గరుడపురాణమ్

వృక్షాదనీ ఛిన్నరుహా నీలవల్లీ రసామృతా । వసుకోటశ్చ విజ్ఞేయో వాశిరః కామ్పిల్లో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

వృక్షాదనీ, చిన్నరుహా, నీలవల్లి, రసామృతా, వసుకోట, వాశిరం అంటే కాంపిల్ల అని గుర్తించాలి.

పాషాణభేదకోఽరిష్టో హ్యస్మభిత్కుట్టభేదకః । ఘణ్టాకః శుష్కకో జ్ఞేయో వచోఽథ సూచకో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

పాషాణభేదక, అరిష్ట, కుట్టభేదక అని తెలుసుకోవాలి. ఘంటాక, శుష్కక, వచ, సూచక అని కూడా పిలుస్తారు.

సురసో బీజకశ్చైవ పీతశాలోఽభిధీయేత । వజ్రవృక్షో మహావృక్షః స్నుహీ స్నుక్చ సుధా గుడా ॥ ౧,౨౦౪.

సురస, బీజక, పీతశాల అని పిలుస్తారు. వజ్రవృక్ష, మహావృక్ష, స్నుహీ, స్నుక, సుధా, గుడా అని కూడా ఉన్నాయి.

తులసీం సురసాం విద్యాదుపస్థేతి చ కథ్యతే । కుఠేరకోఽప్యర్జునకః పర్ణో సౌగన్ధిపర్ణిక్రః ॥ ౧,౨౦౪.

తులసిని సురస అని, ఉపస్థ అని కూడా అంటారు. కుతేరక, అర్జునక, పర్ణ, సుగంధిపర్ణిక్ర అని తెలుసుకోవాలి.

నీలశ్చ సిన్ధువారశ్చ నిర్గుణ్డీతి సుగన్ధికా । జ్ఞేయా సుగన్ధిపర్ణోతి వాసన్తీ కులజేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

నీల, సింధువార, నిర్గుండి అనే సుగంధిక. సుగంధిపర్ణోతి, వాసంతి, కులజ అని కూడా తెలుసుకోవాలి.

కాలీయకం పీతకాష్ఠం కతకాఖ్యః పునః స్మృతః । గాయత్రీఖదిరో జ్ఞేయస్తద్భేదః కన్దరో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

కాళీయకము అనగా పసుపు రంగు కలిగిన చెక్కు. దీనిని కటకము అని కూడా అంటారు. గాయత్రీ ఖదిరము అని ఒక చెట్టు ఉంది, దానికి మరో రూపము కందరము అని పిలుస్తారు.

ఇన్దీ వరం కువలయం పద్మం నీలోత్పలం స్మృతమ్ । సౌగన్ధికం శతదలమబ్జం కమలముచ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

ఇందీ అనే పుష్పము ఉత్తమమైనది. కువలయము అనగా నీలకమలము. పద్మము అంటే కమలపువ్వు. నీలోత్పలము అని కూడా గుర్తించాలి. సౌగంధికము, శతదళము, అబ్జము, కమలము అన్నీ కమలపువ్వుకే పేర్లు.

అజవర్ణో భవేదూర్జో వాజికర్ణోఽశ్వకర్ణకః । శ్లేష్మాన్తకస్తథా శేలుర్బహువారశ్చ కథ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

అజవర్ణము, ఊర్జము, వాజికర్ణము, అశ్వకర్ణకము, శ్లేష్మాంతకము, శేలురు, బహువారము అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

సునన్దకః కకుద్భద్రం ఛత్రాకీ ఛత్రసంజ్ఞకా । కబరీ కుమ్భకో ధృష్టః క్షుద్విధో ధనకృత్తథా ॥ ౧,౨౦౪.

సునందకము, కకుద్భద్రము, ఛత్రాకి, ఛత్రసంజ్ఞకము, కబరీ, కుంభకము, ధృష్టము, క్షుద్విధము, ధనకృత్ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కృష్ణార్జకః కరాలశ్చ కాలమానః ప్రకీర్తితః । ప్రాచీ బలా నదీక్రాన్తా కాకజఙ్ఘాథ వాయసీ ॥ ౧,౨౦౪.

