటుంది, నడిపించాలనుకుంటుంది.

సర్వే తిష్ఠన్తి సర్వస్మై సర్వస్మాత్సర్వన్తో గతః । సర్వేషాం చైవ సర్వస్మిన్నేవం విశ్వాదయస్తథా ॥ ౧,౨౦౬.

అందరూ నిలుస్తారు, అందరికోసం, అందరిలోనుండి, అందరిలో ముగియడం; అందరిది, అందరిలో — ఇలాంటివి విశ్వ మొదలైన పదాలు.

పూర్వే పూర్వాశ్చ పూర్వస్మాత్పూర్వస్మిన్పూర్వ ఈరితః । సూత ఉవాచ । సుప్తిఙన్తుం సిద్ధరూపం నామమాత్రేణ దర్శితమ్ । కాత్యాయనః కుమారాత్తు శ్రుత్వా విస్తరమబ్రవీత్ ॥ ౧,౨౦౬.

పూర్వ, పూర్వా, పూర్వస్మాత్, పూర్వస్మిన్, పూర్వ అని అంటారు. సూతుడు చెప్పాడు: సుప్తింగంతు సిద్ధరూపం పేరుతో చూపబడింది; కుమారుని నుండి వివరంగా విని, కాత్యాయనుడు మరింత వివరించాడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౨౦౮ సూత ఉవాచ । ఆర్యాలక్ష్మ త్వష్ట గణాః సదా జో విషమే న హి । షష్ఠే జో న్లౌ వాపి భవేత్పదం షష్ఠే ద్వితీయలాత్ ॥ ౧,౨౦౮.

సూతుడు చెప్పాడు: ఆర్యా ఛందస్సు లక్షణాలు ఇవే: త్వష్ట గణం ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటుంది, బేసి స్థానాల్లో ఉండదు; ఆరవ స్థానంలో జో లేదా న్లౌ ఉండవచ్చు, ఆ పదం రెండవ విభక్తి నుండి వస్తుంది.

ఆదితః సప్తమే హ్రస్వా ద్వితీయార్ధే శరే తతః । త్రిగణాఙ్ఘ్రిశ్చ పథ్యా స్యాద్విపులా వహ్నిలఙ్ఘనాత్ ॥ ౧,౨౦౮.

ప్రారంభంలో, ఏడవ అక్షరంలో హ్రస్వం; రెండవ భాగంలో శర ఉంటుంది; మూడు గణాలు, పాదం సరైనవి, అగ్ని దాటి వచ్చినప్పుడు విపులా అవుతుంది.