గరుడపురాణమ్

జ్ఞేయా మూషికపర్ణో తు భ్రమన్తీ చాఖుపర్ణికా । విషముష్టిర్ద్రావణఞ్చ కేశముష్టిరుదాహృతా ॥ ౧,౨౦౪.

మూషికపర్ణము, భ్రమంతి, ఆఖుపర్ణికా అని తెలుసుకోవాలి. విషముష్టి, ద్రావణము, కేశముష్టి అని కూడా అంటారు.

కింలిహీం కటుకీం విద్యాదన్తకశ్చామ్లవేతసః । అశ్వత్థా బహుపత్రా చ విజ్ఞేయా చామలక్యపి ॥ ౧,౨౦౪.

కింలిహీ, కటుకీ అనే చెట్లు ఉన్నాయి. అంతకము అనగా ఆమ్లవేతసము. అశ్వత్థము, బహుపత్రా, ఆమలకీ అనే చెట్లు కూడా గుర్తించాలి.

అరూషక్రం పత్ర శూకం క్షీరీ రాజాదనం మతమ్ । మహాపత్రం దాడిమం చ తమేవ కరకం వదేత్ ॥ ౧,౨౦౪.

అరూషక్రము, పత్రము, శూకము, క్షీరీ, రాజాదనము అని పిలుస్తారు. మహాపత్రము, దాడిమము, అదే కరకము అని కూడా అంటారు.

మసూరీ విదలీ శష్పా కాలిన్దీతి నిరుచ్యతే । కణ్టకాఖ్యా మహాశ్యామా వృక్షపాదీతి వక్ష్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

మసూరీ, విదలీ, శష్పా అనే చెట్లు కాలిందీ అని పిలుస్తారు. కంటకాఖ్యా, మహాశ్యామా, వృక్షపాదీ అని కూడా ఉన్నాయి.

విద్యా కున్తీ నికుమ్భా చ త్రిభఙ్గీ త్రిపుటీ త్రివృత్ । సప్తలా యవతిక్తా చ చర్మా చర్మకసేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

విద్యా, కుంతీ, నికుంభా, త్రిభంగీ, త్రిపుటీ, త్రివృత్, సప్తలా, యవతిక్తా, చర్మా, చర్మకస అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

శఙ్ఖినీ సుకుమారీ చ తిక్తాక్షీ చాక్షిపీలుకమ్ । గవాక్షీ చామృతా శ్వేతా గిరికర్ణో గవాదినీ ॥ ౧,౨౦౪.

శంఖినీ, సుకుమారి, తిక్తాక్షీ, అక్షిపీలుకము, గవాక్షీ, అమృతా, శ్వేతా, గిరికర్ణము, గవాదినీ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కామ్పిల్లకోఽథ రక్తాఙ్గో గుణ్డా రోచనికేతి చ । హేమక్షీరీ స్మృతా పీతా గౌరీ వై కాలదుగ్ధికా ॥ ౧,౨౦౪.

కాంపిల్లకము, రక్తాంగము, గుండా, రోచనికా అని పిలుస్తారు. హేమక్షీరీని పీతా, గౌరీ, కాలదుగ్ధికా అని కూడా అంటారు.

గాఙ్గేరుకీ నాగబలా విశాలా చేన్ద్రవారుణీ । తార్క్ష్యం శైలం నీలవర్ణమఞ్జనఞ్చ రసాఞ్జనమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

గాంగేరుకీ, నాగబలా, విశాలా, ఇంద్రవారుణీ, తార్క్ష్యము, శైలము, నీలవర్ణము, అంజనము, రసాంజనము అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

నిర్యాసో యశ్చ శాల్మల్యాః స మోచరససంజ్ఞకః । ప్రత్యక్పుష్పీ ఖరీ జ్ఞేయా అపామార్గో మయూరకః ॥ ౧,౨౦౪.

శాల్మలీ చెట్టు నుండి వచ్చే గుళికను మోచరము అంటారు. ప్రత్యక్పుష్పీ, ఖరీ, అపామార్గము, మయూరకము కూడా తెలుసుకోవాలి.

సింహాస్యవృషవాసాకమాటరూషకమాదిశేత్ । జీవకో జీవశాకశ్చ కర్బురఞ్చ శటీం విదుః ॥ ౧,౨౦౪.