కృష్ణార్జకము, కరాళము, కాలమానము అని పిలుస్తారు. ప్రాచీ, బలా, నదీక్రాంతా, కాకజంఘా, వాయసీ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

జ్ఞేయా మూషికపర్ణో తు భ్రమన్తీ చాఖుపర్ణికా । విషముష్టిర్ద్రావణఞ్చ కేశముష్టిరుదాహృతా ॥ ౧,౨౦౪.

మూషికపర్ణము, భ్రమంతి, ఆఖుపర్ణికా అని తెలుసుకోవాలి. విషముష్టి, ద్రావణము, కేశముష్టి అని కూడా అంటారు.

కింలిహీం కటుకీం విద్యాదన్తకశ్చామ్లవేతసః । అశ్వత్థా బహుపత్రా చ విజ్ఞేయా చామలక్యపి ॥ ౧,౨౦౪.

కింలిహీ, కటుకీ అనే చెట్లు ఉన్నాయి. అంతకము అనగా ఆమ్లవేతసము. అశ్వత్థము, బహుపత్రా, ఆమలకీ అనే చెట్లు కూడా గుర్తించాలి.

అరూషక్రం పత్ర శూకం క్షీరీ రాజాదనం మతమ్ । మహాపత్రం దాడిమం చ తమేవ కరకం వదేత్ ॥ ౧,౨౦౪.

అరూషక్రము, పత్రము, శూకము, క్షీరీ, రాజాదనము అని పిలుస్తారు. మహాపత్రము, దాడిమము, అదే కరకము అని కూడా అంటారు.

మసూరీ విదలీ శష్పా కాలిన్దీతి నిరుచ్యతే । కణ్టకాఖ్యా మహాశ్యామా వృక్షపాదీతి వక్ష్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

మసూరీ, విదలీ, శష్పా అనే చెట్లు కాలిందీ అని పిలుస్తారు. కంటకాఖ్యా, మహాశ్యామా, వృక్షపాదీ అని కూడా ఉన్నాయి.

విద్యా కున్తీ నికుమ్భా చ త్రిభఙ్గీ త్రిపుటీ త్రివృత్ । సప్తలా యవతిక్తా చ చర్మా చర్మకసేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

విద్యా, కుంతీ, నికుంభా, త్రిభంగీ, త్రిపుటీ, త్రివృత్, సప్తలా, యవతిక్తా, చర్మా, చర్మకస అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

శఙ్ఖినీ సుకుమారీ చ తిక్తాక్షీ చాక్షిపీలుకమ్ । గవాక్షీ చామృతా శ్వేతా గిరికర్ణో గవాదినీ ॥ ౧,౨౦౪.

శంఖినీ, సుకుమారి, తిక్తాక్షీ, అక్షిపీలుకము, గవాక్షీ, అమృతా, శ్వేతా, గిరికర్ణము, గవాదినీ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కామ్పిల్లకోఽథ రక్తాఙ్గో గుణ్డా రోచనికేతి చ । హేమక్షీరీ స్మృతా పీతా గౌరీ వై కాలదుగ్ధికా ॥ ౧,౨౦౪.

కాంపిల్లకము, రక్తాంగము, గుండా, రోచనికా అని పిలుస్తారు. హేమక్షీరీని పీతా, గౌరీ, కాలదుగ్ధికా అని కూడా అంటారు.

గాఙ్గేరుకీ నాగబలా విశాలా చేన్ద్రవారుణీ । తార్క్ష్యం శైలం నీలవర్ణమఞ్జనఞ్చ రసాఞ్జనమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

గాంగేరుకీ, నాగబలా, విశాలా, ఇంద్రవారుణీ, తార్క్ష్యము, శైలము, నీలవర్ణము, అంజనము, రసాంజనము అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

నిర్యాసో యశ్చ శాల్మల్యాః స మోచరససంజ్ఞకః । ప్రత్యక్పుష్పీ ఖరీ జ్ఞేయా అపామార్గో మయూరకః ॥ ౧,౨౦౪.

శాల్మలీ చెట్టు నుండి వచ్చే గుళికను మోచరము అంటారు. ప్రత్యక్పుష్పీ, ఖరీ, అపామార్గము, మయూరకము కూడా తెలుసుకోవాలి.

సింహాస్యవృషవాసాకమాటరూషకమాదిశేత్ । జీవకో జీవశాకశ్చ కర్బురఞ్చ శటీం విదుః ॥ ౧,౨౦౪.

