గరుడపురాణమ్

అయో లోహం సముద్దిష్టం యౌగికైర్లోహనామభిః । పురం కుటనటం విద్యాన్మహిషాక్షః పలఙ్కషా ॥ ౧,౨౦౪.

అయోను ఇనుము అని, లోహాల పేర్లతో పిలుస్తారు. పురం, కుటనటం, మహిషాక్ష, పలంకషా అని కూడా తెలుసుకోవాలి.

కాశ్మరీ కట్ఫలా జ్ఞేయా శ్రీపర్ణో చేతి కీర్తితా । శల్లకీ గజభక్ష్యా చ పత్రీ చ సురభీ స్త్రవః ॥ ౧,౨౦౪.

కాశ్మరీని కటఫల అని, శ్రీపర్ణాన్ని అలాగే, శల్లకి, గజభక్ష్య, పత్రి, సురభిస్రవ అని కూడా అంటారు.

ధాత్రీమామలకీం విద్యాదక్షశ్చైవ విభీతకః । పథ్యాభయా చ విజ్ఞేయా పూతనా చ హరీతకీ ॥ ౧,౨౦౪.

ధాత్రీ అంటే ఆమలకీ, అక్ష అంటే విభీతక అని తెలుసుకోవాలి. పథ్యా అంటే అభయ, పూతనా అంటే హరీతకీ అని గుర్తించాలి.

త్రిఫలా ఫలమేవోక్తా తచ్చ జ్ఞేయం ఫలత్రికమ్ । ఉదకీర్యో దీర్ఘవృన్తః కరఞ్జశ్చేతి కీర్తితః ॥ ౧,౨౦౪.

త్రిఫల అనగా మూడు ఫలాలు అని, ఫలత్రయంగా తెలుసుకోవాలి. ఉదకీర్యం దీర్ఘవృంతం కలది, దానిని కరంజం అని అంటారు.

యష్టీ యష్ట్యాహ్వయం ప్రోక్తం మదుకం మధుయష్టికా । ధాతకీ తామ్రపర్ణో స్యాత్సమఙ్గా కుఞ్జరా మతా ॥ ౧,౨౦౪.

యష్టీని యష్ట్యాహ్వయ అని, మదుకాన్ని మధుయష్టికా అని పిలుస్తారు. ధాతకీని తామ్రపర్ణ అని, సమంగా అంటే కుంజరా అని భావిస్తారు.

సితం మలయజం శీతం గోశీర్షం సితచన్దనమ్ । విద్యాద్రక్తం చన్దనం చ ద్వితీయం రక్తచన్దనమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

సితం అంటే మలయజం, అది చల్లగా ఉంటుంది. గోశీర్షం అంటే తెల్లచందనం. రక్తం అంటే చందనం, రెండవది రక్తచందనం అని తెలుసుకోవాలి.

కాకోలీ చ స్మృతా వీరా వయస్యా చార్కపుష్పికా । శృఙ్గీ కర్కటశృఙ్గీ చ మహాఘోషా చ కీర్తితా ॥ ౧,౨౦౪.

కాకోలీని వీరా అని, వయస్యను అర్కపుష్పికా అని గుర్తించాలి. శృంగీ, కర్కటశృంగీ, మహాఘోషా అని కూడా చెప్పబడతాయి.

తుగాక్షీరీ శుభా వాంశీ విజ్ఞేయా వంశలోచనా । మృద్వికా చ స్మృతా ద్రాక్షా తథా గోస్తనికా మతా ॥ ౧,౨౦౪.

తుగాక్షీరీ, శుభవంశీ, వంశలోచన అని తెలుసుకోవాలి. మృద్విక అంటే ద్రాక్ష, గోస్తనిక కూడా అలాగే భావించాలి.

స్యాదుశీరం మృణాలఞ్చ సేవ్యం లామజ్జకం తథా । సారఞ్చ గోపవల్లీ చ గోపీ భద్రా చ కథ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

ఉశీర, మృణాళం, సేవ్య, లామజ్జకం, సారం, గోపవల్లి, గోపీభద్రా అని కూడా చెప్పబడతాయి.

దన్తీ కటఙ్కటేరీ చ జ్ఞేయా దారునిశేతి చ । హరిద్రా రజనీ ప్రోక్తా పీతికా రాత్రినామికా ॥ ౧,౨౦౪.