సింహాస్యము, వృషవాసా, మాటరూషకము సూచించబడినవి. జీవకము, జీవశాకము, కర్బురము, శటీ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కట్ఫలం సోమవృక్షః స్యాదగ్నిగన్ధా సుగన్ధికా । శతాఙ్గం శతపుష్పా చ మింసిర్మధురికామతా ॥ ౧,౨౦౪.

కట్ఫలము, సోమవృక్షము, అగ్నిగంధా, సుగంధికా, శతాంగము, శతపుష్పా, మింసిర్, మధురికా అని పిలుస్తారు.

జ్ఞేయం పుష్కరమూలఞ్చ పుష్కరం పుష్కరాహ్వయమ్ । యాసోఽథ ధన్వయాసశ్చ దుష్పర్శోఽథ దురాలభా ॥ ౧,౨౦౪.

పుష్కరమూలము, పుష్కరము, పుష్కరాహ్వయము తెలుసుకోవాలి. యాస, ధన్వయాసము, దుష్పర్షము, దురాలభా అని కూడా ఉన్నాయి.

వాకుచీ సోమరాజీ చ సోమవల్లీతి కీర్తితా । మార్కవః కేశరాజశ్చ భృఙ్గరాజో నిగద్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

వాకుచీ, సోమరాజీ, సోమవల్లీ అనే పేర్లు ఉన్నాయి. మార్కవము, కేశరాజు, భృంగరాజు అని కూడా అంటారు.

ప్రోక్తస్త్వేడగజస్తజ్జ్ఞైశ్చక్రమర్దకసంజ్ఞఖః । సురఙ్గీతగరః స్నాయుః కలనాశా తు వాయసీ ॥ ౧,౨౦౪.

వేదగజాన్ని పండితులు చక్రమార్దకమని కూడా పిలుస్తారు. సురంగీని టగర అని, దాని నరాన్ని కలనాశ అని, వాయసిని మరో పేరు అని కూడా అంటారు.

మహాకాలః స్మృతో బేలస్తణ్డులీయో ఘనస్తనః । ఇక్ష్వాకుస్తిక్తతుమ్బీ స్యాత్తిక్తాలబుర్నిగద్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

మహాకాలాన్ని బేలా అని, తండులీయాన్ని ఘనస్థన అని, ఇక్ష్వాకువును కాకరకాయ అని, తిక్తాలబువును అదే పేరుతో పిలుస్తారు.

ధామార్గవోఽథ కోషాతక్యథ యామినీ । విద్యాత్కోశతకీభేదం కృతభేదనసంజ్ఞకా ॥ ౧,౨౦౪.

ధామార్గవం, కోషాతకీ, యామినీ అనే పేర్లతో కూడా తెలుసుకోవాలి. కోషాతకీకి వేర్వేరు రకాలున్నాయి, వాటిని కృతభేదనమని అంటారు.

తథా జీమూతకాఖ్యా చ ఖుడ్డాకో దేవతాడకః । గృధ్రనఖీ గృధ్రనఖీ హిఙ్గుకాకాదనీ మతా ॥ ౧,౨౦౪.

అలాగే, జీమూతాన్ని ఖుడ్డాక లేదా దేవతాడక అని కూడా పిలుస్తారు. గృధ్రనఖీ అనే పేరు కూడా ఉంది, హింగుకాకాదనీ అనే పేరు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అశ్వారిశ్చైవ బోద్ధవ్యః కరవీరోఽశ్వమారకః । సిన్ధుః సైన్ధవసిన్ధూత్థమణిమన్థముదాహృతమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

అశ్వారి అనే ఔషధాన్ని తెలుసుకోవాలి. కరవీరాన్ని అశ్వమారక అని కూడా అంటారు. సింధు, సైంధవ, సింధూత్థ అనే పేర్లన్నీ మణిమంతానికి ఉన్నాయి.

క్షారో యవాగ్రజశ్చైవ యవక్షారోఽభిధీయతే । సర్జికా సర్జికాక్షారో ద్వితీయః పరికీర్తితః ॥ ౧,౨౦౪.