సింహాస్యము, వృషవాసా, మాటరూషకము సూచించబడినవి. జీవకము, జీవశాకము, కర్బురము, శటీ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కట్ఫలం సోమవృక్షః స్యాదగ్నిగన్ధా సుగన్ధికా । శతాఙ్గం శతపుష్పా చ మింసిర్మధురికామతా ॥ ౧,౨౦౪.

కట్ఫలము, సోమవృక్షము, అగ్నిగంధా, సుగంధికా, శతాంగము, శతపుష్పా, మింసిర్, మధురికా అని పిలుస్తారు.

జ్ఞేయం పుష్కరమూలఞ్చ పుష్కరం పుష్కరాహ్వయమ్ । యాసోఽథ ధన్వయాసశ్చ దుష్పర్శోఽథ దురాలభా ॥ ౧,౨౦౪.

పుష్కరమూలము, పుష్కరము, పుష్కరాహ్వయము తెలుసుకోవాలి. యాస, ధన్వయాసము, దుష్పర్షము, దురాలభా అని కూడా ఉన్నాయి.

వాకుచీ సోమరాజీ చ సోమవల్లీతి కీర్తితా । మార్కవః కేశరాజశ్చ భృఙ్గరాజో నిగద్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

వాకుచీ, సోమరాజీ, సోమవల్లీ అనే పేర్లు ఉన్నాయి. మార్కవము, కేశరాజు, భృంగరాజు అని కూడా అంటారు.

ప్రోక్తస్త్వేడగజస్తజ్జ్ఞైశ్చక్రమర్దకసంజ్ఞఖః । సురఙ్గీతగరః స్నాయుః కలనాశా తు వాయసీ ॥ ౧,౨౦౪.

వేదగజాన్ని పండితులు చక్రమార్దకమని కూడా పిలుస్తారు. సురంగీని టగర అని, దాని నరాన్ని కలనాశ అని, వాయసిని మరో పేరు అని కూడా అంటారు.

మహాకాలః స్మృతో బేలస్తణ్డులీయో ఘనస్తనః । ఇక్ష్వాకుస్తిక్తతుమ్బీ స్యాత్తిక్తాలబుర్నిగద్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

మహాకాలాన్ని బేలా అని, తండులీయాన్ని ఘనస్థన అని, ఇక్ష్వాకువును కాకరకాయ అని, తిక్తాలబువును అదే పేరుతో పిలుస్తారు.

ధామార్గవోఽథ కోషాతక్యథ యామినీ । విద్యాత్కోశతకీభేదం కృతభేదనసంజ్ఞకా ॥ ౧,౨౦౪.

ధామార్గవం, కోషాతకీ, యామినీ అనే పేర్లతో కూడా తెలుసుకోవాలి. కోషాతకీకి వేర్వేరు రకాలున్నాయి, వాటిని కృతభేదనమని అంటారు.

తథా జీమూతకాఖ్యా చ ఖుడ్డాకో దేవతాడకః । గృధ్రనఖీ గృధ్రనఖీ హిఙ్గుకాకాదనీ మతా ॥ ౧,౨౦౪.

అలాగే, జీమూతాన్ని ఖుడ్డాక లేదా దేవతాడక అని కూడా పిలుస్తారు. గృధ్రనఖీ అనే పేరు కూడా ఉంది, హింగుకాకాదనీ అనే పేరు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అశ్వారిశ్చైవ బోద్ధవ్యః కరవీరోఽశ్వమారకః । సిన్ధుః సైన్ధవసిన్ధూత్థమణిమన్థముదాహృతమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

అశ్వారి అనే ఔషధాన్ని తెలుసుకోవాలి. కరవీరాన్ని అశ్వమారక అని కూడా అంటారు. సింధు, సైంధవ, సింధూత్థ అనే పేర్లన్నీ మణిమంతానికి ఉన్నాయి.

క్షారో యవాగ్రజశ్చైవ యవక్షారోఽభిధీయతే । సర్జికా సర్జికాక్షారో ద్వితీయః పరికీర్తితః ॥ ౧,౨౦౪.

క్షారాన్ని, యవాగ్రజాన్ని యవక్షారమని పిలుస్తారు. సర్జికా, సర్జికాక్షారం రెండవ రకంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.