గరుడపురాణమ్

పునర్నవాథ పర్షాభూః కఠిల్యా కారుణా తథా । ఏరణ్డశ్చోరువూకః స్యాదామర్దో వర్ధమానకః ॥ ౧,౨౦౪.

పునర్నవ, పర్షాభూః, కఠిల్యా, కారుణా, ఎరండ, ఉరువూక, ఆమర్ద, వర్ధమానక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

ఝషా నాగబలా జ్ఞేయా శ్వదంష్ట్రా గోక్షురో మతః । శతావరీ వరా భీరు పీవరీన్దీవరీ వరీ ॥ ౧,౨౦౪.

ఝషా అనే మొక్కను నాగబలా అని, శ్వదంష్ట్రను గోక్షుర అని, శతావరీ, వరా, భీరు, పీవరీ, ఇందీవరీ, వరీ అనే మొక్కలను కూడా గుర్తించాలి.

వ్యాఘ్రీ తు బృహతీ కృష్ణా హంసపాదీ మధుస్త్రవా । ధామనీ కణ్టకారీ స్యాత్క్షుద్రా సింహీ నిదిగ్ధికా ॥ ౧,౨౦౪.

వ్యాఘ్రీ, బృహతీ, కృష్ణా, హంసపాదీ, మధుస్రవా, ధామనీ, కంటకారి, క్షుద్రా, సింహీ, నిదిగ్ధికా అనే మొక్కలు ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

వృశ్చికా త్ర్యమృతా కాలీ విషఘ్నీ సర్పదంష్ట్రికా । మర్కటీ చాత్మగుప్తా స్యాదార్షేయీ కపికచ్ఛుకా ॥ ౧,౨౦౪.

వృశ్చికా, త్ర్యమృతా, కాళీ, విషఘ్నీ, సర్పదంష్ట్రికా, మర్కటీ, ఆత్మగుప్తా, ఆర్షేయీ, కపికచ్చుకా అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి.

ముద్గపర్ణో క్షుద్రసహా మాషపర్ణో మహాసహా । త్యజా పరా చ మహా జ్ఞేయా దణ్డయోన్యఙ్కసంజ్ఞయా । న్యగ్రోధస్తు వటో జ్ఞేయః అశ్వత్థః కపిలో మతః ॥ ౧,౨౦౪.

ముద్గపర్ణను క్షుద్రసహా అని, మాషపర్ణను మహాసహా అని, త్యజా, పరా అనే మొక్కలను మహా అని, దండయోని, అంకసంజ్ఞ అనే పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు. న్యగ్రోధాన్ని వట అని, అశ్వత్థాన్ని కపిల అని అంటారు.

ప్లక్షోఽథ గర్దభాణ్డః స్యాత్పర్కటీ చ కపీతనః । పార్థస్తు కకుభో ధన్వి విజ్ఞేయోర్ఽజుననామభిః ॥ ౧,౨౦౪.

ప్లక్షాన్ని గర్దభాండ అని, పర్కటీని కపీతన అని, పార్థను కకుభ, ధన్వి, అర్జున అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.

నన్దీవృక్షః ప్రరోహీ స్యాత్పుష్టికారీతి చోచ్యతే । వఞ్జులో వేతసో జ్ఞేయో భల్లాతశ్చాప్యరుష్కరః ॥ ౧,౨౦౪.

నందీవృక్షాన్ని ప్రరోహీ, పుష్టికారి అని కూడా అంటారు. వంజుల, వేతస, భల్లాత, అరుష్కర అనే మొక్కలు కూడా గుర్తించాలి.

లోధ్రః సారవకో ధృష్టస్తిరీటశ్చాపి కీర్తితః । బృహత్ఫలా మహాజమ్బూర్జ్ఞేయా బాలఫలా పరా ॥ ౧,౨౦౪.

లోధ్ర, సారవక, ధృష్ట, తిరీట అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి. బృహత్ఫలాను మహాజంబూ అని, బాలఫలాను మరోదిగా గుర్తించాలి.

తృతీయా జలజమ్బూః స్యాన్నాదేయీ సా చ కీర్తితా । కణా కృష్ణోపకుఞ్చీ చ శౌణ్డీ మాగధికేతి చ ॥ ౧,౨౦౪.

మూడవది జలజంబూ, దీనిని నాదేయీ అని కూడా అంటారు. కణా, కృష్ణోపకుంచీ, శౌండీ, మాగధిక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

కథితా పిప్పలీ తజ్జ్ఞైస్తన్మూలం గ్రన్థికం స్మృతమ్ । ఊషణం మరిచం జ్ఞేయం శుణ్ఠీ విశ్వం మహౌషధమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

పిప్పలిని తెలిసిన వారు ఇలా వివరించారు. దాని మూలాన్ని గ్రంథిక అని అంటారు. ఊషణాన్ని మరిచ అని, శుంఠీని విశ్వ మహౌషధం అని పిలుస్తారు.