క్షారాన్ని, యవాగ్రజాన్ని యవక్షారమని పిలుస్తారు. సర్జికా, సర్జికాక్షారం రెండవ రకంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

కాశీశం పుష్పకాశీశం విజ్ఞేయం నేత్త్రభేషజమ్ । ధాతుకాశీశకాశీ చ సంజ్ఞేయం తచ్చ కీర్తితమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

కాశీశం, పుష్పకాశీశం అనే ఔషధాలు కళ్లకు మంచివిగా గుర్తించబడ్డాయి. ధాతుకాశీశం, కాశీ అనే పేర్లతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

సౌరాష్ట్రీ మృత్తికాక్షారం కాక్షీ వై పఙ్కపర్పటీ । విద్యాత్సమాక్షికం ధాతు తాప్యం తాప్యుత్థసమ్భవమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

సౌరాష్ట్ర మట్టిలోని క్షారం, కాక్షీ అనే పేర్లు పంకపర్పటికి ఉన్నాయి. సమాక్షికం ఒక ఖనిజం, తాప్యం తాప్యుత్థ నుండి ఉత్పన్నమవుతుంది.

శిలా మనః శిలా జ్ఞేయా నేపాలీ కులటీతి చ । ఆలం మనస్తాలకం వా హరితాలం వినిర్దిశేత్ ॥ ౧,౨౦౪.

శిలా, మనఃశిలా, నేపాలి, కులటీ అనే పేర్లను తెలుసుకోవాలి. ఆల లేదా మనస్తాలకాన్ని హరితాలమని సూచిస్తారు.

గన్ధకో గన్ధపాషాణో రసః పారద ఉచ్యతే । తామ్రమౌదుమ్బరం శుల్బం విద్యాన్మ్లేచ్ఛముఖం తథా ॥ ౧,౨౦౪.

గంధకం అంటే గంధపాషాణం, రసం అంటే పారదం. తామ్రమౌదుంభరం, శుల్బం, మ్లేచ్ఛముఖం అనే పేర్లూ ఉన్నాయి.

అద్రిసారస్త్వయస్తీక్ష్ణం లోహకఞ్చాపి కథ్యతే । మాక్షికం మధు చ క్షౌద్రం తచ్చ పుష్పరసం స్మృతమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

అద్రిసారాన్ని తీవ్రమైన ఇనుము, లోహకంచ అని కూడా పిలుస్తారు. మాక్షికం, మధు, క్షౌద్రం ఇవన్నీ పుష్పరసంగా భావిస్తారు.

జ్యేష్ఠన్తు సోదకం తత్స్యాత్కాఞ్జికన్తు సువీరకమ్ । సీతా సితోపలా చైవ మత్స్యణ్డీశర్కరా స్మృతా ॥ ౧,౨౦౪.

జ్యేష్ఠాన్ని నీటితో కలిపితే కాంజికం, సువీరకం అని పిలుస్తారు. సీతా, సితోపల, మత్స్యండీ అనే పేర్లు చక్కెరకు ఉన్నాయి.

త్వగేలాపత్రకైస్తుల్యైస్త్రిసుగన్ధి త్రిజాతకమ్ । నాగకేశరసంయుక్తం తచ్చతుర్జాతమిష్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

త్వక్, ఏల, పత్రిక సమానంగా కలిపితే త్రిసుగంధి లేదా త్రిజాతకం అవుతుంది. దీనికి నాగకేశరాన్ని కలిపితే చతుర్జాతమని అంటారు.

పిప్పలీ పిప్పలీమూలం చవ్యచిత్రకనాగరైః । కథితం పఞ్చకోలఞ్చ కోలకం కోలసంజ్ఞయా ॥ ౧,౨౦౪.

పిప్పలి, పిప్పలిమూలం, చవ్య, చిత్రక, నాగరాలతో కలిపి పంచకోలమని, అలాగే కోలకాన్ని కూడా అదే పేరుతో పిలుస్తారు.

ప్రియఙ్గుః కఙ్గుకా జ్ఞేయా కోరదూషశ్చ కోద్రవః । త్రిపుటః పుటసంజ్ఞశ్చ కలాపో లఙ్గకో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

ప్రియంగును కంగుక అని, కొరదూషను కొద్రవ అని పిలుస్తారు. త్రిపుటను పుట అని, కలాపాన్ని లంగక అని భావిస్తారు.

సతీనో వర్తులశ్చైవ వేణుశ్చాపి ప్రకీర్తితః । పిచుకం పితలం చాక్షం బిడాలపదకం తథా ॥ ౧,౨౦౪.

సతీన, వృత్తాకారం, వేణు అనే పేర్లు ప్రస్తావించబడ్డాయి. పిచుక, పితల, చాక్ష, బిడాలపదక అనే పేర్లూ ఉన్నాయి.