దంతీ, కటంకటేరీ, దారునిశా అని తెలుసుకోవాలి. హరిద్రా అంటే రజనీ, పీతికా అంటే రాత్రినామికా అని పిలుస్తారు.

వృక్షాదనీ ఛిన్నరుహా నీలవల్లీ రసామృతా । వసుకోటశ్చ విజ్ఞేయో వాశిరః కామ్పిల్లో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

వృక్షాదనీ, చిన్నరుహా, నీలవల్లి, రసామృతా, వసుకోట, వాశిరం అంటే కాంపిల్ల అని గుర్తించాలి.

పాషాణభేదకోఽరిష్టో హ్యస్మభిత్కుట్టభేదకః । ఘణ్టాకః శుష్కకో జ్ఞేయో వచోఽథ సూచకో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

పాషాణభేదక, అరిష్ట, కుట్టభేదక అని తెలుసుకోవాలి. ఘంటాక, శుష్కక, వచ, సూచక అని కూడా పిలుస్తారు.

సురసో బీజకశ్చైవ పీతశాలోఽభిధీయేత । వజ్రవృక్షో మహావృక్షః స్నుహీ స్నుక్చ సుధా గుడా ॥ ౧,౨౦౪.

సురస, బీజక, పీతశాల అని పిలుస్తారు. వజ్రవృక్ష, మహావృక్ష, స్నుహీ, స్నుక, సుధా, గుడా అని కూడా ఉన్నాయి.

తులసీం సురసాం విద్యాదుపస్థేతి చ కథ్యతే । కుఠేరకోఽప్యర్జునకః పర్ణో సౌగన్ధిపర్ణిక్రః ॥ ౧,౨౦౪.

తులసిని సురస అని, ఉపస్థ అని కూడా అంటారు. కుతేరక, అర్జునక, పర్ణ, సుగంధిపర్ణిక్ర అని తెలుసుకోవాలి.

నీలశ్చ సిన్ధువారశ్చ నిర్గుణ్డీతి సుగన్ధికా । జ్ఞేయా సుగన్ధిపర్ణోతి వాసన్తీ కులజేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

నీల, సింధువార, నిర్గుండి అనే సుగంధిక. సుగంధిపర్ణోతి, వాసంతి, కులజ అని కూడా తెలుసుకోవాలి.

కాలీయకం పీతకాష్ఠం కతకాఖ్యః పునః స్మృతః । గాయత్రీఖదిరో జ్ఞేయస్తద్భేదః కన్దరో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

కాళీయకము అనగా పసుపు రంగు కలిగిన చెక్కు. దీనిని కటకము అని కూడా అంటారు. గాయత్రీ ఖదిరము అని ఒక చెట్టు ఉంది, దానికి మరో రూపము కందరము అని పిలుస్తారు.

ఇన్దీ వరం కువలయం పద్మం నీలోత్పలం స్మృతమ్ । సౌగన్ధికం శతదలమబ్జం కమలముచ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

ఇందీ అనే పుష్పము ఉత్తమమైనది. కువలయము అనగా నీలకమలము. పద్మము అంటే కమలపువ్వు. నీలోత్పలము అని కూడా గుర్తించాలి. సౌగంధికము, శతదళము, అబ్జము, కమలము అన్నీ కమలపువ్వుకే పేర్లు.

అజవర్ణో భవేదూర్జో వాజికర్ణోఽశ్వకర్ణకః । శ్లేష్మాన్తకస్తథా శేలుర్బహువారశ్చ కథ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

అజవర్ణము, ఊర్జము, వాజికర్ణము, అశ్వకర్ణకము, శ్లేష్మాంతకము, శేలురు, బహువారము అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

సునన్దకః కకుద్భద్రం ఛత్రాకీ ఛత్రసంజ్ఞకా । కబరీ కుమ్భకో ధృష్టః క్షుద్విధో ధనకృత్తథా ॥ ౧,౨౦౪.

సునందకము, కకుద్భద్రము, ఛత్రాకి, ఛత్రసంజ్ఞకము, కబరీ, కుంభకము, ధృష్టము, క్షుద్విధము, ధనకృత్ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కృష్ణార్జకః కరాలశ్చ కాలమానః ప్రకీర్తితః । ప్రాచీ బలా నదీక్రాన్తా కాకజఙ్ఘాథ వాయసీ ॥ ౧,౨౦౪.