వ్యోషం కటుత్రయం విద్యాత్త్ర్యూషణం తచ్చ కీర్త్యతే । లాఙ్గలీ హలినీ చ స్యాచ్ఛేయసీ గజ పిప్పలీ ॥ ౧,౨౦౪.

వ్యోషాన్ని మూడు రకాల కటువులు అని, దానిని త్ర్యూషణ అని కూడా అంటారు. లాంగళీని హలినీ అని, చేయసిని గజపిప్పలి అని పిలుస్తారు.

త్రాయన్తీ త్రాయమాణా స్యాదుత్సాయా సువహా స్మృతా । చిత్రకః స్యాచ్ఛిఖీ వహ్నిరగ్నిసంజ్ఞాభిరుచ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

త్రాయంతీని త్రాయమాణా అని, ఉత్సాయాను సువహా అని అంటారు. చిత్రకాన్ని శిఖీ, వహ్ని, అగ్ని అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.

షడ్గ్రన్థోగ్రా వచా జ్ఞేయా శ్వేతా హైమవతీతి చ । కుటజో వృక్షకః శక్రో వత్సకో గిరిమాల్లికా ॥ ౧,౨౦౪.

షడ్గ్రంథాను ఉగ్రా, వచా అని, శ్వేతను హైమవతీ అని కూడా అంటారు. కुटజ, వృక్షక, శక్ర, వత్సక, గిరిమాల్లిక అనే మొక్కలు చెప్పబడ్డాయి.

కలిఙ్గేన్ద్రయవారిష్టం తస్య బీజాని లక్షయేత్ । ముస్తక్తో మేఘనామా స్యాత్కౌన్తీ జ్ఞేయా హరేణుకా ॥ ౧,౨౦౪.

కలింగ, ఇంద్రయవ, ఆరిష్ట అనే మొక్కల విత్తనాలను గుర్తించాలి. ముస్తకాన్ని మేఘనామా అని, కౌంతీని హరేణుకా అని పిలుస్తారు.

ఏలా చ బహులా ప్రోక్తా సూక్ష్మైలా చ తథా త్రుటిః । పద్మా భార్ఙ్గో తథా కాఞ్జీ జ్ఞేయా బ్రాహ్మణయష్టికా ॥ ౧,౨౦౪.

ఏలాను బహులా అని, సూక్ష్మఏలాను త్రుటి అని అంటారు. పద్మా, భార్ఙ్గ, కాంజీ, బ్రాహ్మణయష్టిక అనే మొక్కలు కూడా తెలుసుకోవాలి.

మూర్వా మధురసా జ్ఞేయా తేజనీ తిక్తవల్లికా । మహానిమ్బో బృహన్నిమ్బో దీప్యకః స్యాద్యవానికా ॥ ౧,౨౦౪.

మూర్వాను మధురసా అని, తేజనీని తిక్తవల్లికా అని, మహానింబాన్ని బృహన్నింబ అని, దీప్యకాన్ని యవానికా అని పిలుస్తారు.

విడఙ్గం క్రిమశత్రుః స్యాద్రామఠం హిఙ్గురుచ్యతే । అజాజీ జీరకం జ్ఞేయా కారవీ చోపకుఞ్చికా ॥ ౧,౨౦౪.

విడంగాన్ని క్రిమిశత్రువు అని, రామఠాన్ని హింగు అని, అజాజీని జీరక అని, కారవీని ఉపకుంచికా అని పిలుస్తారు.

విజ్ఞేయా కటుకా తిక్తా తథా కటుకరోహిణీ । తగరం స్యాన్నతం వక్రం చోచం త్వచవరాఙ్గకమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

కటుకా, తిక్తా, అలాగే కటుకరోహిణి అని తెలిసినవి. తగరాన్ని వంగినదిగా, వక్రాన్ని వంకరగా, కోచాను త్వచవరాంగకంగా గుర్తించాలి.

ఉదీచ్యం బాలకం ప్రోక్తం హ్రీబేరం చామ్బునామభిః । పత్రకం దలసంజ్ఞాభిశ్చారకం తస్కరాహ్వయమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

ఉదీచ్యాన్ని బాలక అని, హ్రీబేరాన్ని నీటి పేర్లతో, పత్రకాన్ని దళసంజ్ఞగా, చారకాన్ని తస్కరమని పిలుస్తారు.

హేమాభం నాగసంజ్ఞాభిర్నాగకేశర ఉచ్యతే । అసృక్కుఙ్కుమమాఖ్యాతం తథా కాశ్మీరబాహ్లికమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

హేమాభాన్ని నాగకేశర అని, అసృక్కుంకుమాన్ని అలాగే, కాశ్మీరా, బాహ్లికం అని కూడా అంటారు.

అయో లోహం సముద్దిష్టం యౌగికైర్లోహనామభిః । పురం కుటనటం విద్యాన్మహిషాక్షః పలఙ్కషా ॥ ౧,౨౦౪.

అయోను ఇనుము అని, లోహాల పేర్లతో పిలుస్తారు. పురం, కుటనటం, మహిషాక్ష, పలంకషా అని కూడా తెలుసుకోవాలి.

కాశ్మరీ కట్ఫలా జ్ఞేయా శ్రీపర్ణో చేతి కీర్తితా । శల్లకీ గజభక్ష్యా చ పత్రీ చ సురభీ స్త్రవః ॥ ౧,౨౦౪.

కాశ్మరీని కటఫల అని, శ్రీపర్ణాన్ని అలాగే, శల్లకి, గజభక్ష్య, పత్రి, సురభిస్రవ అని కూడా అంటారు.

ధాత్రీమామలకీం విద్యాదక్షశ్చైవ విభీతకః । పథ్యాభయా చ విజ్ఞేయా పూతనా చ హరీతకీ ॥ ౧,౨౦౪.

ధాత్రీ అంటే ఆమలకీ, అక్ష అంటే విభీతక అని తెలుసుకోవాలి. పథ్యా అంటే అభయ, పూతనా అంటే హరీతకీ అని గుర్తించాలి.

త్రిఫలా ఫలమేవోక్తా తచ్చ జ్ఞేయం ఫలత్రికమ్ । ఉదకీర్యో దీర్ఘవృన్తః కరఞ్జశ్చేతి కీర్తితః ॥ ౧,౨౦౪.

త్రిఫల అనగా మూడు ఫలాలు అని, ఫలత్రయంగా తెలుసుకోవాలి. ఉదకీర్యం దీర్ఘవృంతం కలది, దానిని కరంజం అని అంటారు.

యష్టీ యష్ట్యాహ్వయం ప్రోక్తం మదుకం మధుయష్టికా । ధాతకీ తామ్రపర్ణో స్యాత్సమఙ్గా కుఞ్జరా మతా ॥ ౧,౨౦౪.

యష్టీని యష్ట్యాహ్వయ అని, మదుకాన్ని మధుయష్టికా అని పిలుస్తారు. ధాతకీని తామ్రపర్ణ అని, సమంగా అంటే కుంజరా అని భావిస్తారు.

సితం మలయజం శీతం గోశీర్షం సితచన్దనమ్ । విద్యాద్రక్తం చన్దనం చ ద్వితీయం రక్తచన్దనమ్ ॥ ౧,౨౦౪.

సితం అంటే మలయజం, అది చల్లగా ఉంటుంది. గోశీర్షం అంటే తెల్లచందనం. రక్తం అంటే చందనం, రెండవది రక్తచందనం అని తెలుసుకోవాలి.

కాకోలీ చ స్మృతా వీరా వయస్యా చార్కపుష్పికా । శృఙ్గీ కర్కటశృఙ్గీ చ మహాఘోషా చ కీర్తితా ॥ ౧,౨౦౪.

కాకోలీని వీరా అని, వయస్యను అర్కపుష్పికా అని గుర్తించాలి. శృంగీ, కర్కటశృంగీ, మహాఘోషా అని కూడా చెప్పబడతాయి.

తుగాక్షీరీ శుభా వాంశీ విజ్ఞేయా వంశలోచనా । మృద్వికా చ స్మృతా ద్రాక్షా తథా గోస్తనికా మతా ॥ ౧,౨౦౪.

తుగాక్షీరీ, శుభవంశీ, వంశలోచన అని తెలుసుకోవాలి. మృద్విక అంటే ద్రాక్ష, గోస్తనిక కూడా అలాగే భావించాలి.

స్యాదుశీరం మృణాలఞ్చ సేవ్యం లామజ్జకం తథా । సారఞ్చ గోపవల్లీ చ గోపీ భద్రా చ కథ్యతే ॥ ౧,౨౦౪.

ఉశీర, మృణాళం, సేవ్య, లామజ్జకం, సారం, గోపవల్లి, గోపీభద్రా అని కూడా చెప్పబడతాయి.