కృష్ణార్జకము, కరాళము, కాలమానము అని పిలుస్తారు. ప్రాచీ, బలా, నదీక్రాంతా, కాకజంఘా, వాయసీ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

జ్ఞేయా మూషికపర్ణో తు భ్రమన్తీ చాఖుపర్ణికా । విషముష్టిర్ద్రావణఞ్చ కేశముష్టిరుదాహృతా ॥ ౧,౨౦౪.

మూషికపర్ణము, భ్రమంతి, ఆఖుపర్ణికా అని తెలుసుకోవాలి. విషముష్టి, ద్రావణము, కేశముష్టి అని కూడా అంటారు.

కింలిహీం కటుకీం విద్యాదన్తకశ్చామ్లవేతసః । అశ్వత్థా బహుపత్రా చ విజ్ఞేయా చామలక్యపి ॥ ౧,౨౦౪.

కింలిహీ, కటుకీ అనే చెట్లు ఉన్నాయి. అంతకము అనగా ఆమ్లవేతసము. అశ్వత్థము, బహుపత్రా, ఆమలకీ అనే చెట్లు కూడా గుర్తించాలి.

అరూషక్రం పత్ర శూకం క్షీరీ రాజాదనం మతమ్ । మహాపత్రం దాడిమం చ తమేవ కరకం వదేత్ ॥ ౧,౨౦౪.

అరూషక్రము, పత్రము, శూకము, క్షీరీ, రాజాదనము అని పిలుస్తారు. మహాపత్రము, దాడిమము, అదే కరకము అని కూడా అంటారు.

మసూరీ విదలీ శష్పా కాలిన్దీతి నిరుచ్యతే । కణ్టకాఖ్యా మహాశ్యామా వృక్షపాదీతి వక్ష్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

మసూరీ, విదలీ, శష్పా అనే చెట్లు కాలిందీ అని పిలుస్తారు. కంటకాఖ్యా, మహాశ్యామా, వృక్షపాదీ అని కూడా ఉన్నాయి.

విద్యా కున్తీ నికుమ్భా చ త్రిభఙ్గీ త్రిపుటీ త్రివృత్ । సప్తలా యవతిక్తా చ చర్మా చర్మకసేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

విద్యా, కుంతీ, నికుంభా, త్రిభంగీ, త్రిపుటీ, త్రివృత్, సప్తలా, యవతిక్తా, చర్మా, చర్మకస అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.

శఙ్ఖినీ సుకుమారీ చ తిక్తాక్షీ చాక్షిపీలుకమ్ । గవాక్షీ చామృతా శ్వేతా గిరికర్ణో గవాదినీ ॥ ౧,౨౦౪.

శంఖినీ, సుకుమారి, తిక్తాక్షీ, అక్షిపీలుకము, గవాక్షీ, అమృతా, శ్వేతా, గిరికర్ణము, గవాదినీ అనే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

కామ్పిల్లకోఽథ రక్తాఙ్గో గుణ్డా రోచనికేతి చ । హేమక్షీరీ స్మృతా పీతా గౌరీ వై కాలదుగ్ధికా ॥ ౧,౨౦౪.

కాంపిల్లకము, రక్తాంగము, గుండా, రోచనికా అని పిలుస్తారు. హేమక్షీరీని పీతా, గౌరీ, కాలదుగ్ధికా అని కూడా అంటారు.

గాఙ్గేరుకీ నాగబలా విశాలా చేన్ద్రవారుణీ । తార్క్ష్యం శైలం నీలవర్ణమఞ్జనఞ్చ రసాఞ్జనమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

గాంగేరుకీ, నాగబలా, విశాలా, ఇంద్రవారుణీ, తార్క్ష్యము, శైలము, నీలవర్ణము, అంజనము, రసాంజనము అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

నిర్యాసో యశ్చ శాల్మల్యాః స మోచరససంజ్ఞకః । ప్రత్యక్పుష్పీ ఖరీ జ్ఞేయా అపామార్గో మయూరకః ॥ ౧,౨౦౪.

శాల్మలీ చెట్టు నుండి వచ్చే గుళికను మోచరము అంటారు. ప్రత్యక్పుష్పీ, ఖరీ, అపామార్గము, మయూరకము కూడా తెలుసుకోవాలి.